Αποστολή

ΑΠΟΣΤΟΛΗ

Ανδαλουσία
Όσμωση πολιτισμών;

KEIMENO: ΝΑΣΟΣ ΧΡΙΣΤΟΓΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ

Η Ανδαλουσία προσφέρει πάρα πολλά αξιοθέατα στον επισκέπτη, ώστε δεν θα είχε νόημα η παρουσίασή της σε ένα συνοπτικό σημείωμα, αφού άλλωστε υπάρχουν αξιόλογοι τουριστικοί οδηγοί. Η φιλοδοξία, επομένως, του παρόντος κειμένου περιορίζεται στην επισήμανση ενός χαρακτηριστικού, ενός κοινού παρονομαστή μερικών πόλεών της, ο οποίος θα μπορούσε, ίσως, να χρησιμεύσει στην καλύτερη και, κυρίως, στην πιο ανθρώπινη προσέγγιση του τουριστικού φαινομένου και, γενικότερα, της γνωριμίας με τόπους ξένους.

Ας ξεκινήσουμε από την ονομασία της. Κατά μία εκδοχή, προέρχεται από την εποχή της εικοσαετούς κυριαρχίας των Βανδάλων, στις αρχές του 5ου αιώνα μ.Χ., που την αποκάλεσαν Βανδαλουσία. Άλλη άποψη υποστηρίζει ότι οι Άραβες που την κατοίκησαν για οκτώ περίπου αιώνες (αφού είχαν μεσολαβήσει και οι Βυζαντινοί του Ιουστινιανού) χρησιμοποίησαν τις λέξεις Αλ Ανταλούς, οι οποίες αναφέρονταν τότε στη χαμένη Ατλαντίδα. Αλλά, χωρίς να υπεισέλθουμε σε άγονες γλωσσικές αναζητήσεις, διαπιστώνουμε σήμερα ότι η χριστιανική Ισπανία έχει αποδεχθεί μία ονομασία που δηλώνει αποδοχή της παράδοσης, έστω κι αν αυτή δεν είναι της ίδιας θρησκείας ή του κοινού ιστορικού παρελθόντος.
Τώρα, ας πετάξουμε πάνω από τρεις ενδιαφέρουσες πόλεις της. Με την πρωτεύουσα Σεβίλλη να έχει αναφερθεί σε προηγούμενο σημείωμα, η επιλογή της Γρανάδας, της Κόρδοβας και της Ρόντας οφείλεται σε καθαρά συμπτωματικούς λόγους και δεν αφαιρεί αξία από τις λοιπές ανδαλουσιάνικες πόλεις.

Γρανάδα. Ετυμολογικά, η πόλη ονομάστηκε έτσι από τις ροδιές που φύονται στην περιοχή (granada) και αποφεύχθηκε, έτσι, τυχόν περιπλοκή λόγω της αρχαίας ελληνικής ονομασίας Ελιβύργη! Γιατί, φυσικά, είχαν κι εκεί πατήσει το πόδι τους οι πρόγονοί μας, σύμφωνα με τα ιστορικά δεδομένα, παράλληλα με τη μυθοπλαστική φαντασία τους που είχε στείλει στην περιοχή τον Ηρακλή για έναν άθλο: οι γνώμες διίστανται αν ο ημίθεος πήγε για τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων ή για τα βόδια του Γηρυόνη! Ας είναι.
Στη Γρανάδα, λοιπόν, το δημοφιλέστερο μνημείο είναι το ανάκτορο της Αλάμπρα. Αυτό που συμπυκνώνει την εβραϊκή, τη μουσουλμανική και τη χριστιανική κληρονομιά της πόλης. Αυτό που συγκεντρώνει απ' τα χαράματα εκατοντάδες επισκεπτών, κάθε φυλετικής καταγωγής και κάθε  θρησκευτικής διδασκαλίας, οι οποίοι ανεβαίνουν στον λόφο του και υπομονετικά περιμένουν το άνοιγμα των ταμείων προκειμένου να το θαυμάσουν (αν, βέβαια, δεν έχουν προνοήσει να αγοράσουν εκ των προτέρων εισιτήρια από το διαπολιτισμικό διαδίκτυο).
Τι είναι η Αλάμπρα; Ένα οχυρωμένο κάστρο, ένα παλάτι χτισμένο από τους Μαυριτανούς ηγέτες της περιοχής κατά τον 13ο αιώνα και δουλεμένο με χέρια εβραίων, μωαμεθανών και χριστιανών τεχνιτών. Ένα «μαργαριτάρι με γύρω του σμαράγδια», καθώς η φωτεινή αντανάκλαση του ήλιου επάνω στα οικοδομήματά του γίνεται ένα και χάνεται μέσα στα καταπράσινα δέντρα. Ο επίγειος παράδεισος που ονειρεύτηκαν οι σουλτάνοι, χαρίζοντας στην ακοή τους ρυάκια με κελαρυστό νερό, στην όρασή τους λουλουδιασμένες αλέες και στη όσφρηση παρτέρια από μυρτιές.
Πάμπολλα τα πανέμορφα σημεία του. Το ωραιότερο όλων, ωστόσο, είναι η Αίθουσα των Πρεσβευτών, η κυρίως αίθουσα υποδοχής με τον θρόνο του αφέντη στην κορυφή της. Η οροφή της, καμωμένη από κέδρο και με εγχάρακτα γεωμετρικά σχήματα, αναπαριστά το στερέωμα, τον ουράνιο θόλο. Κάτω από αυτό ακριβώς το μουσουλμανικό στερέωμα, τη χρονιά της ανακατάληψης της Γρανάδας από τους χριστιανούς (1492), έλαβε ο Κολόμβος την εντολή και άδεια να ξεκινήσει την υπερπόντια εκστρατεία του από τον Φερδινάνδο και την Ισαβέλλα, τους «καθολικούς βασιλείς».
Ανάμεσα στα υπάρχοντα τότε κτίσματα, βρήκε λίγο αργότερα χώρο ο ένδοξος Κάρολος Κουΐντος για να κατασκευάσει και δικό του ενδιαίτημα. Το έργο δεν περατώθηκε ποτέ και ο αυτοκράτορας δεν το έζησε. Ίσως γιατί, αν και στην τέχνη συνεργάστηκαν οι πολιτισμοί, το ανάκτορο της Αλάμπρα ήταν μοιραίο να μη δεχτεί κάτω από τη σκέπη του παρά μόνο τους Άραβες άρχοντές του.

