Oι άνθρωποι που ήθελαν
να αλλάξουν τον κόσμο
Μάνος Χατζιδάκις
Μελίνα Μερκούρη
Μάνος Λοϊζος
Μίκης Θεοδωράκης
Νίκος Καββαδίας
Γιάννης Ρίτσος
Γιώργος Σεφέρης
Ιάκωβος Καμπανέλλης
Τσε Γκεβάρα
Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα
Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι
Νίκος Μπελογιάννης
Άγγελος Σικελιανός
Άρης Βελουχιώτης
Πάμπλο Νερούδα
Ανδρέας Εμπειρίκος
Μπέρτολτ Μπρεχτ
Παύλος Σιδηρόπουλος
Χάρολντ Πίντερ

Μανώλης Αναγνωστάκης

Βλαντίμιρ Λένιν
Μαρία Δημητριάδη

Οδυσσέας Ελύτης

Κώστας Βάρναλης
Κάρολος Κουν
Κώστας Καρυωτάκης
Βασίλης Τσιτσάνης
Νίκος Παπάζογλου
Τζον Λένον
Πάτι Σμιθ
Γεώργιος Καραϊσκάκης
Νίκος Καζαντζάκης
Νίκος Ξυλούρης
Μάνος Ξυδούς
Στρατής Τσίρκας
Φερνάντο Πεσσόα
Νικόλας Άσιμος
Τσαρλς Μπουκόφσκι
Κατερίνα Γώγου


Ειδικά αφιερώματα
Λίνα Νικολακοπούλου
Σταμάτης Κραουνάκης
Κική Δημουλά
Βασίλης Παπακωνσταντίνου
Διονύσης Τσακνής
Νίκος Εγγονόπουλος
Δημήτρης Χορν
Κωνσταντίνος Καβάφης
Θόδωρος Αγγελόπουλος
Θάνος Μικρούτσικος
Αλέξης Μινωτής
Μίμης Πλέσσας
Χάρις Αλεξίου
Δήμητρα Γαλάνη
Θανάσης Βέγγος
Λαυρέντης Μαχαιρίτσας
Σταύρος Ξαρχάκος
Νίκος Γκάτσος
Μάρκος Βαμβακάρης
Γιάννης Τσαρούχης
Κατίνα Παξινού
Μιχάλης Καραγάτσης
Διονύσης Σαββόπουλος
Ελένη Καραϊνδρου
Άντριου Λόιντ Γουέμπερ
Πέδρο Αλμοδόβαρ
Άγαμοι Θύται
Σπείρα Σπείρα
Αγκάθα Κρίστι
Σαλβαντόρ Νταλί
Τζον Μάλκοβιτς
Αντζελίνα Τζολί
Νίνο Ρότα

Aφιέρωμα: Μετάδοση
200 θεατρικών παραστάσεων
από το Ελληνικό και Ξένο Δραματολόγιο




 

 
Αφιερώματα  

Οι άνθρωποι που ήθελαν να αλλάξουν τον κόσμο!

Γιώργος Σεφέρης
- Μάιος 2012
(Τελευταία ενημέρωση 12/02/14)

Αφιέρωμα Χρονολόγιο Εργογραφία Βιογραφικό Video

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΕΦΕΡΗΣ

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΑΤΑΣΑ ΞΑΡΧΑΚΟΥ
ΚΕΙΜΕΝΑ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΡΩΝΙΤΗΣ, ΝΟΡΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗ, ΝΙΚΟΣ ΒΙΔΑΛΗΣ
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΑΡΧΕΙΟ ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΕΦΕΡΗ
ΗΧΗΤΙΚΑ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ: Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΕΦΕΡΗΣ ΔΙΑΒΑΖΕΙ:
(Επιφάνεια 1937 - Μυθιστόρημα - Η στέρνα - Το Φως - Η δήλωση κατά της χούντας στο BBC το 1969).
ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΡΗΣ ΔΟΥΚΑΣ

...Mας έλεγαν θα νικήσετε όταν υποταχθείτε.
Yποταχθήκαμε και βρήκαμε τη στάχτη.
Mας έλεγαν θα νικήσετε όταν αγαπήσετε.
Aγαπήσαμε και βρήκαμε τη στάχτη.
Mας έλεγαν θα νικήσετε όταν εγκαταλείψετε τη ζωή σας.
Bρήκαμε τη στάχτη.
Mένει να ξαναβρούμε τη ζωή μας
Tώρα που δεν έχουμε πια τίποτα...
Γιώργος Σεφέρης (Σκουριά και Aρμύρα).

Ηχητικό Ντοκουμέντο
Ο Γιώργος Σεφέρης διαβάζει: To Φως
Ακούστε...
Διάρκεια: 03:53 - (1.137KB)

Η Ποιητική του Σεφέρη
Του Δημήτρη Μαρωνίτη


Η δική μου συνδρομή σ' αυτό το αφιέρωμα είναι μια πρώτη ανάγνωση των σημάτων της σεφερικής Ενδοποιητικής. Επειδή πρόκειται για νεολογισμό, προτάσσονται κάποιες στοιχειώδεις εξηγήσεις. Ενδοποιητική λοιπόν ονομάζεται το σύνολο των ποιητολογικών σημάτων (μικροσκοπικών ή μακροσκοπικών, κυριολεκτικών ή μεταφορικών, ρητών ή λανθανόντων, άμεσων ή έμμεσων), τα οποία περιέχονται μέσα στο ίδιο το ποιητικό έργο. Από την άποψη αυτή ο προτεινόμενος νεολογισμός συστήνει μια αναγνωστική και ερμηνευτική μέθοδο, λίγο πολύ αντίθετη προς την καθιερωμένη πλέον Ποιητική, που θα μπορούσε να ονομαστεί και εξωτερική· όπως την ίδρυσαν πρώτοι οι Έλληνες (φιλόσοφοι, ρήτορες, Γραμματικοί) και αργότερα οι Ρωμαίοι, για να εξελιχθεί στα νεότερα και νεωτερικά χρόνια, φτάνοντας πια στις μέρες σε μια, μάλλον πληθωρική, θεωρία περί ποιήσεως, γενικότερα περί λογοτεχνίας.
Η Ενδοποιητική αυτή αυτοσυστήνεται με πολλούς και ταξινομήσιμους τρόπους: με σημαίνουσες πρώτα λέξεις, φράσεις και περιόδους, που περιέχονται μέσα στο ποίημα· κάποτε με ολόκληρα ποιήματα, τέλος, με τίτλους ποιημάτων, αλλά και τίτλους ποιητικών συλλογών. Οι δείχτες εξάλλου της Ενδοποιητικής μπορούν να μετρηθούν και να αξιολογηθούν τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά, πρώτα καθεαυτούς, ύστερα μέσα στο ευρύτερο γραμματολογικό πλαίσιο, στο οποίο εντάσσεται το συγκεκριμένο ποιητικό έργο. Ειδικότερα, οι ποιοτικοί δείχτες, σχηματικά τουλάχιστον, μοιράζονται σε θετικούς, αρνητικούς και αμφίβολους, αναλόγως προς την τιμή που προτείνουν για την αξία ή την απαξία της ποίησης, του ποιήματος και του ποιητή. Στην περίπτωση τώρα της σεφερικής Ενδοποιητικής τα μακροσκοπικά σήματα εντοπίζονται κυρίως στους τίτλους των συλλογών ­ σ' αυτούς εφεξής θα επιμείνω. Προσημειώνω ωστόσο ότι, γενικότερα, οι τίτλοι των ποιητικών συλλογών ενδέχεται να είναι συμβολικοί ή κυριολεκτικοί, θεματογραφικοί ή τεχνοτροπικοί. Τεχνοτροπικοί δείχτες ονομάζονται εδώ όσοι τίτλοι παραπέμπουν, έμμεσα ή άμεσα, στην ποιητική τέχνη και τεχνική, γενικότερα στη λογοτεχνία και, ακόμη πιο γενικά, σε άλλες συγγενικές τέχνες.
Με αυτό το μέτρο σχολιάζονται εφεξής οι διαδοχικοί τίτλοι των σεφερικών συλλογών: Στροφή, Στέρνα, Μυθιστόρημα, Γυμνοπαιδία, Τετράδιο γυμνασμάτων, Α', Β', Ημερολόγια καταστρώματος Α', Β', Γ', Κίχλη και, τέλος, Τρία κρυφά ποιήματα. Αν εξαιρεθούν η Στέρνα και η Κίχλη (συμβολικός τίτλος ο πρώτος, πραγματολογικός ο δεύτερος), όλες οι υπόλοιπες συλλογές επιγράφονται με όρους κατεξοχήν τεχνοτροπικούς, σχηματίζοντας όμως ένα ευρύ σημασιολογικό φάσμα, καλύτερα: μια εναλλασσόμενης ακτίνας περιφέρεια με σταθερό κέντρο. Μόνον ο τίτλος της ωριμότερης και τελευταίας συλλογής του Σεφέρη (Τρία κρυφά ποιήματα) ομολογεί απερίφραστα το κέντρο της ποιητολογικής αυτής περιφέρειας· οι άλλοι τίτλοι (τεχνοτροπικοί πάντα) μπορούν να χαρακτηριστούν μάλλον φυγόκεντροι.

