Αποστολή

TOKYO
Ένας δυναμικός λαός με έντονες αντιπαραθέσεις

ΚΕΙΜΕΝΟ/ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΕΙΡΗΝΗ ΡΑΦΑΗΛΑΚΗ

...Be stick to yourself, and do not forget appreciation to people around you...

Ένας κύκλος κόκκινος, καθαρός, σταθερός, έντονος, καιόμενος, που κλείνει μέσα του το λαμπερό ήλιο, φωτίζει με τη «Hinomaru» (ιαπωνική σημαία) την ιαπωνική πρωτεύουσα ενός «εκρηκτικού», συναρπαστικού νησιού στην άκρη του Ειρηνικού Ωκεανού. Πρωταγωνίστρια των σύγχρονων κοινωνικών και οικονομικών εξελίξεων, μία πόλη που κινείται με εκρηκτικούς ρυθμούς, μία παγκόσμια πόλη που αποκαλύπτεται με τις πρώτες αχτίδες του ανατέλλοντος ηλίου, το Τόκυο, μαγεύει, εντυπωσιάζει, εκπλήσσει, σοκάρει, καθηλώνει.            
Όσο καλά κι αν είχαμε προετοιμαστεί με τους ταξιδιωτικούς οδηγούς, τους χάρτες και τις οδηγίες προς «ναυτιλομένους», η άφιξή μας στην «ανατολική πρωτεύουσα» όπως
την αποκαλούν οι Ιάπωνες, ήταν συναισθηματικά φορτισμένη για το τί θα συναντούσαμε στην άλλη μεριά του κόσμου. Κοιτάζοντας σαστισμένοι στο υπερσύγχρονο αεροδρόμιο Narita τις αναρίθμητες φωτεινές επιγραφές και τους αμέτρητους Γιαπωνέζους, ξεκινήσαμε με το λεωφορείο προς το κέντρο της πόλης, ή μάλλον για ένα από τα πολλά κέντρα που απαρτίζεται αυτή η πρωτεύουσα. Akasaka-mitsuke, Asakusa, Ginza, Kasumigaseki, Nihonbashi, Shimbashi, Ueno Hirokoji, Harajuku, Yoshiwara, Akihabara, όλα διαφορετικά, όλα εντυπωσιακά, με τον δικό τους μοναδικό χαρακτήρα.



Περνώντας το ένα μετά το άλλο, εικόνες σαν από ταινία περνούσαν μπροστά απ' τα μάτια μας. Πεντακάθαροι, πολύβουοι δρόμοι που διευκολύνονται από ένα άψογα οργανωμένο οδικό σύστημα, καλά πειθαρχημένοι διαβάτες να διασχίζουν κάθετα αλλά και διαγώνια με ακρίβεια τους δρόμους περικυκλωμένοι όλοι τόσο από γοητευτικούς παραδοσιακούς ναούς όσο και από σύγχρονα θαύματα αρχιτεκτονικής, προκαλούσαν αναπόφευκτα τον θαυμασμό μας. Η διαδρομή μέσα στην αυτοκρατορική πρωτεύουσα των σογκούν και των χρυσανθέμων, δε μαρτυρούσε σε καμία περίπτωση την πρόσφατη πολύπαθη ιστορία της, δηλαδή τις δύο τρομερές καταστροφές που υπέστη η χώρα τα τελευταία 80 χρόνια. Ο μεγάλος σεισμός «Canto» κλίμακας 8.3 βαθμών Ρίχτερ το 1923 και ο 2ος παγκόσμιος πόλεμος που κατέστρεψαν το μεγαλύτερο μέρος της πόλης, δεν πτόησαν την αξιοθαύμαστη ιαπωνική κοινωνία. Το προοδευτικό ιαπωνικό πνεύμα, η απίστευτη πειθαρχία, η απαράμιλλη εργατικότητα, και πάνω από όλα η πίστη στο έθνος και στον αυτοκράτορα ώθησε σε δραστικές μεταρρυθμίσεις και στον εκσυγχρονισμό της χώρας μέσα σε λίγες μόνο δεκαετίες. Η απόδειξη βρισκόταν μπροστά μας, γύρω μας.

