iΑρχικήiσελίδα

iΤαυτότητα

iΠεριεχόμενα

iΑρχείο

iRadio Αrtως

iExodως3

 

 

 

 

 

 

 

 
Ένα ταξίδι στο χρόνο

ΕΛΟΥΝΤΑ
Η Αρχαία «Όλους»

ΚΕΙΜΕΝΟ/ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΝΙΚΟΣ ΖΕΡΒΟΝΙΚΟΛΑΚΗΣ


Ενας κόλπος μέσα σε έναν άλλο κόλπο.
Είναι αυτός εδώ ο Κόλπος της Ελούντας μέσα στον κόλπο του Μεραμπέλου.

Μόνο κατά ένα γράμμα διαφέρει το σημερινό της όνομα από το αυτό της αρχαιότητας. Η Ολούς του Ομήρου και του Παυσανία, είναι η σημερινή Ελούντα, διάσημη σ' όλο τον κόσμο ως υψηλών προδιαγραφών τουριστικός προορισμός.
Και η αρχαία Ολούς όμως ήταν διάσημη ανά τον κόσμο τότε, για ένα λόγο διαφορετικό. Στην περιοχή της εξορύσσεται η ακονόπετρα (μια πέτρα που τη χρησιμοποιούν για το ακόνισμα λεπίδων, μαχαιριών κ.λ.π.) από τα προϊστορικά ακόμη χρόνια, γεγονός που της χαρίζει διασημότητα, και γι' αυτόν ακριβώς το λόγο την μνημονεύει ο Όμηρος στην Ιλιάδα.
Παρ' ότι δεν γνωρίζουμε το Μινωικό της όνομα, πιστεύεται ότι η Ελούντα υπήρχε και πριν είναι γνωστή με το όνομα Ολούς, που τη συναντάμε από τη μεταμινωική εποχή και μετέπειτα, μέχρι τα Ρωμαϊκά χρόνια.
Οι Γάλλοι αρχαιολόγοι που έχουν ερευνήσει τα ερείπιά της, θεωρούν και το υποστηρίζουν ομόφωνα ότι αυτή η πόλη ακμάζει και στα Μινωικά χρόνια, ενώ αξιολογούν ως «μεγάλης σημασίας» τα αρχαιολογικά ευρήματα που αποκομίζουν και βρίσκονται σήμερα στο Μουσείο του Λούβρου.



Ο ισθμός που διακρίνεται είναι η θέση που ήταν κτισμένη η Ολούς στην αρχαιότητα
και σήμερα τα ερείπιά της διακρίνονται στο βυθό της θάλασσας.

Εκτός από την ακονόπετρα, η Ολούς είναι γνωστή και για την παραγωγή και το εμπόριο της πορφύρας, γεγονός που την κάνει για τους δυο αυτούς λόγους σημαντικό εμπορικό και βιομηχανικό λιμάνι σε όλες τις εποχές που μνημονεύεται από τους σημαντικότερους αρχαίους συγγραφείς.


Ίχνη από τα ερείπια της αρχαίας πόλης στο βυθό.

