iΑρχικήiσελίδα

iΤαυτότητα

iΠεριεχόμενα

iΑρχείο

iRadio Αrtως

iExodως3

 

 

 

 

 

 

 

 
Ένα ταξίδι στο χρόνο

ΖΑΚΡΟΣ

ΚΕΙΜΕΝΟ/ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΝΙΚΟΣ ΖΕΡΒΟΝΙΚΟΛΑΚΗΣ

Μια προϊστορική ληστεία στο παλάτι του Μίνωα και ένα ναυάγιο που καταστρέφει το μινωικό λιμάνι...


Τρυφερή εικόνα αυτής της μητέρας με τα δυο μωρά, που κρατάει στα χέρια της και τον οδηγό του αρχαιολογικού χώρου για να αυτοξεναγηθεί. Κατά σύμπτωση (;) ο οδηγός είναι ανοιγμένος στη σελίδα με το χοϊκό αγγείο που αρπαξαν οι ληστές γύρω στο 1450 π.Χ., ενώ το σημείο που κάθεται είναι το σημείο που βρέθηκαν τα κομμάτια του αγγείου κατά την ανασκαφή.

Ενα τούρκικο σαπιοκάραβο με λαθρομετανάστες, που το φούνταρε ο καπετάνιος του πριν από μερικούς μήνες στο μινωικό λιμάνι της Ζάκρου, φέρνει με κακό τρόπο στην επικαιρότητα ένα σπουδαίο αρχαιολογικό χώρο, που το κράτος μάλλον θέλει να τον αγνοεί προκλητικά και αδιαφορεί για τις συνέπειες αυτού του ναυαγίου.


Το ναυάγιο του πλοίου με τους λαθρομετανάστες έχει προσαράξει στις λιμάνι των μινωικών χρόνων και απειλεί την περιοχή ποικιλοτρόπως όχο παραμένει εκεί, χωρίς να απομακρύνεται, παρά τις συνεχείς διαμαρτυρίες των κατοίκων και των τοπικών φορέων.

Οι επαγγελματίες της περιοχής μαζί με τους φορείς του τόπου κινητοποιήθηκαν το καλοκαίρι, έκλεισαν τα μαγαζιά τους, διαμαρτυρήθηκαν για το ναυάγιο, που απειλεί τον τόπο και τις αρχαιότητες και ζήτησαν από το κράτος να το μαζέψει από κει. Μάταιος κόπος οι φωνές τους. Το κράτος σε τέτοιες περιπτώσεις είναι κουφό. Αυτό που απαντά μέσα από τον χαρτοπόλεμο που έχει αρχίσει, είναι ότι ψάχνει να βρει πλειοδότη που θα αγοράσει το σαπιοκάραβο και να το πάρει από κει. Κι αν δεν βρεθεί πλειοδότης, το ναυάγιο θα καταστρέφει τον τόπο και τις αρχαιότητες, ενώ το κράτος θα αδιαφορεί. Γιατί, στην προκειμένη περίπτωση, το κράτος κρατάει το ρόλο του φραγκοφονιά και κοιτάζει να αρπάξει δυο δεκάρες από την πώληση του ναυαγίου σε παλιοσίδερα, ενώ δεν δίνει δεκάρα για τις συνέπειες που προκαλεί με το να κάθεται το πλοίο στο βυθό με τις αρχαιότητες.


Αυτό είναι το περήφημο ρυτό της Ζάκρου, με την παράσταση του ιερού κορυφής, που άρπαξαν οι ληστές. Είναι ένα από τα πολύ γνωστά αγγεία στον κόσμο.

Ενας κάτοικος της Ζάκρου, ο Γιώργος Πλατανάκης, που είναι και ερασιτέχνης αυτοδύτης, παρατηρεί στο βυθό του κόλπου, μπροστά από το Μινωικό Ανάκτορο, σημαντικές αλλοιώσεις εξ αιτίας του ναυαγίου. Τα ρεύματα της θάλασσας, όπως μου λέει, έχουν ξεθάψει κτίσματα στο βυθό της θάλασσας, που δεν υπάρχει αμφιβολία ότι είναι Μινωικά και είναι ενδεχομένως, λιμενικές εγκαταστάσεις.