Κόρδοβα. Ο αριθμός των επισκεπτών υστερεί σε σχέση με εκείνον της Γρανάδας, αλλά το κυριότερο μνημείο της συναγωνίζεται την Αλάμπρα. Πρόκειται για το επιβλητικό Τέμενος, το οποίο τελευταία παρουσιάζεται με διπλή ονομασία: «Τέμενος - Καθεδρικός Ναός». Η ιστορία του;
Αρχικά, είχε ανεγερθεί εκεί ρωμαϊκός ναός. Στα ερείπιά του έχτισαν οι Βησιγότθοι εκκλησία που τιμούσε τον Άγιο Βικέντιο. Όταν ήρθαν οι Άραβες, μοίρασαν τον χώρο σε δύο, ώστε να διαθέτουν τόπο λατρείας τόσο οι ίδιοι όσο και οι χριστιανοί. Το 785, όμως, ο τότε εμίρης προχώρησε σε λύση πιο ριζική, κατεδαφίζοντας τα πάντα και οικοδομώντας μεγαλοπρεπές τέμενος. Οι διάδοχοί του το επεξέτειναν και το βελτίωσαν, αλλ' οι χριστιανοί άρχοντες, όταν ανακατέλαβαν την περιοχή (1236), μετέτρεψαν τη χρήση τιμώντας την Κοίμηση της Θεοτόκου, για να προβούν μεταγενέστερα (1523) σε ακόμη πιο ρηξικέλευθη λύση, ανεγείροντας δηλαδή σταυροειδή ναό γοτθικού ρυθμού στο εσωτερικό του τζαμιού!
Τα χρόνια πέρασαν, η ιστορία συνέχισε να γράφεται, η UNESCO το περιέλαβε στον κατάλογο της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς και οι σύγχρονοι Ισπανοί το εκμεταλλεύτηκαν, προσελκύοντας επισκέπτες στο «Τέμενος της Κόρδοβας». Σε πιο πρόσφατο ταξίδι, ωστόσο, διαπιστώθηκε ότι τα επίσημα φυλλάδια το αποκαλούν πλέον «Τέμενος - Καθεδρικό Ναό», παρ' ότι οι κάτοικοι επιμένουν στην παλιά ονομασία.
Όπως και να έχει το πράγμα, βρισκόμαστε εμπρός σε μεγαλοπρεπές κατασκεύασμα. Οκτακόσιοι πενήντα κίονες από γρανίτη, όνυχα και μάρμαρο, ύψους τεσσάρων έως δεκατριών μέτρων και συνδεόμενοι με πολύχρωμες αψίδες, στηρίζουν τα δεκαεννέα κλίτη τού οικοδομήματος και δίνουν την αίσθηση μιάς κατανυκτικής απεραντοσύνης. Οι πολυέλαιοι με το απαλό φως των κεριών (ηλεκτρικό μεν αλλά ηρεμιστικό, παρ' ότι αναβοσβήνει), οι ξύλινες οροφές με τα χρυσοποίκιλτα ψηφιδωτά (όσα δεν έχουν υποστεί τις φθορές του χρόνου και των ανθρώπων) οι ανυψωτικοί του βλέμματος θόλοι και οι κατανυκτικές της ψυχής κόγχες του, όλα σε αφήνουν άφωνο. Αλλά, εκεί που νομίζεις πως δεν μένει τίποτε άλλο να δεις, ανακαλύπτεις το μιχράμπ, το πιο σημαντικό στοιχείο της εσωτερικής αρχιτεκτονικής ενός τεμένους, την κόγχη προσευχής των μωαμεθανών. Πρόκειται για το θεαματικότερο σημείο, το πιο φωτογραφισμένο, αλλά και το ιερότερο των πιστών του Αλλάχ. Ο πλούτος της διακόσμησής του, η οποία κυριολεκτικά κορυφώνεται στον μονοκόμματο μαρμάρινο τρούλο, δεν μπορεί παρά να γέννησε αντιζηλία στους τεχνίτες που σμίλεψαν απέναντί του τα. αραβουργήματα του ένθετου ναού της Παναγίας. Έχει κι αυτός πολυάριθμα και αξιόλογα χαρακτηριστικά από πλευράς αρχιτεκτονικής και εικονογράφησης. Ωστόσο, είναι πραγματικά κρίμα που, σήμερα, οι μεν τουρίστες μπορούν να αποθαυμάσουν αμφότερες τις μορφές εξωτερικής θρησκευτικής έκφρασης, ενώ μόνο της μιάς θρησκείας οι πιστοί έχουν τη δυνατότητα να αναπέμψουν την εσωτερική τους προσευχή.