Η θέση της αρχαίας πόλης βρίσκεται στη σημερινή θέση Πόρος, στον ισθμό που συνέδεε το νησί Κολοκύθα με τη στεριά της Ελούντας, πριν ο Γαλλικός στρατός ανοίξει τη διώρυγα το 1897.
Η αρχαία Ολούς είναι βυθισμένη σ' εκείνο το σημείο και τα ερείπιά της φαίνονται σήμερα στον αβαθή βυθό της θάλασσας.
Ο Αγγλος Περιηγητής T.S.Spratt αναφέρει ότι η Ολούς καταβυθίστηκε επειδή βυθίζεται σιγά-σιγά ολόκληρο το ανατολικό κομμάτι της Κρήτης. Ωστόσο δεν είναι ακριβώς αλήθεια. Όσο κι αν παρατηρείται μια βύθιση στην Ανατολική Κρήτη, η καταβύθιση της αρχαίας Ελούντας οφείλεται σε ένα τοπικό φαινόμενο. Μια απότομη καθίζηση σώριασε την πόλη σε ερείπια και την έστειλε στο βυθό.
Καμιά περιγραφή ή άλλη μαρτυρία δεν σώζεται για το πώς ακριβώς καταστράφηκε η πόλη. Μόνο εικασίες υπάρχουν. Ωστόσο, τα ερείπιά της στο βυθό, τα ευρήματα των αρχαιολόγων, τα κτίρια, τα νομίσματα και οι επιγραφές που έχουν σωθεί είναι αδιάψευστες μαρτυρίες για τον πολιτισμό αυτής της πόλης την εποχή που βρέθηκε στην ακμή της. Οταν καταστράφηκε, υπολογίζεται ότι αριθμούσε περί τους 30.000 κατοίκους.


Η Ελούντα φαντάζει σήμερα σαν μια πολιτεία πανάκριβων ξενοδοχείων.
Είναι όμως μόνο η μια όψη του νομίσματος.

Κτισμένη σε ένα τοπίο εξαιρετικής ομορφιάς, η Ολούς ευημερεί σε όλες τις εποχές της ιστορικής της διαδρομής. Φαίνεται όμως ότι αυτή η πόλη κατά καιρούς μεταμορφώνεται και ξανακτίζεται, χωρίς να αφήνει πολλά από τα προηγούμενα ίχνη της κάθε φορά που αλλάζει όψη.
Μοναδικό από κάθε άποψη είναι και το πολίτευμα αυτής της πόλης-κράτος, που μοιάζει να πρωτοπορεί με ένα τρόπο που εντυπωσιάζει ακόμη και σήμερα.
Η Ολούς είχε ένα πολίτευμα που λεγόταν «Ευνομία» και ήταν ένας τύπος Δημοκρατίας, στην οποία οι άρχοντες λεγόταν «Κόσμιοι» και κρατούσαν στα χέρια τους την εκτελεστική και τη νομοθετική εξουσία.
Το σώμα των Κοσμίων το εξέλεγε κάθε χρόνο ένα εκλογικό σώμα που είχε το όνομα «Κοσμίοντες». Το σώμα των Κοσμίων εκλεγόταν για να κυβερνήσει ένα χρόνο και ήταν το συλλογικό όργανο της Πολιτείας, που ο αρχηγός της είχε το όνομα «Πρωτόκοσμος», σαν να λέμε σήμερα, Πρόεδρος της Δημοκρατίας ή Πρωθυπουργός.


Η Ελούντα ήταν πάντοτε ένας ξεχωριστός τόπος, διάσημος σε διάφορες εποχές
για διαφορετικούς λόγους κάθε φορά.


Η Ολούς ως πόλη-κράτος με αυτονομία, κόβει δικά της νομίσματα, από τα οποία έχουν βρεθεί πολλά στις ανασκαφές. Σε άλλα από αυτά παριστάνεται η Βριτόμαρτυς Αρτεμις και ο Ζεύς, Αετός ή Δελφίνι. Σε άλλα υπάρχει ένα αστέρι με οκτώ ακτίνες και αναγράφεται η λέξη «ΟΛΟΥΝΤΙΟΝ».
Έχουν εντοπιστεί τουλάχιστον έντεκα διαφορετικοί τύποι νομισμάτων από την πόλη της Ολούντας.
Ένα Βενετσιάνικο έγγραφο αναφέρει μια ακόμη σημαντική λεπτομέρεια γι' αυτή την πόλη. Η Ολούς ήταν μια από τις πόλεις της Κρήτης στις οποίες επιτρεπόταν να εγκατασταθούν ξένοι.


Η καταπληκτική παραλία με τα άσπρα βότσαλα στην Πλάκα
και απέναντι το νησάκι της Σπιναλόγκα, με τα οχυρά των Ενετών.