Ηχητικό Ντοκουμέντο
Ο Γιώργος Σεφέρης διαβάζει: Μυθιστόρημα
Ακούστε...
Διάρκεια: 27:00 - (4.726KB)

Η αμφίσημη ούτως ή άλλως Στροφή υπαινίσσεται, ειρωνικά έστω, τη στιχουργική τεχνική της παραδοσιακής ποίησης. Το Μυθιστόρημα, αν αγνοηθεί προσώρας το σχετικό αυτοσχόλιο του Σεφέρη, μας μεταφέρει σε άλλο γραμματειακό είδος ή γένος. Η Γυμνοπαιδία αφορμάται από τους γυμνικούς αγώνες και χορούς προεφήβων και εφήβων στην ελληνική αρχαιότητα, αποτυπωμένους εξαίσια από τις πατούσες παιδιών στη Σαντορίνη. Τα Τετράδια γυμνασμάτων υπονοούν ότι εδώ έχουμε να κάνουμε περισσότερο με ποιητικές ασκήσεις και λιγότερο με συντελεσμένα ποιήματα. Τέλος, τα τρία Ημερολόγια καταστρώματος υπόσχονται ημερολογιακού τύπου αισθήσεις, που τις προκαλεί η θέα του κόσμου από το κατάστρωμα ενός πλοίου. Μόνον, όπως είπα, τα Τρία κρυφά ποιήματα κυριολεκτούν ως προς το κέντρο της ποιητικής τέχνης, υπό τον όρο όμως ότι και εδώ το ποίημα βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, κατά κάποιον τρόπο, αινιγματικό ή και αόρατο, ενώ στα αφτιά μας φτάνει μόνον ο απόηχός του.
Τι σημαίνει αυτή η τεχνοτροπική επιμονή στους τίτλους των σεφερικών συλλογών, που οι περισσότεροι είναι φυγόκεντροι και ένας κεντρομόλος, αποτελεί ζήτημα διεξοδικής συζήτησης. Εδώ μόνον μια προειδοποιητική παρατήρηση: με τους τίτλους αυτούς ο Σεφέρης μοιάζει να αποκρούει συνειδητά την ποιητική και ποιητολογική αυταρέσκεια, χαρακτηριστικό γενικότερο της Ενδοποιητικής του. Περί αυτού όμως άλλοτε, αν προκύψει ευκαιρία.

 





Ο ποιητής μου φορούσε κίτρινα πάνινα παπούτσια
Της Νόρας Αναγνωστάκη

Στα μέσα της δεκαετίας του τριάντα ανηφορίζοντας από το Μαρούσι προς το δάσος της Μαγκουφάνας, αριστερά βρισκόταν η στάνη του μπαρμπα-Αποστόλη και δεξιά, στο υψωματάκι, δέσποζε, το σπίτι του Κατσίμπαλη, απλό, διώροφο, με μια μεγάλη βεράντα στο πάνω πάτωμα. Στην πίσω μάντρα του σπιτιού ήταν εντοιχισμένη μια μαρμάρινη πλάκα που έγραφε με κεφαλαία: Τριανέμι - Ο ομφαλός της Αττικής. Ο Κατσίμπαλης (ο κολοσσός του Μαρουσιού, όπως τον αποκαλούσε ο Χένρι Μίλερ στο ομότιτλο βιβλίο του) ήταν ο μέντωρ της γενιάς του τριάντα. Σε αυτό το σπίτι (που το βάφτισε Τριανέμι ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου) τους μάζευε όλους και εκεί κουβεντιάζανε τα ζέοντα λογοτεχνικά θέματα της εποχής. Δίπλα στο σπίτι, μέσα στα πεύκα, ήταν το καφενεδάκι του Γεράσιμου και εκεί τα καλοκαίρια ξημεροβραδιαζόμαστε τα παιδιά για τραμπάλα, γκαζόζες και υποβρύχια.
Έλεγα λοιπόν στον Σεφέρη όταν γνωριστήκαμε, ότι ήταν γραφτό να βρεθώ πολύ κοντά του από την παιδική μου ηλικία. «Πόσο κοντά;» απόρησε. «Όσο απείχε η βεράντα του Κατσίμπαλη από την κούνια του Γεράσιμου» του είπα γελώντας.
Ήταν σαν να βρεθήκαμε έπειτα από τόσα χρόνια κοντοχωριανοί!
Το σπίτι πουλήθηκε στην Κατοχή σε έναν μαυραγορίτη. Άραγε η μπουλντόζα που πέρασε από πάνω μας κατάπιε και τη μαρμαρένια πλάκα;
Ο πόλεμος και η Κατοχή. Τα σκληρά ζωντανά χρόνια. Φως και παρηγοριά τα βιβλία και τα εφηβικά μας όνειρα. Από την πολλή αποστήθιση σκεφτόμασταν με στίχους. Αλησμόνητες σχεδόν μουσικές συγκινήσεις από τα διαβάσματα. Τα βαθιά νοήματα μπορούσαν να περιμένουν. Τι ζεστά που ήταν τότε τα βιβλία! Από τότε αγάπησα τον Σεφέρη οριστικά.
Αυτά όλα τα έγραψα πολύ πιο καλά πριν σαράντα χρόνια. (Μας βγάζει ο χρόνος τη γλώσσα του ή μου φαίνεται;) στο αφιέρωμα για τον Σεφέρη. Με παίρνει, μια Δευτέρα, ο Σαββίδης τηλέφωνο και με ρωτάει γιατί δεν του έστειλα ακόμη το κείμενό μου. Του λέω γιατί δεν το έγραψα ακόμη ­ μου λέει: «Κόψε το λαιμό σου, το θέλω ως το Σάββατο». Με το μαχαίρι στον λαιμό, το γράφω σε τρεις μέρες και το στέλνω. Πιστεύω ότι το ετοίμαζα μια ζωή αυτό το κείμενο για τον Σεφέρη ­ του το χρωστούσα ­ γι' αυτό βγήκε τόσο αβίαστα, σε χρόνο ρεκόρ για μένα.