Ρόντα. Η κωμόπολη αυτή των τριάντα πέντε χιλιάδων κατοίκων δεν είναι ιδιαίτερα γνωστή στο ταξιδιωτικό κοινό, αν και ανήκει στις αρχαιότερες πόλεις της Ισπανίας. Σε ορεινή περιοχή της Ανδαλουσίας, σκαρφαλωμένη σε βράχια ύψους ενενήντα μέτρων και με ορμητικό χείμαρρο να τα κόβει στα δύο, σεμνύνεται να έχει μνημονευθεί από τον Έλληνα Στράβωνα και από τον Ρωμαίο Πλίνιο τον Πρεσβύτερο. Ο πρώτος έζησε λίγο πριν από την έλευση του Ιησού, ο δεύτερος λίγο μετά απ' αυτή. Ίσως και να συνυπήρξαν κάποια στιγμή επάνω στη γη, αφού το 23 μ.Χ. φέρεται να ήταν το έτος θανάτου τού ενός και γέννησης του άλλου.
Με την πάροδο του χρόνου, βάδισαν στους δρόμους της Ρόντας οι ίδιες φυλές που κατά καιρούς διαφέντεψαν ολόκληρη την περιοχή κι άφησαν τα χνάρια τους, αρχιτεκτονικά, πολιτιστικά, θρησκευτικά. Μερικοί έχτισαν τα χαρακτηριστικά «λευκά χωριά», τα χαριτωμένα "pueblos blancos", τα οποία φέρνουν στα μάτια του νου την εικόνα των κάτασπρων κυκλαδίτικων νησιών. Άλλοι επιδόθηκαν στην ανέγερση ναών για τη λατρεία του Θεού τους: φυσικά, τηρώντας την παράδοση και επικαλύπτοντας τον χώρο της μιάς θρησκείας με εκείνον της δικής τους. (Ο ναός της Παναγίας με τον μωαμεθανικό μιχράμπ στο μέσον του αποδεικνύει του λόγου το ασφαλές.) Άλλοι, πάλι, δόξασαν την ισπανική συνήθεια της ταυρομαχίας, οικοδομώντας ήδη στα 1784 την αρένα της Ρόντας που, λησμονώντας προς στιγμή τις δικαιολογημένες αντιρρήσεις σχετικά με το συγκεκριμένο είδος «άθλησης», τη θαυμάζει ο επισκέπτης ως αρχιτεκτόνημα. (Όσοι έχουν δει την κινηματογραφική Κάρμεν σίγουρα θα αναγνωρίσουν το σημείο έναρξης του φιλμ.)
Και, μια που αναφέρθηκε η ταυρομαχία, αξίζει να επισημανθεί ότι κάθε χρόνο διοργανώνεται η γιορτή της πόλης με στολές εποχής υπό την ονομασία "corrida goyesca" προς τιμή του ζωγράφου Φρανσίσκο Γκόγια, ο οποίος απαθανάτισε σκηνές ευελιξίας και θάρρους διάσημου ταυρομάχου του καιρού του. Προφανώς, κι άλλοι διακρίθηκαν μεταγενέστερα, ένας δε απ' αυτούς υπήρξε το ίνδαλμα, στη δεκαετία του πενήντα, προσωπικοτήτων της τέχνης, όπως ο Ernest Hemingway ή ο Orson Welles. Ο συγγραφέας τού «Για ποιον χτυπά η καμπάνα» βάσισε, λέει, τη σκηνή του γκρεμίσματος από τους βράχους των εθνικιστών από τους δημοκρατικούς σε κάτι αντίστοιχο που είχε συμβεί στο φαράγγι της Ρόντας. Ο ηθοποιός, από την πλευρά του και πάντα σύμφωνα με τις πληροφορίες, εμπνεύστηκε εκεί την ημιτελή κινηματογραφική μεταφορά του Δον Κιχώτη, η δε τέφρα του ρίχτηκε σε πηγάδι της αυλής του ταυρομάχου φίλου και ινδάλματός του.
Υπήρξαν κι άλλοι διάσημοι λάτρεις της πόλης. Ανάμεσά τους, ο Γερμανός λυρικός ποιητής Rainer Maria Rilke, που εκεί έγραψε την «Ισπανική Τριλογία» του στα 1913, ο Ιταλός σχεδιαστής μόδας Giorgio Armani, που σχεδίασε το κοστούμι του ταυρομάχου στη γιορτή του 2009, για να τιμήσει τη μνήμη εκείνου ακριβώς που θαύμαζαν οι προαναφερθέντες εργάτες της τέχνης.
Αυτά για την Ρόντα. Άραγε, υπάρχουν πολλές κωμοπόλεις στον κόσμο που μπορούν να παινευτούν ότι έφεραν κοντά τους εκπροσώπους τόσων διαφορετικών εκφάνσεων της παγκόσμιας πολιτιστικής εξέλιξης;
Τρεις πόλεις της Ανδαλουσίας, λοιπόν, με κοινό παρονομαστή την υπαρκτή ή, έστω, δυνάμει όσμωση πολιτισμών. Της Ανδαλουσίας, όπου σήμερα οι κάτοικοι ζουν χαρούμενα και χαίρονται τη ζωή τους. Όπως, πολύ πιθανόν, τη χάρηκε τον 6ο προ Χριστού αιώνα ο βασιλιάς Αργανθώνιος, βασιλιάς της αρχαίας Ταρτησσού που ανθούσε στις όχθες του ποταμού Γουαδαλκιβίρ κι ο οποίος βασίλεψε ογδόντα χρόνια και έζησε, λένε, ολόκληρα εκατόν είκοσι. Απίθανο; Όχι, αν αναλογιστεί κανείς το κλίμα της περιοχής, τόσο το εξωτερικά γεωγραφικό όσο και το εσωτερικά ανθρώπινο...

Αιθιοπία - Τζιμπουτί με το ...τρένο!

ΚΕΙΜΕΝΟ : ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΓΚΙΡΙΤΖΙΩΤΗΣ
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ : ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΓΚΙΡΙΤΖΙΩΤΗΣ, ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΜΙΖΑΡΑ
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΕΙΜΕΝΟΥ : ΚΩΣΤΑΝΤΗΣ ΜΙΖΑΡΑΣ

...τα περισσότερα βαγόνια ήταν δεξαμενές καυσίμων και μεταφοράς εμπορευμάτων και δύο βαγόνια στο τέλος για τους επιβάτες, ένα ξύλινο και ένα σιδερένιο. Εμείς ήμασταν στο σιδερένιο. Για καθίσματα υπήρχαν ξύλινα παγκάκια, στα οποία χωρούσαν ίσα-ίσα δύο άτομα.., οι τετράγωνες τρύπες στα τοιχώματα έπαιζαν το ρόλο των παραθύρων. Πολύχρωμο πλήθος έμπαινε βιαστικά, κουβαλώντας σακιά, τσάντες και βαλίτσες και σιγά-σιγά ο χώρος γέμισε. Ανθρωποι άρχισαν να κάθονται πάνω στα τσουβάλια τους, αλλά και στο πάτωμα, ενώ άσοι περνούσαν δίπλα ή πάνω, μας κοιτούσαν έκπληκτοι: σπάνια ταξιδεύουν λευκοί με το τρένο...

Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ
Ολα ξεκίνησαν από ένα ταξιδιωτικό οδηγό lonely planet, ο οποίος περιλάμβανε την Αιθιοπία, την Ερυθραία και το Τζιμπουτί, τρεις γείτονες χώρες. Αφορμή για το ταξίδι μας στην Ερυθραία ήταν η οριστική απόφαση -του Border Commission στη Χάγη- τον Απρίλιο του 2002, για την συνοριακή γραμμή Ερυθραίας-Αιθιοπίας και το τέλος ενός πολέμου. Οι εχθροπραξίες κράτησαν 30 χρόνια και το τίμημα που πλήρωσε η Ερυθραία για την ελευθερία της ήταν υψηλό, το 1/3 του πληθυσμού οδηγήθηκε στην εξορία, η οικονομία και οι εσωτερικές δομές της χώρας διαλύθηκαν και οι νεκροί ξεπέρασαν τις 65 χιλιάδες. Για τρεις δεκαετίες μια μικρή δύναμη ανταρτών -περίπου 40 χιλιάδων ανθρώπων- αντιστεκόταν σε μία χώρα δέκα φορές μεγαλύτερη, την Αιθιοπία η οποία δεχόταν βοήθεια με σύγχρονο εξοπλισμό από δύο «υπερδυνάμεις» πότε την Αμερική και πότε τη Ρωσία. Περίπου 11 χρόνια μετά το τέλος του πολέμου πολλά από τα σημάδια δεν έχουν ακόμη επουλωθεί. Το λιμάνι της Massawa, πιο παλιά γνωστό με το όνομα μαργαριτάρι της Ερυθραίας, σήμερα θυμίζει παρακμιακό λιμάνι και στους ερειπωμένους δρόμους βλέπεις μόνο ναυτικούς, ψαράδες και πόρνες. Τα κάποτε πανέμορφα κτίρια, φτιαγμένα από κοράλλια πέφτουν, αν και κατοικούνται ακόμα μισογκρεμισμένα. Η Nakfa, στο βόρειο μέρος της χώρας, είναι ένα μικρό χωριό σε υψόμετρο 1780μ. ανάμεσα στα βουνά Den-Den, τα οποία είναι ακόμα σπαρμένα με νάρκες, υπάρχουν ακόμα οι υπόγειες πόλεις που ζούσαν και πολεμούσαν οι αντάρτες. Ο βετεράνος του πολέμου και οδηγός μας, που «θα μας δείξει τα αξιοθέατα» ζητά να μην απομακρυνόμαστε.
Σφαίρες όπλων, βλήματα τα οποία «δεν έκαναν σωστά τη δουλειά τους»... μέχρι και κόκαλα ανταρτών που ξεχάστηκαν! Η Nakfa αποτελεί ένα ζωντανό μνημείο της ανθρώπινης αντοχής και του θάρρους. Η σημερινή της όψη δεν εντυπωσιάζει, συμβολίζει όμως την αντίσταση της χώρας, στο βαθμό που το νόμισμα της Ερυθραίας πήρε το όνομά της.
Την επόμενη χρονιά μας δόθηκε η -οικονομική- ευκαιρία να ταξιδέψουμε ξανά στην Αφρική, αποφασίσαμε το ταξίδι να τελειώσει με τις δύο τελευταίες χώρες του lonely planet. Αν και δεύτερη φορά για τη Στεφανία ήταν αυτή που επέμενε, εγώ πρόβλημα δεν είχα, υπήρχε και το lonely planet στο σπίτι...και φύγαμε.

ΑΙΘΙΟΠΙΑ: ΚΑΤΟΙΚΗΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΟ 3000π.χ.
Η Αιθιοπία έχει μακρά ιστορία που εκτυλίσσεται από την αρχή της ύπαρξης του ανθρώπου στη γη. Ευρήματα ενός από τους πρώτους προγόνους του ανθρώπινου είδους βρέθηκαν στην έρημο Danakil, στη βόρειο-ανατολική Αιθιοπία. Η Αξουμιτική αυτοκρατορία (1000 π.Χ.) ήταν ένας από τους πιο σπουδαίους αρχαίους πολιτισμούς. Στον Μεσαίωνα μεγάλα θρησκευτικά κέντρα άνθισαν σε ολόκληρη τη χώρα, ιδιαίτερα στη Λαλιμπέλα, όπου εκκλησίες σκάφτηκαν μέσα στους βράχους και αποτελούν μνημεία όχι μόνο πίστεως αλλά και σημαντικών αρχιτεκτονικών γνώσεων και τεχνικών ικανοτήτων.

ΤΟ ΝΕΟ ΛΟΥΛΟΥΔΙ ΤΗΣ ΑΦΡΙΚΗΣ
Κανείς δεν ξέρει πότε ακριβώς ιδρύθηκε η Αντις-Αμπέμπα, γιατί ο αυτοκράτορας Μενελίκ ΙΙ αμφιταλαντευόταν πολύ καιρό όσον αφορά την ακριβή τοποθεσία της πόλης. Η ίδρυσή της τοποθετείται γύρω στο 1886. Αρχικά είχε αποφασίσει να χτίσει την πρωτεύουσά του στα γειτονικά βουνά Entoto, όμως η βασίλισσα Taytu προτιμούσε ένα μέρος στους πρόποδες των βουνών που λεγόταν Filwoha (στα αμχαρικά «καυτό νερό») έτσι γύρω στο 1890 ο Μενελίκ εγκατέλειψε τη βουνοκορυφή για να εγκαταστήσει την πρωτεύουσα της χώρας στον τόπο όπου η σύζυγος του είχε ήδη ονομάσει Αντις-Αμπέμπα («Νέο λουλούδι»).

ΣΤΗΝ ΑΙΘΙΟΠΙΑ
Φτάνοντας στην Addis Ababa και εφόσον τυγχάναμε Ελληνικής φιλοξενίας από τον δάσκαλο του σχολείου (Νίκο) της κοινότητας καταφέραμε να βρούμε -σχετικά- γρήγορα πληροφορίες για το επόμενο αρκετά ενδιαφέρον, με τρένο αυτή τη φορά, ταξίδι. Οι απόψεις για το αν θα μπορούσαμε να φτάσουμε στο Τζιμπουτί με τρένο, δεν ήταν και πολύ ενθαρρυντικές. Ακούγοντας ο Νίκος το δρομολόγιο είπε «δεν παίρνετε ένα αεροπλάνο ρε παιδιά είναι κρίμα». Την επόμενη το πρωί -αλλά πολύ πρωί- πήραμε το λεωφορείο για τη Dire Dawa, διάρκεια ταξιδιού 12 ώρες.