Στην Ολούντα λατρεύεται ο Ταλλαίος Δίας, ο Άρης και κυρίως η Βριτόμαρτυς Αρτεμης, που προς τιμήν της τελούνται τα Βριτομάρτεια, και είναι θρησκευτικές γιορτές, γνωστές σε ολόκληρη την Κρήτη.
Η Βριτόμαρτυς είναι ένας ακόμη λόγος για τον οποίο η Ολούς ήταν διάσημη στην αρχαιότητα. Όπως αναφέρει ο Παυσανίας, στην Ολούντα υπήρχε στην εποχή του   (δηλαδή τον 1ο μ. Χ αιώνα) ένα ξόανο της θεάς, που ήταν έργο του Δαίδαλου. Ο ίδιος ο Παυσανίας αναφέρει ακόμη ότι υπήρχαν τέσσερα τέτοια έργα του Δαίδαλου όλα κι όλα. Ένα άγαλμα του Ηρακλή στη Θήβα, ένα άγαλμα του Τροφώνιου στη Λειβαδιά, η Βριτόμαρτυς στην Ολούντα και η Αθηνά στην Κνωσό.
Η Ολούς είχε καλή οχύρωση, χτισμένη στο μυχό ενός κλειστού κόλπου, με ένα οχυρωμένο νησί, τη Σπιναλόγκα, να προστατεύει το στόμιό του. Πάνω στα αρχαία τείχη της Σπιναλόγκας έκτισαν οι Ενετοί τις δικές τους οχυρώσεις την περίοδο 1579-1586.  Η Σπιναλόγκα όμως και οι οχυρώσεις της είναι ένα ξεχωριστό κεφάλαιο στο οποίο θα επανέλθουμε μια άλλη φορά.


Όπου κι αν σταθείς σ' αυτά τα μπαλκόνια της Ελούντας η θέα είναι μαγευτική.

Για περισσότερο από μια δεκαετία, από το 1928 έως και το 1939 η ασήμαντη και ξεχασμένη τότε Ελούντα επιστρέφει στο προσκήνιο. Γίνεται σταθμός ανεφοδιασμού των υδροπλάνων της Αγγλικής αεροπορικής εταιρίας Ιμπέριαλ και όλα αυτά τα χρόνια τα υδροπλάνα της προσθαλασσώνονται για ανεφοδιασμό στην περιοχή.
Περίπου δυο δεκαετίες πιο πριν, το 1904, οι τελευταίοι κάτοικοι της Σπιναλόγκας εγκαταλείπουν το νησί και η Κρητική Πολιτεία εγκαθιστά εκεί το λεπροκομείο, που θα λειτουργήσει μέχρι το 1957. Η Ελούντα όλο αυτό το διάστημα αλλάζει πρόσωπο για ακόμη μια φορά.
Παρά τις ταλαιπωρίες που υφίσταται στην ιστορική της διαδρομή ανά τους αιώνες και τις ανάγκες που την υποχρέωναν να συνάπτει ειρήνη πότε με τη μια πόλη και πότε με την άλλη, (με τη Λατώ, την Κνωσό, ακόμη και τη μακρινή Ρόδο), η Ολούς διατηρεί μια αξιοπρόσεκτη φυσιογνωμία και είναι μια πόλη υπολογίσιμη και σεβαστή.
Ένα από τα όπλα της είναι ο τόπος που είναι κτισμένη, ένα τοπίο μαγευτικό, που δεν αφήνει ασυγκίνητο κανένα από τους επισκέπτες του, όποιος κι αν είναι αυτός και όποια και αν είναι η αιτία που τον οδήγησε στην Ολούντα ή στην Ελούντα. Το ίδιο το τοπίο, άλλωστε δεν έχει αλλάξει.


Αυτό το κομμάτι του κλειστού, ακύμαντου κόλπου χρησιμοποιήθηκε ως θαλασσοδρόμιο την περίοδο 1928-1939, για τα υδροπλάνα της Αγγλικής αεροπορικής εταιρείας Ιμπέριαλ. Άλλο ένα κομμάτι από το διάσημο παρελθόν της Ελούντας.