H περίφημη φωτογραφία της γενιάς του '30. H «ιστορική φωτογράφιση» έλαβε χώρα στο σπίτι του Γιώργου Θεοτοκά. Όρθιοι: Θανάσης Πετσάλης, Hλίας Bενέζης, Oδυσσέας Eλύτης, Γιώργος Σεφέρης, Αντρέας Kαραντώνης, Στέλιος Ξεφλούδας και Γιώργος Θεοτοκάς. Kαθισμένοι: Άγγελος Tερζάκης, K. Θ. Δημαράς, Γιώργος Kατσίμπαλης, Kοσμάς Πολίτης και Ανδρέας Eμπειρίκος.


Δίδαξε τα σπουδαία
Αρχές του '62 μου στέλνει ο Σεφέρης τις Δοκιμές του, στις εκδόσεις Φέξη με αφιέρωση. Ευγενική ανταπόδοση ήταν, όμως εγώ συγκινήθηκα πολύ γιατί για μένα οι Δοκιμές ήταν σχολείο και πανεπιστήμιο μαζί.
Ο Σεφέρης ήταν ενσυνειδήτως διδακτικός. Μετά τον Παλαμά, ο τελευταίος διδάσκαλος του γένους. Δεν θα υπάρξει άλλος. Μας τελείωσε το είδος. Δίδαξε τα στοιχειώδη και τα σπουδαία με σπάνια εντιμότητα: χωρίς απλουστεύσεις και εκλαϊκεύσεις. Με οξύνοια και απόλυτη ακρίβεια διατύπωσε και τα πλέον δύσκολα με απλή ρέουσα γλώσσα, χωρίς ίχνος φραστικής εκζήτησης ή νοηματικής υπερβολής, σχεδόν ταπεινά, χωρίς πνευματική πόζα ή αλαζονεία. Ο λόγος του είχε τη θερμότητα και τη φυσικότητα της προφορικής ομιλίας, χωρίς να αισθηματολογεί ή να ασημαντολογεί. Υπηρέτησε, όσο ελάχιστοι, το ουσιώδες. Δεν υπάρχουν σκουπίδια στη γλώσσα του. Ήξερε καλά τις θεωρίες αλλά δεν ζούσε γι' αυτές· απλώς τις χρησιμοποιούσε, όταν χρειαζόταν. Δεν ήταν ανιαρά αφηρημένος. Το συγκεκριμένο ήταν ο στόχος του και είχε πάντα κάτι να πει. Δεν μιλούσε για να μιλάει. Ακόμη και για τα πιο πνευματικά θέματα νόμιζες πως είχε μιαν αμεσότητα σωματικής επαφής σαν να εισέπραττε το καθετί με ολόκληρη τη σωματική του υπόσταση και όχι μόνο με το πνεύμα του. Η παιδεία του ήταν μεγάλη αλλά δεν υπήρξε δούλος της πολυμάθειας. Από τη συσσώρευση των γνώσεων προτιμούσε τη σωστή τους χρήση. Μιλώ φυσικά για τη μέθοδο και το ήθος της γραφής του και όχι για όσα μας δίδαξε. Αυτή είναι μια άλλη μεγάλη ιστορία, όχι αυτής της στιγμής.
Πάντως και σαν άνθρωπος έμοιαζε πολύ στα γραφτά του. Στις συζητήσεις του με τον Έλιοτ ισοπαλία.
Έρχεται στη Θεσσαλονίκη το '62, στο τελευταίο μάθημα που έκανε γι' αυτόν ο Σαββίδης. Τον βλέπω για πρώτη φορά. Το σώμα του έδινε πιο πολύ την εντύπωση του βάρους και όχι του πάχους. Βαρύ σώμα, βαρύ κεφάλι, σοβαρά βυζαντινά μάτια, πολύ μελαχρινός. Μιλούσε αργόσυρτα με κάποιους μελωδικούς τόνους στη φωνή. Μειλίχιος και ευγενικός στους τρόπους. Η ομορφιά της Μαρώς εξέπεμπε ακόμη κύματα σαγήνης. Γαλανά τα μάτια και η ξανθή κοτσίδα των μαλλιών της στεφάνωνε σαν διάδημα το κεφάλι της. Έχω τρακ. Ο Σαββίδης με λυπάται και μου λέει γελώντας: «Μη φοβάσαι, απόψε σκίζεις!». Ο Σεφέρης μου λέει ότι βρήκε ενδιαφέρον το γράμμα μου και εγώ λέω σεμνά: «Ήταν ειλικρινές». Διαμαρτύρεται: «Για ότι είναι γραμμένο καλύτερα να αφήνουμε κατά μέρος την ειλικρίνεια». (Φυσικά, σκέφτομαι, αλλού οφείλεται η εμβέλεια των γραφομένων μας. Έχει δίκιο.)
Μετά το μάθημα του Σαββίδη λέει και ο Σεφέρης λίγα λόγια και τελειώνει με ένα: «Ο Θεός μαζί σας» που με προβληματίζει. Δεν τον είχα για θεοσεβούμενο. Πίστευα ότι ήταν ειδωλολάτρης και παγανιστής. Τώρα, ψάχνοντας λιγάκι βρίσκω και άλλες επικλήσεις στον Θεό. Το χειρόγραφο Σεπ. '41 τελειώνει με τη φράση: «Ο Θεός να βοηθήσει». Η δήλωση εναντίον της χούντας κλείνει με τη φράση «Παρακαλώ τον Θεό...». Η αδελφή του Ιωάννα Τσάτσου πιστεύει πως «η πίστη στην παρουσία του Θεού ήταν ζωντανή γι' αυτόν σ' όλη του τη ζωή». Και παραθέτει ένα ποίημα του Σεφέρη για την Παναγία που της έστειλε από το Παρίσι το 1920. Ίσως λοιπόν να μην ήταν συμβατικές αυτές οι επικλήσεις όπως όλοι τις χρησιμοποιούμε αυθόρμητα σε κάποιες δύσκολες ώρες. Χρειάζεται έρευνα. Κάποτε πέρασε από το μυαλό μου ότι ο Σεφέρης διακατεχόταν από την ιδέα μιας ιερής αποστολής απέναντι στον ελληνισμό και στις αξίες του. Και αν όντως ήταν τόσο αποστολικός, μήπως αυτό οφειλόταν σε αυτή τη βαθιά κρυμμένη χριστιανική του φλέβα;

To βραβείο Νόμπελ στο μουσείο Μπενάκη.