ΤΙ ΩΡΑ ΦΕΥΓΕΙ; ...ΟΤΑΝ ΓΕΜΙΣΕΙ!
Την επόμενη μέρα φύγαμε πριν ξημερώσει από το σπίτι και φτάσαμε γρήγορα στον σταθμό. Μόλις που ξημέρωνε και ο κόσμος έτρεχε πάνω-κάτω ψάχνοντας να βρει το σωστό λεωφορείο, σε μια τεράστια αλάνα γεμάτη κόσμο και λεωφορεία... Σκόνη είχε σηκωθεί από τις εξατμίσεις και μαζί με τη μαυρίλα που έβγαζαν όλα μαζί, είχε δημιουργηθεί ένα σύννεφο που φαινόταν αρκετά μέτρα πριν μπεις -αναγκαστικά- για να πάρεις το εισιτήριο σου. Ο ταμίας μόλις μας είδε και του είπαμε ότι θέλουμε δύο εισιτήρια για την Dire Dawa γέλασε και φώναξε ένα παππού από το πίσω γραφείο, έκοψε τα εισιτήρια, του τα έδωσε και ο τελευταίος μας πήγε στο λεωφορείο... Κάτι σαν καλή τύχη φάνηκε να έκανε με νοήματα ο παππούς και μας άφησε έξω από ένα, κατά τα άλλα, φρεσκοβαμμένο λεωφορείο. Οι πόρτες του άνοιξαν αρκετή ώρα μετά, το αναμμένων πλήθος μπήκε, αλλά το λεωφορείο δεν γέμισε... ο οδηγός από έξω φώναζε για τους τελευταίους επιβάτες... Ξέραμε ότι το λεωφορείο φεύγει στις 6 το πρωί... η ώρα είχε πάει 8 και ακόμα τίποτα, ο οδηγός επέμενε να βρει τους τελευταίους επιβάτες. Μέσα στο λεωφορείο είδη άρχισαν οι πρώτες γνωριμίες και με την πρώτη ευκαιρία ρώτησα τον δίπλα μου τι ώρα θα φύγουμε, «ότι ώρα γεμίσει » μου είπε !!! και με κέρασε μια αρμαθιά φύλλα chat που κι αυτός, όπως σχεδόν όλοι είχε στα χέρια του. Το chat είναι το «εθνικό ναρκωτικό» του γειτονικού Τζιμπουτί, που καλλιεργείται σε τεράστιες ποσότητες στην Αιθιοπία. Το πολύχρωμο λεωφορείο ξεκίνησε μετά από αρκετή ώρα -αφού ήταν πλέον γεμάτο κόσμο-. Αργά... αλλά σταθερά πήραμε τον δρόμο προς την Dire Dawa, κάνοντας αρκετές στάσεις, όχι μόνο για να ανεβοκατέβουν διάφοροι από τους επιβάτες αλλά και για να αγοράσουμε chat σε περιοχές που φημίζονταν για καλή ποιότητα. Στην Dire Dawa φτάσαμε αναζητώντας ένα κρεβάτι και μόνο, άλλωστε την επόμενη μέρα έπρεπε να πάρουμε το τρένο.

ΤΟ ΣΙΔΕΡΕΝΙΟ ΤΕΡΑΣ
Το 1890 ο Ελβετός τεχνικός του αυτοκράτορα Μενελίκ Alfred Ilg οραματίσθηκε ένα σιδηρόδρομο 800 χλμ. που θα ένωνε την Αιθιοπική πρωτεύουσα με το Τζιμπουτί και την Ερυθρά θάλασσα. Διασχίζοντας τα αφιλόξενα βουνά της Αιθιοπίας, ο σιδηρόδρομος θα έδινε τη λύση στο μεγάλο πρόβλημα της απομόνωσης των ορεινών περιοχών. Η πραγματοποίηση του έργου αυτού είχε περισσότερες δυσκολίες από όσο είχαν φανταστεί: κάθε χιλιόμετρο χρειαζόταν περισσότερο από εβδομήντα τόνους σιδηρογραμμές και τηλεγραφικούς στύλους επίσης μεγάλες ποσότητες τσιμέντου, άμμου και νερού. Πανάκριβα μέταλλα χρησιμοποιήθηκαν για τα υποστρώματα, τα οποία ήταν αναγκαία για την προστασία από τους τερμίτες. Για να κατεβάσουν το κόστος, αναγκάστηκαν να μικρύνουν την απόσταση των δύο γραμμών, κάνοντάς τες αρκετά ασταθείς, ενώ για το δυσκολότερο κομμάτι της διαδρομής χρειάστηκε να κατασκευασθούν 22 τούνελ. Κατά τη διάρκεια της κατασκευής του, οι ιθαγενείς Afar, που έβλεπαν το σιδερένιο τέρας να καταπατεί τη γη τους, έκαναν απελπισμένες ενέργειες να το σταματήσουν, σκοτώνοντας εργάτες και κλέβοντας υλικά. Μετά από 20 χρόνια δουλειάς το έργο ολοκληρώθηκε.
Σήμερα ο σιδηρόδρομος συνεχίζει να παίζει σημαντικό ρόλο στην οικονομία της Αιθιοπίας ειδικά αφότου έκλεισαν τα σύνορα μεταξύ Ερυθραίας και Αιθιοπίας. Ο σιδηρόδρομος εξυπηρετεί μεγάλο μέρος από τις εισαγωγές και εξαγωγές της χώρας προς την Ερυθρά Θάλασσα.