Λεπτομέρεια από το ρυτό της Ζάκρου. Στη ράχη του αίγαγρου που απεικονίζεται διακρίνεται ένα ίχνος από την επένδυση του αγγείου με φύλλο χρυσού. Δυο ακόμη ίχνη της χρυσής επένδυσης διακρίνονται στα κέρατα του αίγαγρου, όπως και στα μπροστινά του πόδια.

* «Από παιδί βουτάω σ' αυτό τον κόλπο και τον ξέρω πάρα πολύ καλά. Πρώτη φορά βλέπω αυτά τα κτίσματα που εμφανίστηκαν ξαφνικά στο βυθό, μετά το ναυάγιο. Τα ρεύματα της θάλασσας έχουν αλλάξει εξ αιτίας του ναυαγίου και στριφογυρίζουν την άμμο στο βυθό. Η άμμος έχει μετακινηθεί και αποκάλυψε αυτά τα κτίσματα στο βυθό...».
Αν ενδιαφερθεί η Εφορία Εναλλίων Αρχαιοτήτων, υπάρχει ενδεχομένως κάποια πιθανότητα να μάθουμε τι επιτέλους συμβαίνει εκεί στη μέση περίπου του κόλπου της Ζάκρου, με τα κτίσματα που εμφανίστηκαν μετά το ναυάγιο.


Ο χώρος του θησαυροφυλακίου, απ' όπου ήρθαν στο φως βρέθηκαν πολύ σημαντικά ευρήματα.


Ολοι στη Ζάκρο φοβούνται ότι οι καιροί που θα αγριέψουν τώρα το Φθινόπωρο είναι πιθανό να τουμπάρουν το ναυάγιο και τότε η καταστροφή, όπως λένε θα είναι ανυπολόγιστη.
Το κράτος βέβαια είναι απασχολημένο αυτό τον καιρό με το Βατοπαίδιο, οπότε που να βρει καιρό για να γυρεύει ψύλλους στ' άχυρα, επειδή κινδυνεύει μια περιοχή που είναι χαρακτηρισμένη «Α΄ αρχαιολογική ζώνη»!
Εχουν περάσει κοντά πενήντα χρόνια από τον Οκτώβριο του 1961, όταν ο αρχαιολόγος Νικόλαος Πλάτων, ύστερα από μια πρώτη ανασκαφή δέκα ημερών στη Ζάκρο, ήταν απόλυτα βέβαιος ότι είχε φέρει στο φως ένα ακόμη μινωικό ανάκτορο, το 4ο στη σειρά, μετά την Κνωσό, τη Φαιστό και τα Μάλια.
Οι ανασκαφές στη Ζάκρο συνεχίστηκαν για 30 χρόνια και εκτός από το τρίτο σε μέγεθος μινωικό παλάτι (έχει έκταση 8.500 τετραγωνικά μέτρα, δηλαδή, κατά 1000 τετραγωνικά μεγαλύτερο από το μινωικό παλάτι στα Μάλια), ήρθε στο φως ένα μεγάλο κομμάτι από μια μινωική πόλη, που περιβάλλει το ανάκτορο και έτσι, σήμερα ο ανασκαμμένος αρχαιολογικός χώρος έχει μια έκταση 25.000 τετραγωνικά μέτρα.


Μια από τις πολύ εντυπωσιακές σκάλες που οδηγούσαν στον επάνω όροφο αυτού του σπιτιού, που σώζονται μόνο ίχνη από τα ερείπιά του.