Πικρία μετά το Νομπέλ
Το επόμενο μεσημέρι Σεφέρηδες, Σαββίδηδες και εμείς στη Νεράιδα του γιαλού. Ο Σαββίδης παραγγέλνει συνέχεια και τρώμε ό,τι εκλεκτό παράγει ο Θερμαϊκός και η μαγειρική τέχνη της Σαλονίκης. Η ατμόσφαιρα οικεία. Μας επαινεί το περιοδικό μας, την «Κριτική», πρώτον, γιατί ήταν ανοιχτό στις αξίες καταργώντας τις κομματικές ταυτότητες και, δεύτερον, για την παρακολούθηση των εκτός Ελλάδος, σύγχρονων πνευματικών ρευμάτων. Μας ψιλορωτάει για πολλά και έχω την εντύπωση πως κρυφά μας βαθμολογεί. Φεύγοντας τον ρωτώ τι θα κάνει τώρα που τελείωσαν οι επαγγελματικές του υποχρεώσεις και γύρισε στην πατρίδα. Μου απαντάει σκυθρωπός: «Μετρώ τις μέρες».
Το σπίτι του στην οδό Άγρας πίσω από το Στάδιο, απλό «σα νησιώτικο» όπως έλεγε ο ίδιος, με μια γοργόνα σε δικό του σχέδιο στο υπέρθυρο της εισόδου. Χώροι χωρίς πολυτέλεια, τα στοιχειώδη έπιπλα και παντού στους τοίχους βιβλία. Το σαλόνι και το γραφείο βγάζουν σε μιαν αυλίτσα με λίγα καχεκτικά φυτά στις παρυφές της και ένα μεγάλο χαμηλό τραπέζι στο κέντρο της γεμάτο κοχύλια και μια γλάστρα φουντωμένο βασιλικό στη μέση. Μικρή συντροφιά. Κάθομαι δίπλα του και με ρωτάει τι δυσκολίες έχω όταν γράφω. Του λέω πως μόνιμη δυσκολία μου είναι η γλωσσική διατύπωση. Πώς θα βρω τις κατάλληλες λέξεις που θα αποδώσουν με ακρίβεια τις σκέψεις και τα αισθήματά μου. «Αυτή είναι η ουσία της γραφής» μου απαντά. «Οι λέξεις είναι τα εργαλεία της. Φτάνει να έχεις κάτι να πεις. Δεν βλέπεις πόσο εύκολα γράφουν αυτοί που δεν έχουν να πουν τίποτα;».
Πιστεύω πως τα ημερολόγιά του ήταν περισσότερο μια καθημερινή άσκηση γραφής παρά ανάγκη καταγραφής συμβάντων και σκέψεων.
Παίρνει το Νομπέλ. Του γράφω ένα γράμμα και τον παρακαλώ να μην ξεχνά τα γραπτά του Αρτεμιδώρου. Μου στέλνει μια κάρτα από τη Στοκχόλμη και μου απαντά ότι δεν τα ξεχνάει.
Γυρίζουν και πάω να τους δω. Μου δείχνουν το μετάλλιο του Νομπέλ ολόχρυσο και μεγάλο σαν πιατάκι του καφέ και πολλές φωτογραφίες. Μιλούν και οι δυο μαζί για τη θερμή υποδοχή των Σουηδών, για την παιδική χορωδία που τους είπε «καλημέρα» το πρωί της απονομής, για τη συγκινητική μεγαλοπρέπεια της τελετής, αλλά και για την πρωτοφανή αγνόηση της βράβευσης από το ελληνικό κράτος. Κανείς στο σπίτι, στην απονομή του βραβείου, στο αεροδρόμιο. «Μα καλά δεν κατάλαβαν καθόλου ότι στο πρόσωπό μου βραβευόταν η Ελλάδα;» αναρωτιέται. (Τι να πω, ότι εκτός από αδαείς περί την τέχνην είναι και κόπανοι ως πολιτικοί;) Σκέψου ότι ακούστηκε και αυτό: «Ότι οι Σουηδοί μου έδωσαν το Νομπέλ επειδή πούλησα την Κύπρο στους Εγγλέζους!». Πρώτη φορά τον βλέπω να μιλάει τόσο ζωηρά με πικρία, απορία, αγανάκτηση και αηδία.
Έτσι ο λόγος του Χέντερλιν «Και οι ποιητές τι χρειάζονται σε έναν μικρόψυχο καιρό;» βρήκε επιτέλους το αληθινό του νόημα: Δεν χρειάζονται.

Η ψώρα της χούντας
Όταν έκανε τη δήλωση εναντίον της βρισκόμουν στην Αθήνα. Έκοψα μιαν αγκαλιά πασχαλιές από τον κήπο και πήγα να τους δω.«Αισθάνθηκα την ανάγκη να σας δω από κοντά» του λέω, «ξέρετε γιατί». Ήξερε.
Μετά την έκδοση των 18 κειμένων στο σπίτι του Ρόδη Ρούφου. Παρόντες σχεδόν όλοι οι συνεργοί. Πλησιάζω τον Σεφέρη και τον φιλώ. Μου φιλάει το χέρι που του χαϊδεύει το μάγουλο. Του λέω: «Ο κόσμος αγκάλιασε την έκδοση αλλά το σινάφι μας χτύπησε αλύπητα». Μου λέει με χιούμορ χαμογελαστός: «Let the enemies entertain us!».
Δεν πρόλαβε να χαρεί την πτώση της χούντας. Ο θάνατός του μας κόστισε πολύ. Τον έκλαψα σαν δικό μου άνθρωπο. Βάλαμε στη βιτρίνα του βιβλιοπωλείου τη φωτογραφία του και όλα του τα βιβλία που τα έφερα από το σπίτι. Έμπαινε κόσμος και γύρευε να τα αγοράσει. Ο Μανόλης πήγε στην κηδεία του και ήταν αυτός που, όταν τέλειωσε η νεκρώσιμη ακολουθία, φώναζε: «Αθάνατος» και όλοι με ένα στόμα επανέλαβαν: «Αθάνατος». Η Μαρώ έκοψε σύρριζα τη χρυσή κοτσίδα της και την έβαλε στο φέρετρό του. Το φέρετρο το κρατούσαν άνθρωποι που τον αγαπούσαν και τον τιμούσαν. Έγινε μεγάλο λαϊκό προσκύνημα. Δικαιοσύνη.
Λίγο καιρό μετά έρχεται η Μαρώ ένα βραδάκι στο μαγαζί με το τουρμπάνι στο κεφάλι. «Ήρθα να σας φέρω κάτι πράγματα για να μας θυμάστε» μου λέει. «Αυτή την πίπα του Γιώργου για τον Μανόλη και αυτό το κολιέ από κοράλλι για σένα. Το είδα σε μια βιτρίνα στο Λονδίνο και μου άρεσε τόσο που ο Γιώργος μπήκε μέσα και μου το αγόρασε. Τι το κοιτάς; Φόρεσέ το». Πήγαινε ωραία με το άσπρο πουλόβερ μου. Κλείσαμε το μαγαζί και πήγαμε στο σπίτι. Ήπιαμε άσπρο κρασί και είπαμε πολλά.
Ο Χειμωνάς μού είπε ότι στο νοσοκομείο κάνα δυο μέρες πριν πεθάνει, τον είδε με τα μάτια γεμάτα δάκρυα. Τι πιο ανθρώπινο;
Η τελευταία εικόνα του που μου έρχεται τώρα. Καλοκαίρι μεσημέρι στο σπίτι του. Είναι όρθιος, φοράει ριχτό πουκάμισο, κοντομάνικο και κατακίτρινα πάνινα παπούτσια που ταιριάζουν πολύ ωραία με το ηλιοκαμένο του πρόσωπο. Μια νότα ροκ που ειρωνευόταν τη σοβαροφάνεια, τα κίτρινα πάνινα παπούτσια.