ΚΑΙ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΑΡΧΙΖΕΙ...
Το πρωί ρωτήσαμε τον ξενοδόχο για το τρένο, αφού δεν υπήρχε κανείς στον σταθμό. Αυτός με τη σειρά του, μας σύστησε στον Doudou, «το τουριστικό γραφείο» της πόλης. Ο Doudou λοιπόν μας είπε ότι ένα τρένο cargo φεύγει κατά τις τρεις το μεσημέρι για το Τζιμπουτί, το ταξίδι διαρκεί περίπου 20 ώρες και υπάρχουν βαγόνια μόνο 3ης θέσης. Μας καθησύχασε όμως λέγοντας μας ότι θα μας βρει αυτός καλές θέσεις, (σημ. το εισιτήριο δεν σου εξασφάλιζε θέση). Το τρένο έφτασε στον σταθμό στην ώρα του και ο Doudou, μας έκανε νόημα να πλησιάσουμε. Περάσαμε από μία μικρή πόρτα και τρέχοντας, προλάβαμε να μπούμε πριν το πλήθος, το οποίο είχε στριμωχτεί στην είσοδο του σταθμού με τα καλάθια και τα γεμάτα πράγματα τσουβάλια τους. Μπήκαμε στο βαγόνι και «το τουριστικό γραφείο» μας έδειξε τις θέσεις μας, εξηγώντας ότι αυτές είναι οι καλύτερες γιατί θα ταξιδεύαμε δίπλα στους φαντάρους και «Μην αφήσετε κανέναν να κάτσει ανάμεσά σας!!!». Αφού τακτοποιηθήκαμε και σιγουρέψαμε τις θέσεις αρχίσαμε να παρατηρούμε το τρένο. Τα περισσότερα βαγόνια ήταν δεξαμενές καυσίμων και μεταφοράς εμπορευμάτων και δυο βαγόνια στο τέλος για τους επιβάτες, ένα ξύλινο και ένα σιδερένιο. Εμείς ήμασταν στο σιδερένιο. Για καθίσματα υπήρχαν ξύλινα παγκάκια, στα οποία χωρούσαν ίσα -ίσα δυο άτομα. Οι τετράγωνες τρύπες στα τοιχώματα έπαιζαν το ρόλο των παραθύρων. Πολύχρωμο πλήθος έμπαινε βιαστικά, κουβαλώντας σακιά, τσάντες και βαλίτσες και σιγά-σιγά ο χώρος γέμισε. Άνθρωποι άρχισαν να κάθονται πάνω στα τσουβάλια τους, αλλά και στο πάτωμα, ενώ όσοι περνούσαν δίπλα ή πάνω, μας κοιτούσαν έκπληκτοι: σπάνια ταξιδεύουν λευκοί με το τρένο.
Με τη γνωστή καθυστέρηση τουλάχιστον δύο ωρών και αφού έγινε ο απαραίτητος έλεγχος, το τρένο ξεκίνησε. Καθώς φεύγαμε από τον σταθμό κάποιοι άρχισαν να τρέχουν πίσω από το τρένο και να σκαρφαλώνουν χωρίς πολλές δυσκολίες λόγω της μικρής ταχύτητας και της έλλειψης τζαμιών στα παράθυρα. Εκτός από τα πράγματα που ήταν στον διάδρομο και κάτω από τις θέσεις μας, υπήρχαν και οι μικρότεροι επιβάτες του τρένου που καθόντουσαν σιωπηλοί και μας κοιτούσαν ανάμεσα από τους μπόγους. Πολλοί ταξίδευαν και έξω από το τρένο πιασμένοι στις πόρτες.
Δεν προλάβαμε να κάνουμε ούτε 5 χλμ. και το τρένο ξαφνικά σταμάτησε, οι στρατιώτες πετάχτηκαν έξω και άρχισαν να τρέχουν, ακούστηκαν πυροβολισμοί και όλοι βγήκαν στα παράθυρα να δουν τι γίνεται. Μετά από λίγο ήρθαν κάποιοι στρατιώτες ανέβασαν στο βαγόνι ένα νεαρό κατατρομαγμένο από τις κλωτσιές που είχε φάει και τον έβαλαν στο πάτωμα μπροστά μας... Προσπάθησε να κλέψει ένα πορτοφόλι. Το τρένο ξεκίνησε πάλι αλλά κάποιοι στρατιώτες δεν είχαν προλάβει να ανέβουν, ο μόνος τρόπος για να δώσουν σήμα στον μηχανοδηγό και να σταματήσει πάλι ήταν να βγει ο επικεφαλής στο παράθυρο και να πυροβολήσει στον αέρα. Το τρένο σταμάτησε αρκετά μακριά από το σημείο που είχαμε ξεχάσει τους στρατιώτες, αυτοί μπήκαν λαχανιασμένοι από το τρέξιμο και όλοι μαζί πια συνεχίσαμε το ταξίδι μας
Το φως άρχισε να πέφτει και ο κόσμος άρχισε να ετοιμάζεται για ύπνο, οι ταξιδιώτες έβγαζαν τα πολύχρωμα πανιά που κουβαλούν μαζί τους και τυλίγονταν, ξεδίπλωναν αυτοσχέδια στρώματα και ξάπλωναν στο πάτωμα του βαγονιού, μοιάζοντας με τους μπόγους τους.
Όταν η νύχτα έπεσε για τα καλά, το βαγόνι φωτιζόταν μόνο από το φως του φεγγαριού, αλλά και από κάτι δεσμίδες φωτός που άναβαν και έσβηναν γρήγορα σαν σήματα μέσα στη νύχτα. Οι σταθμοί που σταματούσαμε, δεν φαίνονταν σχεδόν καθόλου αφού δεν υπήρχε φως, οι μικροί φακοί που άναβαν μόλις το τρένο σταματούσε, φώτιζαν τους ανθρώπους από κάτω που πουλούσαν γάλα καμήλας και ζαχαροκάλαμα καθώς και κομμάτια ψημένο κρέας αντί για τα σάντουιτς όπως έχουμε συνηθίσει. Οι στρατιώτες συνέχιζαν να φέρνουν μικροκλέφτες και αφού τους περνούσαν ένα χέρι ξύλο τους κατέβαζαν στον επόμενο σταθμό (και από εκεί χάναμε τα ίχνη τους).
Τα ξύλινα καθίσματα δεν ήταν καθόλου βολικά και με τη σκέψη και μόνο ότι θα κατέβουμε μετά από 20 ώρες από το τρένο, δεν αργήσαμε να βρεθούμε κι εμείς στο πάτωμα, πάνω στις αποσκευές μας (που ήταν και μια λύση για να τις βρούμε ακέραιες το πρωί). Περίπου στις 2:30 τα ξημερώματα και αφού είχαμε περάσει το κομμάτι της ερήμου της Αιθιοπίας, σταματήσαμε στα σύνορα μέχρι τις 05:00 το πρωί που ολοκληρώθηκαν οι τελωνιακοί έλεγχοι. Το ξημέρωμα μας βρήκε στην έρημο από την πλευρά του Τζιμπουτί και στο βαγόνι μας οι έμποροι του chat άρχισαν να ετοιμάζονται για δουλειά. Στους σταθμούς τώρα, η «ροή» είχε αλλάξει, κάθε φορά που το τρένο σταματούσε οι «μέσα» έβγαζαν από τα τσουβάλια τους μάτσα από chat και τα πουλούσαν στους «έξω», ή πολλές φορές τα αντάλλαζαν με λαθραία εμπορεύματα όπως: ρύζι, μακαρόνια, αλεύρι και άλλα τρόφιμα -από διάφορες ανθρωπιστικές οργανώσεις- που δεν βρήκαν ποτέ τον προορισμό τους. Το τρένο έφτασε περίπου στις 7 το απόγευμα στο Τζιμπουτί και παραπατώντας προσπαθήσαμε να βρούμε ένα καφενείο να ανασυνταχθούμε...