Εκείνο που χαρακτηρίζει το παλάτι στη Ζάκρο είναι ο πλούτος και η ποιότητα των ευρημάτων που έφερε στο φως η ανασκαφή. Ενα πλήθος από σπουδαία αγγεία, ορισμένα από τα οποία μοναδικά, στην κατηγορία των ρυτών.
Ενα από αυτά τα ρυτά (δηλαδή, τα αγγεία χοής), μοναδικό από κάθε άποψη, γιατί εκτός των άλλων απεικονίζει με λεπτομέρειες ένα Ιερό Κορυφής, «περιγράφοντας» στην ουσία για πρώτη φορά πως ακριβώς είναι ένα τέτοιο μινωικό ιερό, έχει πίσω του και μια περιπετειώδη ιστορία, που την προσδιορίζει και αυτή με ακρίβεια το ίδιο το αγγείο, με τον τρόπο που βρέθηκαν τα κομμάτια του, όπως παρατηρεί και ο Paul Faure στο βιβλίο του «Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΤΗ ΜΙΝΩΙΚΗ ΕΠΟΧΗ».
Αξίζει, πιστεύω, τον κόπο να δούμε αυτή την ιστορία, όπως προκύπτει από την εύρεση του συγκεκριμένου αγγείου κατά την ανασκαφή του παλατιού στη Ζάκρο.


Λεπτομέρεια με ένα υποδαπέδιο πήλινο αγωγό, που οδηγεί σε σκέψεις για την ύπαρξη υποδαπέδιας θέρμανσης του παλατιού.

Ο  Paul Faure περιγράφει στο βιβλίο του πως βρέθηκε αυτό το αγγείο σκορπισμένο σε πολλά κομμάτια, στον προθάλαμο του θησαυροφυλακίου και στην αίθουσα που υπάρχει στη δυτική πλευρά της κεντρικής αυλής του ανακτόρου (να σημειωθεί εδώ ότι ο Paul Faure έχει την άποψη ότι όλα τα μινωικά ανάκτορα είναι ιερά και όχι παλάτια).


Ο δρόμος με την περίτεχνη πλακόστρωση που οδηγεί από το λιμάνι στην κύρια είσοδο του ανακτόρου.


Το αγγείο είναι φτιαγμένο από πράσινη πέτρα και η παράσταση του Ιερού Κορυφής που απεικονίζεται πάνω του είναι ανάγλυφη. Ομως, το αγγείο είχε επενδυθεί ολόκληρο από ένα λεπτό φύλλο χρυσού και αυτό το γεγονός, όπως πιστεύει ο Paul Faure, έβαλε σε πειρασμό αυτούς που το κομμάτιασαν, ακριβώς για να πάρουν το χρυσάφι. Ωστόσο, αυτό ήταν ένα Ιερό αγγείο, γεγονός που θα απέτρεπε ένα σεβίζοντα Μινωίτη να το κομματιάσει. Ετσι, και γι' αυτή την πτυχή της ιστορίας με το αγγείο, ο Paul Faure πιστεύει ότι οι επιδρομείς που λεηλάτησαν το χώρο και πήραν το αγγείο, για να κλέψουν το χρυσάφι της επένδυσής του, εκεί γύρω στο 1450 π.Χ., ήταν αλλόθρησκοι, που δεν τους ενδιέφερε αν με την πράξη τους αυτή βεβήλωναν ένα Ιερό αγγείο των μινωιτών.


Τα εργαστήρια του ασημιού (χυτήρια). Τα εργαστήρια των μετάλλων σ' αυτό το παλάτι παρουσιάζουν ξεχωριστό ενδιαφέρον.

Φαίνεται ότι ο χρόνος που μεσολάβησε από την αρπαγή του αγγείου μέχρι την αποφλοίωσή του από το χρυσάφι της επένδυσής του ήταν τόσο μικρός, ώστε όλα τα κομμάτια του αγγείου βρέθηκαν σε μικρή απόσταση το ένα από το άλλο. Σε ορισμένα από τα κομμάτια του αγγείου, που συγκολήθηκαν από στα αρχαιολογικά εργαστήρια, σώζονται ακόμη μικρά κομμάτια από τη χρυσή του επένδυση. Το αγγείο αυτό βρίσκεται σήμερα στο αρχαιολογικό μουσείο του Ηρακλείου.