Τραγούδι: Άρνηση (Στο περιγιάλι το κρυφό) - Γρηγόρης Μπιθικώτσης
Ηχητικό Ντοκουμέντο
Εισαγωγή με τη φωνή του Δημήτρη Χορν
Ακούστε...
Διάρκεια: 4:56 - (1.155KB)
Στίχοι: Γιώργος Σεφέρης / Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης

Ο φωτογράφος Σεφέρης
Του Νίκου Βιδάλη

Κατά βάθος είμαι ζήτημα φωτός...

«Σήμερα κρέμασα πάνω από το γραφείο μου τη μοναδική φωτογραφία ενός ελληνικού τοπίου που βρέθηκε, ολωσδιόλου τυχαία, μέσα σε κάτι χαρτιά. Καθώς την κοιτάζω τώρα αισθάνομαι την ψυχή μου πλημμυρισμένη. Αλλά δεν είναι αυτά που μου χρειάζουνται: πελεκώντας τον εαυτό μας, έτσι γράφουμε...»

Ο Σεφέρης εκτός από ποιητής υπήρξε και φωτογράφος. Από τα φοιτητικά του χρόνια στην Αγγλία μέχρι το τέλος της ζωής του, ο Σεφέρης φωτογραφίζει συστηματικά πρόσωπα και τοπία. Αρχικά χρησιμοποιεί μηχανές μεσαίου φορμά (δύο συνολικά), ενώ αργότερα αποφάσισε να χρησιμοποιήσει 35mm. Ο φακός που χρησιμοποιεί είναι πάντοτε νορμάλ. Ο υπόλοιπος φωτογραφικός εξοπλισμός του αποτελείτε από ένα τρίποδο και ένα φωτόμετρο χειρός, αποφεύγει το φλας. Χρησιμοποιεί τις φωτογραφίες του σαν αναμνήσεις, σαν εφαλτήριο πολλές φορές από ότι γράφουν οι μελετητές του. Χαρακτηριστικά στα κείμενά του πολλές φορές βρήκαν σημειωμένο ένα «Φ», όπου υπάρχει σχετική φωτογραφία. Όπως μας πληροφορεί η Μάρω Σεφέρη (σύζυγός του και αγαπημένο θέμα φωτογράφησης) «Τον ενδιέφερε πολύ η φωτογραφία ως τέχνη, ως μάθημα. Ξεχώριζε την ωραία από την άσχημη ή την ωραιοπαθή φωτογραφία. Του άρεσε ο άνθρωπος με καλό μάτι».
Δεν τυπώνει ο ίδιος τις φωτογραφίες του, κρατάει μόνο όσα αρνητικά τον ενδιαφέρουν. Σημειώνει στο περιθώριό τους με μελάνι τον κωδικό που τους δίνει και τα φυλάσσει προσεχτικά σε διαφάνειες και ριζόχαρτο. Δεν νιώθω άνετα να εξηγώ, συγχωρέστε με, φταίει ότι ούτε και εγώ καταλαβαίνω απόλυτα. Αντί άλλων λόγων επιτρέψτε μου να παραθέσω λόγια δικά του για την φωτογραφία που υπάρχουν σε λεύκωμα φωτογραφιών του.

Όταν ο Σεφέρης αρχίζει, ερασιτέχνης βέβαια, να κάνει τις πρώτες λήψεις, η φωτογραφία αναζητούσε όρια και αρχές ως νέα μορφή τέχνης, μια και δεν είχε ακόμη αποτινάξει το βαρύ φορτίο της εικαστικής κληρονομιάς. Νεαρός τότε ο Σεφέρης, αν και κυκλοφορούσε στις μητροπόλεις των φωτογραφικών αναζητήσεων, δεν θέλησε να θέσει καλλιτεχνικά αιτήματα, πιθανώς και γιατί ήταν άλλες οι σειρήνες που τον ξελόγιαζαν, διασκεδάζοντας τις ανησυχίες του. Θα τον λέγαμε λοιπόν φωτογράφο του ενστίκτου. Άλλωστε ο ίδιος είναι αμφίβολο αν ποτέ ονειρεύτηκε φωτογραφική έκθεση. Ένας αφοσιωμένος ερασιτέχνης «με καλό μάτι». Θα ήταν λάθος οι φωτογραφίες του να αξιολογηθούν με αυστηρά καλλιτεχνικά κριτήρια, αν και δεν εκπίπτουν στο συμβατικό καθρέφτισμα ούτε στην καλλιτεχνίζουσα απεικόνιση, όπως συμβαίνει κατά κανόνα με τους σημερινούς ερασιτέχνες. Οι φωτογραφίες του δείχνουν έμπνευση στην επιλογή του θέματος, άψογο καδράρισμα και καλλιτεχνική ευαισθησία. Μπορεί η φωτογραφία να θεωρείται το τελειότερο, ως σήμερα, μέσο πιστής καταγραφής και ταυτόχρονα παγίωσης του ορατού γύρω μας κόσμου, ωστόσο ο ερεθισμός και η φόρτιση του υποκειμένου ως προς το τι αποσπά από όσα παρελαύνουν ραγδαία στο οπτικό του πεδίο και απαθανατίζει παραμένουν καθοριστικά. Ιδίως στην εποχή του Σεφέρη, όταν ακόμη η τεχνολογία της φωτογραφίας δεν πρόσφερε στον οποιονδήποτε πάσης φύσεως αυτοματισμούς και ο φωτογράφος ήταν πιο ενεργός. Επομένως μπορούμε να μιλάμε για σεφερικό βλέμμα.

Μνημόνιο ζωής οι φωτογραφίες για τον Σεφέρη. Ενδεικτικά και τα τετράδια στα οποία επικολλούσε τα κοντάκτ τυπώματα και τα υπομνημάτιζε με τη βοήθεια της Μαρώς, που στάθηκε ο άοκνος συνταξιδιώτης. Κοντά τριάντα χρόνια από τη λήψη της τελευταίας φωτογραφίας, το Αρχείο, από ιδιωτικό αποθησαύρισμα, βρίσκεται εξ ολοκλήρου στα χέρια των μελετητών. Οπότε μάλλον ήρθε ο καιρός για μια λεπτομερή καταγραφή, όπως αυτή που ξεκίνησε ο Ε. Χ. Κάσδαγλης, για τις κυπριακές φωτογραφίες, στον πρόλογο του πρώτου λευκώματος. Πόσες λήψεις στο άλφα σύντομο ή στο βήτα μακροχρόνιο ταξίδι, πόσες στην τάδε ολιγοήμερη εκδρομή ή στη δείνα υπηρεσιακή αποστολή. Και στη συνέχεια η ταξινόμηση σε κατηγορίες· τόποι, ανθρωποκεντρικά θέματα. Και αυτές, με τη σειρά τους, σε υποκατηγορίες· αρχαιότητες, θρησκευτικά μνημεία, τοπία, πόλεις, σκηνές καθημερινής ζωής, συντροφιές φίλων, προσωπογραφίες.