ΤΖΙΜΠΟΥΤΙ... ΕΝΑΣ ΩΚΕΑΝΟΣ ΣΕ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ
Στο σημείο όπου ενώνονται τρεις από τους οκτώ τεκτονικούς άξονες (ο αφρικανικός, ο σομαλιανός και ο αραβικός), βρίσκεται το Τζιμπουτί και στα εδάφη του, τα ηφαίστεια Kammourta (τελευταία ενεργοποίηση το 1928) και Ardoukoba. Το ηφαίστειο Ardoukoba βρίσκεται σε μια βουνοκορφή η οποία υψώνεται 298 μ. από το επίπεδο της θάλασσας, περίπου 100 χλμ. δυτικά της πόλης του Τζιμπουτί και η τελευταία φορά που «...ανέδειξε υλικά διάπυρα, αέρια, υγρά και στερεά, μετά φαινομένων βίαιων και εκρηκτικών» ήταν το 1978, οπότε και -μετά από μια βδομάδα δραστηριότητας- άφησε ένα άνοιγμα περίπου 2 μ. απ' όπου αναδεύουν ακόμα αέρια. Ήταν η πρώτη ενεργοποίηση του Ardoukoba σε διάρκεια 3000 χρόνων. Φυσικά το ηφαίστειο ορίζεται από τους τρεις τεκτονικούς άξονες που σχηματίζονται από τις ισάριθμες τεκτονικές πλάκες.
Έχοντας απόκλιση 120ο μεταξύ τους, οι άξονες, επηρεάζουν την επιφάνεια -και λόγω των δικών τους κινήσεων- αλλά και λόγω των πλακών της Ερυθράς Θάλασσας και του κόλπου του Άντεν, και αυτό γιατί οι δυο τελευταίες κινούνται 2 χιλιοστά το χρόνο γρηγορότερα από την Αφρικανική Πλάκα. Το αποτέλεσμα είναι ότι το Τζιμπουτί είναι η μοναδική «γέφυρα» που ενώνει την Αφρικανική και την Ευρασιατική Πλάκα. Αυτή η απομάκρυνση είναι που έχει δραστηριοποιήσει ένα μεγάλο αριθμό γεωλόγων και σεισμολόγων, οι οποίοι έχουν εγκατασταθεί μόνιμα στην Αφρικανική χώρα και που έχει δώσει στο Τζιμπουτί ονομασίες όπως: «φυσικό εργαστήριο» και «ανοιχτό βιβλίο γεωλογίας», αλλά αυτή η απομάκρυνση των δυο τεκτονικών πλακών είναι που -εικάζεται- ότι σε 6 με 7 εκατομμύρια χρόνια θα δημιουργήσει ένα καινούργιο ωκεανό. Η γέννηση, ασφαλώς, δεν θα τελεστεί εν ριπή οφθαλμού, όμως ήδη θαλασσινό νερό από τον κόλπο Tadjoura (ανατολικά της πόλης του Τζιμπουτί) και τον κόλπο του Άντεν (δυτικά) έχει αρχίσει να εισρέει στον τεκτονικό άξονα που οδηγεί μέχρι τη Μεσόγειο. Ο ωκεανός που ήδη -αν και μάλλον πρόωρα- έχει ονομαστεί Eritrean Ocean (Ερυθραίος Ωκεανός), υπολογίζεται ότι θα είναι περίπου αντίστοιχου μεγέθους με τον Ατλαντικό... αυτό σε 200 εκατομμύρια χρόνια.