Περνώντας από την περιοχή της Ginza αντικρίσαμε χιλιάδες καλοντυμένους Γιαπωνέζους-ες, κάποιους-ες ντυμένους με μια πιο καθημερινή έκδοση του κιμονό -jinbei για τους άνδρες- και ξύλινα τσόκαρα, ως ένδειξη επισημότητας. Οι ελκυστικές βιτρίνες των εκτεταμένων εμπορικών κέντρων (με πιο δημοφιλή τα Matsuya και Mitsukoshi) με πανάκριβα κοσμήματα, πολυτελή αντικείμενα και υψηλού σχεδιασμού έπιπλα καθήλωσαν τα βλέμματά μας. Μέχρι που φτάσαμε στην περιοχή όπου πάλλεται η καρδιά του σύγχρονου οικονομικού και πολιτικού κέντρου του Τόκυο, μεταξύ Toranomon και Kasumigaseki (εκεί βρίσκονταν το ξενοδοχείο μας). Ζαλισμένοι από το ύψος των επιβλητικών ουρανοξυστών σε συνδυασμό με τη θέαση των δεκάδων ανέκφραστων «ευπρεπώς» ντυμένων μελαχρινών Γιαπωνέζων που βάδιζαν γρήγορα στους δρόμους -σαν να ήταν έγκλειστοι για καιρό- για να προλάβουν τα φανάρια της κυκλοφορίας, να περάσουν απέναντι προς το metro που θα τους οδηγούσε πίσω στα σπίτια τους, καταλήξαμε στο φιλόξενο, αλλοτινά δοξασμένο, ρετρό ξενοδοχείο μας.


Από τον 75ο όροφο που βρίσκεται το μουσείο μοντέρνας Τέχνης, Mori, η θέα του Τόκυο μαγεύει

Οι πρώτες νυχτερινές εικόνες των φωταγωγημένων ουρανοξυστών της Asakusa με το ατελείωτα εντυπωσιακό δίκτυο από φώτα νέον, τα αναρίθμητα λαμπάκια που αναβόσβηναν ρυθμικά, τον καταιγισμό των ηλεκτρονικών διαφημίσεων και τον χείμαρρο ανθρώπων μας μετέφεραν στη φουτουριστική πραγματικότητα των σοκακιών της πόλης της θρυλικής πλέον ταινίας Blade Runner μαζί με το ψιλοβρόχι που ξεκινούσε εκείνη την ώρα.
Τριγυρνώντας για αρκετή ώρα και μαγεμένοι από το «υπερθέαμα» που έκρυβαν οι γύρω δρόμοι, με μια γλώσσα να ηχεί τελείως ξένη και εκφράσεις άγνωστες για εμάς, κοιτούσαμε σπασμωδικά και με απορία διάφορα αρχιτεκτονικές καινοτομίες, και τους Γιαπωνέζους να παίζουν μανιωδώς Pachinko (κάτι σαν φλιπεράκι) σε σύγχρονους «ναούς» χαρτοπαιξίας.


Όταν τα φώτα της πόλης ανάβουν... στην Asakusa

Εντυπωσιασμένοι αλλά και πεινασμένοι πια, θελήσαμε να δοκιμάσουμε τη γιαπωνέζικη κουζίνα, μιας και είχαμε χαθεί σε ένα δαιδαλώδες σύστημα παρακείμενων στους κεντρικούς δρόμων. Για καλή μας τύχη οι Ιάπωνες συνηθίζουν να έχουν στις βιτρίνες των εστιατορίων όλα τα φαγητά τους σε πλαστικοποιημένη μορφή -συχνά με όψη καλύτερη από τα πραγματικά φαγητά- γεγονός που μας διευκόλυνε απίστευτα στην επιλογή του φαγητού. «Rolled sushi» λοιπόν για εκείνη τη νύχτα, δηλαδή «γυριστό σούσι» (πιατάκια με διαφορετικές γεύσεις σούσι να περιστρέφονται πάνω σε έναν κυλιόμενο διάδρομο και να περνούν μπροστά από τους πελάτες ώστε να επιλέγουν αυτό που θέλουν!).