Αυτή η στρογγυλή δεξαμενή είναι ένα αίνιγμα για τους αρχαιολόγους. Βρισκόταν σε μια αίθουσα και στην περίμετρο της δεξαμενής υπήρχε κιονοστοιχία με πέντε κίονες. Δεξιά διακρίνονται σκαλοπάτια, που είναι οκτώ τον αριθμό και οδηγούν μέχρι τον πυθμένα της δεξαμενής, για την οποία έχουν δοθεί πολλές ερμηνείες, όπως: ενυδρείο, κολυμβητήριο, δεξαμενή της αίθουσας του θρόνου, ή δεξαμενή της ιερής λέμβου κατά το πρότυπο των ιερών λέμβων στη Φαραωνική Αίγυπτο. Οπως και να έχουν τα πράγματα είναι ένα μοναδικό, όσο και εντυπωσιακό κτίσμα.

Το παλάτι της Ζάκρου φαίνεται ότι είχε ξεχωριστή σημασία. Χτισμένο στο νοτιοανατολικώτερο άκρο της Κρήτης, στο πιο κοντινό σημείο δηλαδή με την Αίγυπτο, είναι το λιμάνι απ' όπου αποπλέουν τα μινωικά καράφια για τη Χώρα Κεμέτ, τη γη των Φαραώ. Ως εκ τούτου, αυτό το παλάτι ενδέχεται να ήταν επιφορτισμένο με τις όποιες διπλωματικές λειτουργίες εκείνης της εποχής. Υπάρχουν άλλωστε πάμπολα απτά στοιχεία, που δείχνουν πέρα από κάθε αμφισβήτηση και αμφιβολία ότι ανάμεσα στη Χώρα των κεφτιού (Μινωική Κρήτη) και το Στέμμα των Δύο Γαιών (την Αίγυπτο των Φαραώ) υπάρχουν εμπορικές ανταλλαγές, όπως και ανταλλαγές δώρων ανάμεσα στους ηγέτες των δυο χωρών. Δώρα επώνυμα, όπως για παράγειγμα ο αμφορέας με την υπογραφή (ονοματόσημο) του Φαραώ Τούθμωση III, ή όπως η γραπτή αναφορά της Φαραώ Χατσεψούτ σε μια επιγραφή που βρέθηκε στο Ναό της, στο Ντερ Ελ Μπαχαρι.


Μια άκρως επιβλητική, όσο και εντυπωσιακή εικόνα από το «Φαράγγι των Νεκρών». Στα τοιχώματά του υπάρχουν σπηλιές, που χρησιμοποιήθηκαν ως τάφοι. Το πέρασμά του είναι μια μοναδική εμπειρία.

Ενα τρίτο στοιχείο που χαρακτηρίζει αυτό το ανάκτορο στη Ζάκρο είναι τα εργαστήρια μετάλλων, που βρέθηκαν εκεί. Χυτήρια ασημιού, αλλά και εργαστήρια επεξεργασίας μετάλλων.
Μαζί με το παλάτι έχει ανασκαφεί και ένα μεγάλο μέρος της πόλης, που είναι συνέχεια του παλατιού. Πολλά από τα σπίτια είναι διώροφα και κάνουν εντύπωση οι γυριστές σκάλες που οδηγούσαν στους ορόφους. Πολλές από τις σκάλες αυτές υπάρχουν ακόμη, μια από αυτές βρίσκεται σε καλή διατήρηση, όπως βρέθηκε, ενώ άλλες έχουν αναστηλωθεί.
Οι τοίχοι, τόσο του ανακτόρου, όσο και των σπιτιών είναι κτισμένοι από πέτρα και έχουν κονιάματα (σοβάδες). Εντυπωσιάζουν όμως και οι υδραυλικές κατασκευές του παλατιού. Σε πολλά σημεία υπάρχουν πήλινοι αγωγοί κάτω από πλακοστρωμένα δάπεδα, γεγονός που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι άνθρωποι εδώ είχαν επινοήσει ένα είδος υποδαπέδιας θέρμανσης, με ένα σύστημα αγωγών θερμαινόμενου νερού.


Η είσοδος στο «Φαράγγι των Νεκρών».