ΤΟ CHAT ΣΤΟ ΤΖΙΜΠΟΥΤΙ
Το «εθνικό ναρκωτικό» που ουσιαστικά είναι τα φύλλα του δέντρου Catha Edulis που πρωτοφύτρωσε στην Αιθιοπία, χωρίς δυσκολία απορροφά το 1/3 του συναλλάγματος της χώρας, είναι καταχωρημένο στα «μαλακά» και προφέρεται επίσης «κουάτ» ή «κάτ».
Το chat έρχεται από την Αιθιοπία κάθε μέρα, λίγο μετά το μεσημέρι. Εκτός από το νόμιμο που φθάνει με αεροπλάνο, υπάρχουν και αυτοί που το φέρνουν παράνομα από τα σύνορα με δικά τους αυτοκίνητα. Με την άφιξη του τσατ, οι δημόσιες υπηρεσίες και οι ιδιωτικές επιχειρήσεις κλείνουν, τα μικρά φορτηγά κάνουν κυριολεκτικά αγώνα δρόμου για να εφοδιάσουν με χιλιάδες αρμάδες chat την πόλη. Είναι ίσως η τελευταία αλλά και η σημαντικότερη αγορά που θα κάνουν οι περισσότεροι κάτοικοι της πόλης-λιμάνι πριν πάνε στα σπίτια τους
Το τσατ είναι ένα φυσικό διεγερτικό που περιέχει cathinone, μια φυσική αμφεταμίνη που προκαλεί νάρκωση όταν μασήσεις τα φύλλα για αρκετή ώρα. Περιέχονται επίσης αμφεταμινοειδή αλκαλοειδή και αυτά ευθύνονται για τα ψυχοσωματικά αποτελέσματα (ανορεξία, χαρά, ευφορία). Η επήρειά του ξεκινά τα πρώτα 15 λεπτά που το μασάς, αλλά η μεγαλύτερη επίδραση έρχεται μετά από 3 ώρες μασήματος... και η όλη φάση μπορεί να κρατήσει και ως και 24 ώρες.
Στον στρατό του Τζιμπουτί η χρήση ξεπερνά το 84%. Αν και πολλά στελέχη της κυβέρνησης μπορεί να διαφωνούν με τη χρήση του τσατ, το πολιτικό κόστος είναι πολύ μεγάλο για να επιχειρήσουν να το απαγορεύσουν. Σε μία συνέντευξη στο Reuters ο υπουργός οικονομίας του Τζιμπουτί, ο οποίος δεν κάνει χρήση δήλωσε: «Το τσατ είναι η δικιά μας μπύρα, το χρησιμοποιούμε για να κοινωνικοποιούμαστε. Είναι ενταγμένο στις αστικές μας συνήθειες. Μπορεί να προκαλεί κάποια προβλήματα στην υγεία, αλλά βοηθάει τους ανθρώπους που δουλεύουν πολλές ώρες (;) να κρατούν το ρυθμό» !

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ
Επιστρέψαμε στην Αιθιοπία μετά από 20 μέρες. Το «έλα» ήταν αντίστοιχα δύσκολο με το «πήγαινε», απλά υπήρχε πλέον η εμπειρία, και αναγκαστικά οι επόμενες μέρες στην Addis Ababa, αναλώθηκαν πιο πολύ στον βωμό της ξεκούρασης, παρά στη δουλεία. Επόμενος προορισμός Αθήνα.
Πρώτη δουλειά, να εμφανίσουμε τα φιλμ, δεύτερη να κοπούν και να γίνει η επιλογή. Σ' αυτή τη διαδικασία το να έχεις φίλους βοηθάει. Κάνεις καλλίτερη επιλογή εικόνων, όταν εξιστορείς διαδρομές και περιπέτειες. Αδιαμφισβήτητα, η καλύτερη των καλυτέρων, ήταν η «Οδύσσεια» του τρένου. Στους επόμενους μήνες και μετά από πολλές επαναλήψεις το ταξίδι είχε μπει ήδη στο πίσω μέρος του μυαλού... ήταν και η προετοιμασία για Ζάμπια και Μαλάουι (ναι! πάλι Αφρική), παρόλα αυτά η ιστορία του τρένου επανήλθε τουλάχιστον δύο φορές... Μια, ανεβαίνοντας στη συμπρωτεύουσα με τον καρβουνιάρη -ακούγοντας τα «άκυρα» παράπονα μιας γιαγιάς για την «ταλαιπωρία»-. Και η δεύτερη, όταν δεχτήκαμε ένα τηλεφώνημα από την πρεσβεία της Αιθιοπίας, η οποία μας παρακαλούσε να δώσουμε πληροφορίες για το 24ωρο ταξίδι... Όπως μας είπαν : «Δεν γνωρίζουμε άλλους Έλληνες να το έχουν κάνει»...

ΑΠΟΣΤΟΛΕΣ ΣΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΩΣ3: ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ - AMAZONIOΣ - ΑΜΣΤΕΡΝΤΑΜ - ART HOTELS - ART PARIS - ART KOLOGNE - ΑΙΘΙΟΠΙΑ - ANΔΑΛΟΥΣΙΑ - ΑΦΡΙΚΗ - ΒΑΛΚΑΝΙA - ΒΑΝΟΥΑΤΟΥ ΝΟΤΙΟΣ ΕΙΡΗΝΙΚΟΣ - ΒΑΛΧΑΛΛΑ - ΒΑΡΚΕΛΩΝΗ - ΒΕΝΕΤΙΑ - ΒΕΡΟΛΙΝΟ - ΒΕΡΟΝΑ - BΡΥΞΕΛΛΕΣ - CARTAGENA - ESPIRITU SANTO - INΔΙΕΣ - ΙΣΛΑΝΔΙΑ - ΙΡΑΚ - ΙΡΑΝ - ΚΑΪΡΟ - ΚΑΡΑΪΒΙΚΗ - ΚΟΥΒΑ - ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ - ΝΕΙΛΟΣ - ΝΟΤΙΟΣ ΑΦΡΙΚΗ - ΙΣΗΜΕΡΙΝΟΣ - KASSEL - KOΛΟΜΒΙΑ - ΚΟΠΕΝΧΑΓΗ - ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ - ΛΟΝΔΙΝΟ - ΜΑΔΡΙΤΗ - ΜΑΛΑΟΥΙ - ΜΟΣΧΑ - ΝΟΡΒΗΓΙΑ - ΟΔΗΣΣΟΣ - ΟΥΓΚΑΝΤΑ - ΠΑΡΙΣΙ - ΠΕΡΓΑΜΟΣ - ΠΕΡΟΥ - ΠΙΖΑ - ΡΑΡΟΤΟΝΓΚΑ - RAPA NUI, TA ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ - ΣΑΝΤΙΑΓΟ - ΣΜΥΡΝΗ - ΣΡΙ ΛΑΝΚΑ - ΣΑΡΑΓΕΒΟ - ΣΟΒΕΤΟ - ΣΟΦΙΑ - ΤΖΙΜΠΟΥΤΙ - ΤΟΚΥΟ - TΟΛΕΔΟ - ΤΥΝΗΣΙΑ - ΦΛΩΡΕΝΤΙΑ - ΧΙΛΗ