Παρά την ψυχρότητα των αριθμών, με παρόμοιες καταμετρήσεις και σχολιαστικά ψειρίσματα θα γνωρίσουμε καλύτερα «τον συνειδητό και έντιμο ταξιδιώτη», όπως αποκαλεί τον Σεφέρη στο κείμενό του ο Δ. Δασκαλόπουλος. Πώς το βλέμμα του ποιητή ψηλαφεί το φυσικό και κοινωνικό τοπίο. Πώς εκστασιάζεται από ένα αντικείμενο ή ένα ποθητό σώμα. Μετά θα έρθει η παράλληλη εντρύφηση σε φωτογραφίες και παραστατικές περιγραφές των ημερολογίων. Και ύστερα ίσως προκύψουν συμπεράσματα της μορφής «πολλές φωτογραφίες μοιάζει να έχουν βγει ατόφιες μέσα από τον κόσμο της ποίησής του» ή, και τούμπαλιν, αυτή η φωτογραφία έδωσε εκείνον τον στίχο. Κατά τον Δ. Καψάλη, ο Γιώργος Σεφέρης ­ όχι μόνο το έργο αλλά και ο άνθρωπος ­ είναι ίσως η πιο θεληματική και η πιο επιτυχημένη λογοτεχνική κατασκευή που διαθέτουμε στη νεοελληνική γραμματεία. Άχαρη η λέξη κατασκευή, ωστόσο ας τη δανειστούμε. Κατά τη γνώμη μας και ο φωτογράφος Σεφέρης, όπως μας εμφανίζεται, είναι, ως έναν βαθμό, μια κατασκευή του λευκώματος, που, στην προσπάθειά του να είναι αντιπροσωπευτικό, διέσπασε αναγκαστικά τις ενότητες, ισοκατένειμε τις φωτογραφίες σε τόπους και ανθρωποκεντρικά θέματα, προτίμησε τις μακρινές από τις κοντινές λήψεις και απώλεσε τις παραλλαγές στη γωνία λήψης ή στον φωτισμό, στοιχεία που προδίδουν διαθέσεις και ιδεοληψίες. Αυτή η κατασκευή δείχνει έναν φωτογράφο που περισυλλέγει εικόνες με ησυχία και περίσκεψη. Τελικά, έναν φωτογράφο περισσότερο συντηρητικό και λιγότερο εμπνευσμένο από όσο πιστεύουμε ότι υπήρξε ο Σεφέρης. Ασφαλώς μεμψιμοιρίες. Για έναν τόμο που στεγάζει μικρό μόνο δείγμα των φωτογραφιών, μόλις το 5% του Αρχείου, μπορεί και να μην υπήρχε διαφορετική επιλογή. Άλλωστε πρόκειται για μια πρώτη προσέγγιση στο Αρχείο. Ελπίζουμε ότι θα ακολουθήσουν και άλλα θεματικά λευκώματα.

«Σταματήσαμε λίγο πιο κάτω από το Amshit και κοιτάξαμε τον ήλιο να βουλιάζει την ήσυχη θάλασσα της Φοινίκης. Μα γιατί κάποτε βλέπει κανείς τα πράγματα καθαρά - θέλω να πω όπως όταν η φωτογραφική μηχανή είναι σωστά κανονισμένη...»


«Η φωτογραφία της μεγάλης άγκυρας του Πόρου...»


«Κατά βάθος είμαι ζήτημα φωτός...»


Ηχητικό Ντοκουμέντο
Ο Γιώργος Σεφέρης διαβάζει: Η στέρνα
Ακούστε...
Διάρκεια: 7:02 - (1.643KB)

 




Το απομεσήμερο ενός φαύλου (1944)

Τράβα αγωγιάτη, καρότσα τράβα,
τράβα να φτάσουμε γοργά στην Κάβα!
Φύσα βαπόρι, βόα μηχανή,
να 'ρθούμε πρώτοι εμείς! - οι στερνοί.

Τα στερνοπαίδια και τ' αποσπόρια
και τ' αποβράσματα και τ' αποφόρια
μιας μάχης που ήτανε γι' άλλα κορμιά
για μάτια αλλιώτικα κι άλλη καρδιά.

Πολιτικάντηδες, καραβανάδες,
ψιλικατζήδες, κολλυβιστάδες,
μούργοι, μουνούχοι και θηλυκά -
τράβα αγωγιάτη! βάρα αμαξά!

Φτωχή Πατρίδα, στα μάγουλά σου
μαχαίρια γράφουνε το γολγοθά σου,
μάνα λιοντόκαρδη, μάνα ορφανή,
κοίτα αν αντέχεις τέτοια πομπή:

το ματσαράγκα, το φαταούλα
με μπογαλάκια και με μπαούλα,
τη χύτρα που έβραζε κάθε βρωμιά
λες και την άδειασαν όλη μεμιά

σ' αυτούς ανάμεσα τους ήπιους λόφους
όπου μας κλείσανε σαν υποτρόφους
ενός αδιάντροπου φρενοβλαβή
που στο βραχνά του παραμιλεί.

Δες το σελέμη, δες και το φάντη
πώς θυμιατίζουνε τον ιεροφάντη
που ρητορεύεται λειτουργικά
μπρος στα πιστά του μηρυκαστικά.

Μαυραγορίτες από τα Νάφια
της προσφυγιάς μας άθλια σινάφια,
γύφτοι ξετσίπωτοι κι αρπαχτικοί,
λένε, πατρίδα, πως πάνε εκεί

στα χώματά σου τα λαβωμένα
γιατί μαράζωσαν, τάχα, στα ξένα
και δεν μπορούνε χωρίς εσέ -
οι φαύλοι: τρέχουνε για το λουφέ.

 

Ηχητικό Ντοκουμέντο
Ο Γιώργος Σεφέρης διαβάζει: Επιφάνεια 1937
Ακούστε...
Διάρκεια: 03:59 - (1.163KB)

Αλληλεγύη

Είναι εκεί δεν μπορώ ν' αλλάξω
με δυο μεγάλα μάτια πίσω απ' το κύμα
από το μέρος που φυσά ο αγέρας
ακολουθώντας τις φτερούγες των πουλιών
είναι εκεί με δυό μεγάλα μάτια
μήπως άλλαξε κανείς ποτέ του.

Τι γυρεύετε; τα μηνύματα σας
έρχουνται αλλαγμένα ως το καράβι
η αγάπη σας γίνεται μίσος
η γαλήνη σας γίνεται ταραχή
και δεν μπορώ να γυρίσω πίσω
να ιδώ τα πρόσωπα σας στ' ακρογιάλι.