Η ιαπωνική πάντως κουζίνα δεν περιορίζεται μόνο σε sushi, μιας και κανείς μπορεί να επιλέξει ανάμεσα σε noodles, tempura, unagi (χέλι), teriyaki (κοτόπουλο με γλυκιά σως από σόγια), okonomiyaki (είναι σαν πίτσα όπου επιλέγει κανείς τα υλικά πάνω σε ένα τραπέζι-μάτι κουζίνας και το φτιάχνει μόνος του), tofu, miso soup (σούπα από φασόλια) και πολλά άλλα, ψάρια, κρέατα και λαχανικά σε διάφορα σχήματα, μεγέθη και χρώματα. Φυσικά οι βιτρίνες με τα πλαστικά γλυκά δε θα μπορούσαν να λείπουν από αυτή την πανδαισία χρωμάτων αλλά και γεύσεων.
Οι επόμενες μέρες έκρυβαν εικόνες από την αυτοκρατορική αίγλη και την αποκάλυψη της ομορφιάς και της αρμονίας των γιαπωνέζικων κήπων. Οι τελευταίοι αντικατοπτρίζουν τον χαρακτήρα των Ιαπώνων, την ψυχοσύνθεσή τους, την εσωστρέφεια που τους διακατέχει και την ηρεμία τους. Ένα θέαμα ιδιαίτερα υψηλής αισθητικής, οι κήποι, αποτελούν οι ίδιοι μια μορφή διήγησης με σύμβολα και μεταφορές, πέτρες σε σχηματισμούς, μπονζάι, λίμνες, και μικρούς καταρράκτες ένας μικρόκοσμος κομψός, τακτοποιημένος, γαλήνιος.


«Ο,τιδήποτε και να είναι δεν υπάρχει τίποτα που μπορεί να μη γίνει. Αν κάποιος επικαλεστεί αποφασιστικότητα, μπορεί να κινήσει γη και ουρανό όταν επιθυμεί. Επειδή όμως ο άνθρωπος είναι άτολμος, δε μπορεί να θέσει υψηλούς στόχους. Το να κινήσει κανείς γη και ουρανό χωρίς αποφασιστικότητα, είναι απλά θέμα αυτοσυγκέντρωσης» Yamamoto Tsunetomo, 1659-1719, σαμουράι. 

Οι παραδοσιακοί ναοί τους, αριστουργήματα μνημειώδους αρχιτεκτονικής και επιτεύγματα οικοδομικής αρτιότητας, λάμπουν σαν στολίδια σπαρμένα σε όλο το Τόκυο. Η επίσκεψη μας στον ναό του Meiji-Jingu στο Yoyogi Park και στον Senso-ji στην Asakusa με τις χαρακτηριστικές κόκκινες πύλες και τα αναρίθμητα λεύκα φαναράκια που παρελαύνουν στη είσοδο, μας καθήλωσε όχι άδικα για αρκετή ώρα. Το επιβλητικό κόκκινο υπερμέγεθες φαναράκι με τα Kanji σύμβολα ή χαρακτήρες καλωσορίζει όσους επισκέπτονται τον Senso-ji, όπου οι πιστοί προτού μπουν, προσεύχονται, εισπνέοντας αργά και βαθιά το θυμίαμα που βρίσκεται σε ένα γιγαντιαίο στρογγυλό δοχείο έξω από τον ναό ως συμβολική χειρονομία ευσέβειας, πίστης και ένωσης με το θείο.


Υπέροχα δείγματα ξυλογλυπτικής ζωγραφικής και αρχιτεκτονικής
έχουν να επιδείξουν οι ιαπωνικοί ναοί. Tosho-gu shrine, 1651.