Από το τέλος της δεκαετίας του 1960-'70, η Ελούντα αρχίζει να μπαίνει δυναμικά στην παγκόσμια τουριστική αγορά, με την κατασκευή του Elounda Beach τότε, που ήταν το πρώτο υψηλών τουριστικών προδιαγραφών ξενοδοχείο Μπαγκαλόους. 
Ψυχή της Ελούντας γίνεται αυτή τη φορά ένας αρχιτέκτονας, γεννημένος στο Ηράκλειο, ο Σπύρος Κοκοτός, ιδιοκτήτης σήμερα τεσσάρων μεγάλων ξενοδοχειακών μονάδων στην περιοχή.
Από μια συζήτηση που είχα μαζί του, ένα καλοκαίρι στην Ελούντα, αλλά και από το ίδιο το αρχιτεκτονικό του έργο σε όσα ξενοδοχεία έχουν τη σφραγίδα του, προτιμώ να τον βλέπω σαν δημιουργό, παρά σαν επιχειρηματία.


Το νησάκι Σπιναλόγκα είναι από τους πιο επισκέψιμους αρχαιολογικούς χώρους
στην Ελλάδα, κάθε καλοκαίρι.

Πριν από πολλά χρόνια ήταν ο πρώτος που τόλμησε να κάνει χρήση ετερόκλητων φαινομενικά υλικών πάνω στο ίδιο αρχιτεκτόνημα: Μπετόν, ντόπιες σιδερόπετρες, γυαλί και μάρμαρο έδωσαν ένα καταπληκτικό αισθητικό αποτέλεσμα. Με τα τζάμια να ξεφυτρώνουν χωρίς κασώματα, μέσα από τις πέτρες σε κάποια παράθυρα. Είναι η λογική του τυπικού Κρητικού χωριού, που έγινε πράξη κατά ένα αφαιρετικό τρόπο. Η απλότητα και η χλιδή.
Μια τέχνη με Μινωικές αρχιτεκτονικές αναπνοές από τη μια, με πολύ λιτές, απλές γραμμές, μεγάλα ανοίγματα και επιφάνειες που συναγωνίζονται το ύφος των πολυθύρων στην Κνωσό. Και από την άλλη υπάρχει η λαϊκότροπη αρχιτεκτονική του Κρητικού μάστορα ή του Ελουντιανού, όπως έκτιζε παλιά τα σπίτια του στο Σχίσμα και στην Πλάκα.


Αρχιτεκτονική στο EloundaPeninsula, δια χειρός Σπύρου Κοκοτού. Περισσότερο κι από τα 6 αστέρια του, το κτίσιμο αυτής της πέτρας, τα παράθυρα και το άνοιγμα στον ορίζοντα, που είναι συνέχεια του πέτρινου τοίχου, είναι αυτά που μαγεύουν.

 

Τα ξενοδοχεία στην Ελούντα είναι παράδεισοι διακοπών.

Η Ελούντα έγινε διάσημη σε όλο τον κόσμο και νομίζω ότι το οφείλει και σε αυτόν τον αρχιτέκτονα, που λέει παρ' όλα αυτά ότι «δεν αρκεί ούτε η έμπνευση, ούτε το γούστο. Αυτό που παίζει νομίζω καθοριστικό ρόλο είναι  η βαθειά γνώση του τόπου, που πρέπει να την έχει κανείς πριν τον αγγίξει. Να ξέρει δηλαδή πρώτα καλά τα μέτρα και τις αναπνοές των πραγμάτων.».


Τοπίο μοναδικό, η Ελούντα, όπως και αυτή η παραλία της με τα εκτυφλωτικά βότσαλα
και τη διάφανη θάλασσα.