Είναι εκεί τα μεγάλα μάτια
κι όταν μένω καρφωμένος στη γραμμή μου
κι όταν πέφτουν στον ορίζοντα τ' αστέρια
είναι εκεί δεμένα στον αιθέρα
σα μια τύχη πιο δική μου απ' τη δική μου.

Τα λόγια σας συνήθεια της ακοής
βουίζουν μέσα στα ξάρτια και περνάνε
μήπως πιστεύω στην ύπαρξη σας
μοιραίοι σύντροφοι, ανυπόστατοι ίσκιοι.
Έχασε το χρώμα του πια αυτός ο κόσμος
καθώς τα φύκια στ' ακρογιάλι του άλλου χρόνου
γκρίζα ξερά στο έλεος του ανέμου.

Ένα μεγάλο πέλαγο δυό μάτια
ευκίνητα και ακίνητα σαν τον αγέρα
και τα πανιά μου όσο κρατήσουν, κι ο θεός μου.




 




Η δήλωση του Σεφέρη κατά της δικτατορίας (στο BBC)


Ηχητικό Ντοκουμέντο
Ο Γιώργος Σεφέρης διαβάζει: Τη δήλωση κατά της χούντας (1969)
Ακούστε...
Διάρκεια: 03:19 - (776KB)


 




Αφιέρωμα Χρονολόγιο Εργογραφία Βιογραφικό Video

Χρονολόγιο


Ηχητικό Ντοκουμέντο
Ο Γιώργος Σεφέρης διαβάζει: Tελευταίος σταθμός
Ακούστε...
Διάρκεια: 06:53 - (1.966KB)

(Πρώτες αυτοτελείς εκδόσεις)