Οι ρυθμοί στο Τόκυο η ανάσα αυτής της πόλης, η καρδιά της, χτυπά συνεχώς και με διαφορετικούς ρυθμούς. Ο ενδυματολογικός καθωσπρεπισμός της μέρας, η εσωστρέφεια, η απόλυτη υποταγή στους νόμους -γραπτούς και άγραφους- η συναισθηματική εγκράτεια σε κάθε είδους σχέσεις τους και οι δημόσια περιορισμένες εκδηλώσεις στοργής και τρυφερότητας στο όνομα της ευπρέπειας και της σεμνότητας, έρχεται σε συχνά σε αντιπαράθεση με απρόσμενες εξάρσεις ζωντάνιας και ενθουσιασμού τις πρώτες πρωινές ώρες, και με μια ελευθερία (ή ελευθεριότητα;) στις σχέσεις που αναπτύσσονται μαζί με τη υποκουλτούρα των otaku (οι φανατικοί οπαδοί-σχεδόν με ψυχαναγκαστική συμπεριφορά-των anime, των manga, και των ηλεκτρονικών παιχνιδιών). Ο βραδινός περίπατός μας στους δρόμους της Akihabara μας οδήγησε σε κόσμους φαντασιακούς, ανατρεπτικούς και ανοίκειους για εμάς. Πολυώροφα sex shops με κάθε είδους ερωτικά βοηθήματα, ρούχα και εσώρουχα, μας άφησαν άναυδους, σχεδόν σοκαρισμένους από την πληθώρα αλλά και τη φαντασία (που έφτανε στα όρια της διαστροφής). Μια «σχιζοφρενική» συμπεριφορά που έγκειται άλλοτε σε κατάλοιπα σεξουαλικής ενοχοποίησης και άλλοτε σε αντίδραση απέναντι στην υπερβολική πίεση (ή καταπίεση) για αποδοτικότητά, ώστε να αντιμετωπίζουν με επιτυχία το διεθνή ανταγωνισμό, παρατηρείται σε μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Το «κυνήγι» της τελειότητας αλλά και ο συνεχής ανταγωνισμός με τη Δύση, επηρεάζει αναπόφευκτα πολλές πτυχές της ζωής τους
Η έλξη του πρόστυχου και του σεμνότυφου είχε το αποκορύφωμά της στα σοκάκια της περιοχής, όπου μικρές χαμογελαστές Γιαπωνέζες ντυμένες όπως οι πρωταγωνίστριες των video games, των anime, των manga ή των βιβλίων comics (γνωστές ως Meidos) σε προσκαλούν για ένα φλιτζάνι καφέ και «φαντασιακή» περιποίηση.


Rolled sushi: Makizushi, Makimono, Oshizushi, Inarizushi, Sukeroku.

Ποτισμένοι με σάκε, τσάι και κυρίως με τους ρυθμούς της πολύβουης μεγαλούπολης και σε μεγάλο βαθμό «Lost in Translation» τις επόμενες μέρες περπατούσαμε ακούραστα, και με διερευνητική διάθεση «αποτυπώναμε» τη συμπεριφορά των Γιαπωνέζων σε όλες τις εκφράσεις της καθημερινότητάς τους. Η μόνιμη ή παροδική απόκρυψη των συναισθημάτων τους, η αίσθηση του καθήκοντος που αποτελεί τη βάση της οικογένειας και κατά συνέπεια του ιαπωνικού έθνους, η πίστη στο αδιαίρετο όλον και το κοινό καλό, περιγράφει τις κάθε είδους σχέσεις μεταξύ των Γιαπωνέζων (οικογενειακές, φιλικές, συζυγικές, επαγγελματικές), οι οποίες γίνονται άλλοτε υπερβολικά περίπλοκες και μάλιστα ακολουθώντας την ευλαβική αυστηρότητα ενός πρωτόκολλου (όπως για παράδειγμα το δίπλωμα μιας πετσέτας στην τελετή του τσαγιού) και άλλοτε εξαιρετικά απλές. Ίσως όμως σε αυτά τα χαρακτηριστικά έγκειται και η πολιτισμική δύναμη αυτού του λαού, που μεταμορφώνεται και προσαρμόζεται εξαιρετικά εύκολα, που προοδεύει με ξέφρενους για εμάς ρυθμούς, που ακούει και κατά κύριο λόγω υπακούει, που αφοσιώνεται και λειτουργεί ως μία ενιαία μονάδα με κοινό στόχο τη συνολική ανάπτυξη του έθνους.