Αναζητώντας το νεκροταφείο αυτής της πόλης, ο ανασκαφέας της οδηγήθηκε σε ένα κοντινό φαράγγι, όπου ανακάλυψε ταφές σε μικρά σπήλαια, στα τοιχώματα του φαραγιού, που ο ίδιος ο αρχαιολόγος Νικόλαος Πλάτων, το ονόμασε «Φαράγγι των Νεκρών». Πολλοί από τους επισκέπτες του αρχαιολογικού χώρου επισκέπτονται και το φαράγγι, που είναι βατό καθ' όλο το μήκος του. Η διαδρομή από την είσοδό του μέχρι το σημείο εξόδου του διαρκεί περίπου μια ώρα και είναι άκρως εντυπωσιακή.


Στην καρδιά της κοιλάδας είναι κτισμένο το ανάκτορο και η πόλη στη Ζάκρο, ενώ έχουν μια εντυπωσιακή επίστεψη από γυμνούς, επιβλητικούς βράχους.

Ολόκληρη η περιοχή του αρχαιολογικού χώρου δεν φαίνεται να έχει αλλάξει καθόλου από την εποχή που το παλάτι και η πόλη ήταν στην ακμή τους. Ενα τοπίο που εντυπωσιάζει με τα αδρά χαρακτηριστικά που έχουν τα γυμνά βουνά πάνω από τις αρχαιότητες, όσο και η ζεστή κοιλάδα δίπλα στη θάλασσα, με τις ελιές, τους κήπους και τα αμπέλια. Ο κόλπος, με το λιμάνι, βλέπει κατ' ευθείαν το σημείο που ανατέλει ο ήλιος, προσανατολισμός ξεχωριστά σημαντικός για τους μινωίτες, αλλά και ενδιαφέρον χαρακτηριστικό για όσους από τους σημερινούς επισκέπτες έχουν την τύχη να δουν τον ήλιο να ανατέλλει τεράστιος και να αναδύεται από τη θάλασσα.



 

Αιγαίο, αιγές,
αιγίδα, επαιγίζω...
Δελφοί:
με οδηγό Τον Παυσανία
Εκ Σπλάχνων
Γης Ανέρωθε
Η Πορτάρα
του ήλιου στη Νάξο

Τήνος: Μοναστήρια
Οι Καθρέπτες του χρόνου

Κνωσός:
Ο Πρίγκιπας των κρίνων
Το Μυστήριο
Μιας Λιβελούλας
Νεφερτίτη:
Η Προτομή της οργής
Σαντορίνη: Ξεστή 3
Κάβος:
Ενα Μυσταγωγικό έθιμο
Ένας Ταύρος
τρέχει στη Μεσόγειο
Ρώμη:
Fonatana Di Ttrevi
Ο Σφραγιδοφύλακας
Του Φαραώ Ακενατόν
Ιερές Φωτιές:
Τα Πύραυνα Του Εξαγνισμού

Ελούντα:
Η Αρχαία «Όλους»

Τριζόνι:
Ο Ηχος Του Καλοκαιριού
Ζάρκος:
Ληστεία στο παλάτι
Ψείρα: Δυο Ωραίες
Κυρίες 4.000 Ετών
Ολυμπία:
Με τα στεφάνια της ελιάς
Ένα Σκαθάρι
Οδηγεί το χρόνο
Η Μούμια
Mιας ιέρειας του Άμμωνα
Κούλες:
Rocca al Mare
Τo όνομα του Ρόδου:
στο παλάτι των ιπποτών
Λάβα στους κρατήρες
Της Σαντορίνης

Μάλια Κρήτης:
Συνoικία «Μ»

Δήλος: Ένα Αρχαίο εργαστήριο κοσμημάτων

Ναύπακτος:
Η Ναυμαχία Της Ευρώπης

Η λίμνη των μύθων:
Στον Αγ. Νικόλαο Κρήτης

Σαντορίνη:
Η ζωή με το ηφαίστειο

Ηνίοχος:
Η έκφραση της τελειότητας

Μαλάβρα - Μινώα:
Το Δύσκολο Πέρασμα

Αζοριάς - Καβούσι:
Mια αρχαία κουζίνα

Η τοιχογραφία του στόλου
στην προϊστορική Θήρα

Μυστικά σύμβολα
κρυμένα στους τοίχους Μινωικών παλατιών

Κορκοδειλόσαυρες
στη Δήλο