Η Ελούντα σήμερα είναι ένας ακριβός τουριστικός προορισμός, χωρίς ωστόσο να είναι απρόσιτος. Εκτός από τα ακριβά ξενοδοχεία υπάρχουν πολλά ενοικιαζόμενα δωμάτια και μικρές ξενοδοχειακές μονάδες, που είναι προσιτές στον καθένα. Σημασία έχει ωστόσο, ότι αυτός ο τόπος διατηρεί τον χαρακτήρα του, αλλά και όλη τη μαγεία που διακρίνει αυτό το τοπίο από την αρχαιότητα.
Η εικόνα που ξεδιπλώνεται εντελώς ξαφνικά από τη στροφή στο 8ο χιλιόμετρο από τον Άγιο Νικόλαο προς την Ελούντα, με την πανοραμική θέα σε όλο τον κλειστό κόλπο είναι ασφαλώς η ίδια που υπάρχει από την αρχαιότητα για την Ολούντα.
Το ολόγραμμα αυτού του γυμνού τοπίου με τη λιγοστή (αρχαία) βλάστηση από ελιές, σκίνα και χαρουπιές κυρίως, είναι φαντασμαγορικό.
Γυμνοί βραχίονες στεριάς μέσα στη θάλασσα, επιφάνειες λείες του νερού, σε ένα μεγάλο φάσμα του μπλε, σιδερόπετρες, που πυρώνουν στους ήλιους του καλοκαιριού και μυρωδιές αμέτρητες από αγριόχορτα. Το ανάγλυφο της αιωνιότητας.



 

Αιγαίο, αιγές,
αιγίδα, επαιγίζω...
Δελφοί:
με οδηγό Τον Παυσανία
Εκ Σπλάχνων
Γης Ανέρωθε
Η Πορτάρα
του ήλιου στη Νάξο

Τήνος: Μοναστήρια
Οι Καθρέπτες του χρόνου

Κνωσός:
Ο Πρίγκιπας των κρίνων
Το Μυστήριο
Μιας Λιβελούλας
Νεφερτίτη:
Η Προτομή της οργής
Σαντορίνη: Ξεστή 3
Κάβος:
Ενα Μυσταγωγικό έθιμο
Ένας Ταύρος
τρέχει στη Μεσόγειο
Ρώμη:
Fonatana Di Ttrevi
Ο Σφραγιδοφύλακας
Του Φαραώ Ακενατόν
Ιερές Φωτιές:
Τα Πύραυνα Του Εξαγνισμού

Ελούντα:
Η Αρχαία «Όλους»

Τριζόνι:
Ο Ηχος Του Καλοκαιριού
Ζάρκος:
Ληστεία στο παλάτι
Ψείρα: Δυο Ωραίες
Κυρίες 4.000 Ετών
Ολυμπία:
Με τα στεφάνια της ελιάς
Ένα Σκαθάρι
Οδηγεί το χρόνο
Η Μούμια
Mιας ιέρειας του Άμμωνα
Κούλες:
Rocca al Mare
Τo όνομα του Ρόδου:
στο παλάτι των ιπποτών
Λάβα στους κρατήρες
Της Σαντορίνης

Μάλια Κρήτης:
Συνoικία «Μ»

Δήλος: Ένα Αρχαίο εργαστήριο κοσμημάτων

Ναύπακτος:
Η Ναυμαχία Της Ευρώπης

Η λίμνη των μύθων:
Στον Αγ. Νικόλαο Κρήτης

Σαντορίνη:
Η ζωή με το ηφαίστειο

Ηνίοχος:
Η έκφραση της τελειότητας

Μαλάβρα - Μινώα:
Το Δύσκολο Πέρασμα

Αζοριάς - Καβούσι:
Mια αρχαία κουζίνα

Η τοιχογραφία του στόλου
στην προϊστορική Θήρα

Μυστικά σύμβολα
κρυμένα στους τοίχους Μινωικών παλατιών

Κορκοδειλόσαυρες
στη Δήλο