Τα φαναράκια στον προαύλιο χώρο του Ναού Senjo-ji σε ακολουθουν μέχρι την κεντρική είσοδο.

Στον δρόμο της επιστροφής την περισσότερο ώρα τα βλέφαρά μας ήταν κλειστά, και σαν διάφανες αυλαίες έβλεπαν μπροστά τους ό,τι άφησαν πίσω, τις φαντασιακές εικόνες ενός τόσο διαφορετικού πολιτισμού, που διέπεται από κομψότητα και πρακτικότητα, άκρατη εσωστρέφεια με έντονες όμως εξάρσεις εξωτερίκευσης και αντιφατική συμπεριφορά, εικόνες ενός λαού με βαθιά φιλοσοφική σκέψη που πηγάζει από την αρχαία εποχή των αυτοκρατόρων και των σαμουράι.
Στις ατελείωτες ώρες της πτήσης της επιστροφής, μας συντρόφευαν οι ήρωες των anime του «Neon Genesis Evangelion» και του «Ghost in the Shell» που συναντήσαμε στην Akihabara και που ξαναβρίσκαμε μέσα στις λίγες σελίδες των comics, καθώς και οι σελίδες ενός παλαιού, ξεχασμένου, εκατοντάδων χρόνων βιβλίου από το Jinbocho, που αποκαλύπτουν τους πολύπλοκους ανθρώπινους χαρακτήρες μέσα από τα εγγενή χαρακτηριστικά του προσώπου...

Sayonara Τokyo.

ΑΠΟΣΤΟΛH ΣΤΟ ΑΡΧΕΙΟ

ΑΠΟΣΤΟΛΕΣ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ - ΑΜΣΤΕΡΝΤΑΜ - ART HOTELS - ART PARIS - ART KOLOGNE - ΑΙΘΙΟΠΙΑ - ΑΦΡΙΚΗ - ΒΑΛΚΑΝΙA - ΒΑΝΟΥΑΤΟΥ ΝΟΤΙΟΣ ΕΙΡΗΝΙΚΟΣ - ΒΑΛΧΑΛΛΑ - ΒΑΡΚΕΛΩΝΗ - ΒΕΝΕΤΙΑ - ΒΕΡΟΛΙΝΟ - ΒΕΡΟΝΑ - BΡΥΞΕΛΛΕΣ - INΔΙΕΣ - ΙΣΛΑΝΔΙΑ - ΙΡΑΚ - ΙΡΑΝ - ΚΑΪΡΟ - ΚΑΡΑΪΒΙΚΗ - ΚΟΥΒΑ - ΝΕΙΛΟΣ - ΝΟΤΙΟΣ ΑΦΡΙΚΗ - KASSEL - KOΛΟΜΒΙΑ - ΚΟΠΕΝΧΑΓΗ - ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ - ΛΟΝΔΙΝΟ - ΜΑΔΡΙΤΗ - ΜΑΛΑΟΥΙ - ΜΟΣΧΑ - ΝΟΡΒΗΓΙΑ - ΟΔΗΣΣΟΣ - ΟΥΓΚΑΝΤΑ - ΠΑΡΙΣΙ - ΠΕΡΓΑΜΟΣ - ΠΕΡΟΥ - ΠΙΖΑ - ΡΑΡΟΤΟΝΓΚΑ - RAPA NUI, TA ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ - ΣΑΝΤΙΑΓΟ - ΣΜΥΡΝΗ - ΣΡΙ ΛΑΝΚΑ - ΣΑΡΑΓΕΒΟ - ΣΟΒΕΤΟ - ΣΟΦΙΑ - ΤΖΙΜΠΟΥΤΙ - ΤΟΚΥΟ - TΟΛΕΔΟ - ΤΥΝΗΣΙΑ - ΦΛΩΡΕΝΤΙΑ - ΧΙΛΗ