1 Ι.Ποίηση Στροφή. Αθήνα, 1931.
Πάνω σ' ένα ξένο στίχο. 1934 (τετρασέλιδο, χωρίς όνομα συγγραφέα).
Η Στέρνα. Αθήνα, τυπ.Εστίας, 1932.
Μυθιστόρημα. Αθήνα, τυπ.Εστίας, 1935.
Σχέδια στο περιθώριο. (ανατύπωση από τα Νέα Γράμματα, Μάιος 1935).
Τετράδια γυμνασμάτων (1929-1937). Νέο Φάληρο, τυπ.Ταρουσόπουλου, 1940.
Ημερολόγιο καταστρώματος α'. Νέο Φάληρο, τυπ.Ταρουσόπουλου, 1940.
Ποιήματα 1. Νέο Φάληρο, τυπ.Ταρουσόπουλου, 1940.
Ημερολόγιο καταστρώματος β'. Αθήνα, Ίκαρος, 1945.
Τελευταίος σταθμός · Συμπλήρωμα στο Ημερολόγιο Καταστρώματος β'. Αθήνα, Το τετράδιο, 1947.
Κίχλη. Αθήνα, Ίκαρος, 1947.
Ποιήματα για την Κύπρο. Λευκωσία 1954.
Πραματευτής από τη Σιδώνα. Αθήνα, τυπ.Μυρτίδη, 1955.
Νεόφυτος ο έγκλειστος μιλά. Αθήνα, τυπ.Μυρτίδη, 1955.
Κύπρον ου μ' εθέσπισεν. Αθήνα, Ίκαρος, 1955.
Τρία κρυφά ποιήματα. Αθήνα, 1966.
Οι γάτες τ' Αη Νικόλα. Αθήνα, 1970.
Ένα ποίημα - μια στάση ζωής · Σεφέρης Επί Ασπαλάθων. Αθήνα, Μνήμη, 1975.
Ποιήματα με ζωγραφιές σε μικρά παιδιά. Αθήνα, Ερμής, 1975.
Τετράδιο γυμνασμάτων β'. Αθήνα, Ίκαρος, 1976.
Mythistorima and gymnopaidia · George Seferis · with translation by Mary Cooper Walton. Athens, Lycabettus Press, 1977. ΙΙ.Μελέτες - Δοκίμια - Πεζογραφήματα - Διαλέξεις
Θ.Σ.Έλιοτ. Αθήνα, τυπ.Σεργιάδη, 1936.
Διάλογος πάνω στην ποίηση. Αθήνα, τυπ.Σεργιάδη, 1939.
Δοκιμές. Κάιρο, τυπ. Α.Γιούλη, 1944.
Deux aspects du Commerce spirituel de la France et de la Grece. Κάιρο, εκδ. Revue de Caire, 1944.
Ερωτόκριτος. Αθήνα, Άλφα, 1946.
Τρείς μέρες στα μοναστήρια της Καππαδοκίας. Αθήνα, Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών - Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών - Μουσικό Λαογραφικό Αρχείο, 1953.
Δελφοί. Αθήνα, Knorr - Hith, 1963.
Discoures de Stockholm. Αθήνα, Γαλλικό Ινστιτούτο, 1963.
Η γλώσσα στην ποίησή μας. Θεσσαλονίκη, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, 1965.
Σελίδες από ένα ημερολόγιο. Αθήνα, τυπ. Των Εποχών, 1965.
Στα εφτακόσια χρόνια του Δάντη. Αθήνα, 1966. (ανάτυπο από τις Εποχές)
Γλώσσες στον Αρτεμίδωρο τον Δαλδιανό. Λευκωσία, 1970. (ανάτυπο από τα Κυπριακά Χρονικά)
Ξεστράτισμα από τους ομηρικούς ύμνους. Λευκωσία, 1970. (ανάτυπο από τα Κυπριακά Χρονικά)
Χειρόγραφο Σεπ. '41. Αθήνα, Ίκαρος, 1972.
Γράμμα στο Rex Warner πάροικο του Storrs · Connecticat U.S.A. Αθήνα, Τυπ.Φ.Κωνσταντινίδη, 1972.
Ιγνάτης Τρελός · Οι ώρες της 'Κυρίας Έρσης'· Ένα ψευδώνυμο δοκίμιο του Γιώργου Σεφέρη · και ένα ανέκδοτο γράμμα του Νίκου Καχτίτση · Φροντισμένα και σχολιασμένα από τον Γ.Π.Ευτυχίδη
[ = Γ.Π. Σαββίδη]. Αθήνα, Ερμής, 1973.
Μέρες του 1945-1951. Αθήνα, Ίκαρος, 1973.
Δοκιμές Α'. Αθήνα, Ίκαρος, 1974.
Δοκιμές Β'. Αθήνα, Ίκαρος, 1974.
Έξι νύχτες στην Ακρόπολη. Αθήνα, Ερμής, 1974.
Μέρες Α' · 16 Φεβρουαρίου 1925 - 17 Αυγούστου 1931. Αθήνα, Ίκαρος, 1975.
Ένας Έλληνας · Ο Μακρυγιάννης. Αθήνα, Ίκαρος, 1975.
Γ.Σεφέρης - Κ.Τσάτσος · Ένας διάλογος για την ποίηση · επιμέλεια Λουκάς Κούσουλας. Αθήνα, Ερμής, 1975.
Μέρες Β' · 24 Αυγούστου 1931 - 12 Φεβρουαρίου 1934. Αθήνα, Ίκαρος, 1975.
Μέρες Γ' · 16 Απρίλη 1934 - 14 Δεκέμβρη 1940. Αθήνα, Ίκαρος, 1977.
Μέρες Ε' · 1 Γενάρη 1945 - 19 Απρίλη 1951. Αθήνα, Ίκαρος, 1977.
Μέρες Δ' · 1 Γενάρη 1944 - 31 Δεκέμβρη 1944. Αθήνα, Ίκαρος, 1977.
Πολιτικό Ημερολόγιο Α΄ · 25 Νοέμβρη 1935 - 13 Οκτώβρη 1944 · Επιμέλεια - Σημειώσεις Αλέξανδρου Ξύδη. Αθήνα, Ίκαρος, 1979.
Μεταγραφές · Φιλολογική επιμέλεια Γιώργης Γιατρομανωλάκης. Αθήνα, Λέσχη, 1980.
Σαντορίνη. Αθήνα, Αρχείο Θηραϊκών μελετών, 1984.
Πολιτικό ημερολόγιο Β΄ · 1945 - 1947, 1949, 1952 · επιμέλεια - σημειώσεις Αλέξανδρου Ξύδη. Αθήνα, Ίκαρος, 1985.
Μέρες Στ' · 20 Απρίλη 1951 - 4 Αυγούστου 1956. Αθήνα, Ίκαρος, 1986.
Χειρόγραφο Οκτ. ' 68. Αθήνα, Διάττων, 1986.
Η ποίηση στον κινηματογράφο. Αθήνα, Διάττων, 1986.
Το βυσσινί τετράδιο · Ανεμολόγιο - λέξεις - βότανα και ορθογραφικά. Αθήνα, Καστανιώτης, 1987.
Μέρες Ζ΄ · 1 Οκτώβρη - 27 Δεκέμβρη 1960· Φιλολογική επιμέλεια Θεανώ Ν. Μιχαηλίδου. Αθήνα, Ίκαρος, 1990. ΙΙΙ. Μεταφράσεις
Θ.Σ.Έλιοτ, Η έρημη χώρα και άλλα ποιήματα. Αθήνα, Ίκαρος, 1949. (οριστική έκδοση, Αθήνα, Ίκαρος, 1973)
Sidney Keyes, Η ερημιά. Αθήνα, τυπ.Μυρτίδη, 1954.
Θ.Σ.Έλιοτ, Φονικό στην εκκλησία. Αθήνα, Ίκαρος, 1963. (οριστική έκδοση, Αθήνα, Ίκαρος, 1979)
Άσμα ασμάτων. Αθήνα, τυπ.Ασπιώτη - Έλκα, 1965. (οριστική έκδοση, Αθήνα, Ίκαρος, 1979)
Αντιγραφές. Αθήνα, Ίκαρος, 1965. (οριστική έκδοση, Αθήνα, Ίκαρος, 1978)
Η Αποκάλυψη του Ιωάννη. Αθήνα, Ίκαρος, 1966. (οριστική έκδοση, Αθήνα, Ίκαρος, 1975) ΙV. Συγκεντρωτικές εκδόσεις
Collection de l' Institut Francais d' Athenes · Robert Levesque · Seferis · Choix de poemes traduits et accompagnes du texte grec avec une preface. Αθήνα, Ίκαρος, 1945.
Ποιήματα (1924-1946). Αθήνα, Ίκαρος, 1950.
Γιώργος Σεφέρης · Διάγραμμα εισαγωγής στην ποίησή του από τον Αλεξ.Αργυρίου και επιλογή ποιημάτων του από τους Αλεξ. Αργυρίου & Γ.Π.Σαββίδη. Αθήνα, 1957 (ανάτυπο από την Καινούργια Εποχή)
Εκλογή από τις Δοκιμές. Αθήνα, Γαλαξίας, 1966.
Γιώργος Θεοτοκάς & Γιώργος Σεφέρης · Αλληλογραφία (1930-1966) · Φιλολογ.επιμ. Γ.Π.Σαββίδης. Αθήνα, Ερμής, 1975.
Ο Καβάφης του Σεφέρη Α' · Επιμέλεια Γ.Π.Σαββίδη. Αθήνα, Ερμής, 1984.
Αδαμάντιος Διαμαντής & Γιώργος Σεφέρης · Αλληλογραφία · 1953-1971 · Φιλολογική επιμέλεια Μιχάλης Πιερής. Αθήνα, Στιγμή, 1985.
Γιώργος Σεφέρης & Αντρέας Καραντώνης · Αλληλογραφία 1931-1960 · Φιλολογική επιμέλεια Φώτης Δημητρακόπουλος. Αθήνα, Καστανιώτης, 1988.
Σεφέρης και Μαρώ· ΑλληλογραφίαΑ΄ · (1936-1940) · Φιλολογική επιμέλεια Μ.Ζ.Κοπιδάκης. Ηράκλειο, Βικελαία Βιβλιοθήκη Ηρακλείου, 1989.
Τα Εντεψίζικα (με το ψευδώνυμο Μαθιός Πασχάλης) · Φιλολογική επιμέλεια Γ.Π.Ευτυχίδης (=Γ.Π.Σαββίδης). Αθήνα, Λέσχη, 1989.
Γράμματα Σεφέρη - Λορεντζάτου (1948-1968) · επιμέλεια Ν.Δ.Τριανταφυλλόπουλος. Αθήνα, Δόμος, 1990.
Γράμματα Σεφέρη - Λορεντζάτου (1948-1968) · Επιμελήθηκε Ν.Δ.Τριανταφυλλόπουλος. Αθήνα, Δόμος, 1990.
Κύπρος · Μνήμη και αγάπη · Με το φακό του Γιώργου Σεφέρη · Πρόλογος, σχεδιασμός, Γενική επιμέλεια Ε.Χ.Κάσδαγλης. Λευκωσία, Πολιτιστικό Κέντρο Λαϊκής Τράπεζας, 1990.
Γιώργος Σεφέρης & Τίμος Μαλάνος · Αλληλογραφία (1935-1963) · Φιλολογική επιμέλεια Δημήτρης Δασκαλόπουλος. Αθήνα, Ολκός, 1990.
'Κυπριακές' επιστολές του Σεφέρη (1954-1963). Από την αλληλογραφία του με τον Γ.Π.Σαββίδη · φιλολογική επιμέλεια Κατερίνα Κωστίου. Λευκωσία, Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου, 1991.
Γιώργος Σεφέρης - Edmund Keeley Αλληλογραφία 1951-1971· Εισαγωγή: E.Keely - Μετάφραση: Αλόη Σιδέρη. Αθήνα, Άγρα, 1998. 1. Για αναλυτικά εργογραφικά στοιχεία του Γιώργου Σεφέρη, βλ. Δασκαλόπουλος Δημήτρης, Σεφέρη (1931-1979) · Βιβλιογραφική Δοκιμή. Αθήνα, Ε.Λ.Ι.Α., 1979, Κατσίμπαλης Κ.Γ., «Βιβλιογραφία Γιώργου Σεφέρη», Για τον Σεφέρη · Τιμητικό αφιέρωμα στα τριάντα χρόνια της Στροφής, σ.411-467.Αθήνα, Ερμής, 1981 (ανατύπωση), Δασκαλόπουλος Δημήτρης, «Βιβλιογραφικά Σεφέρη (1979-1986)», Διαβάζω142, 23/4/1986 και Δασκαλόπουλος Δημήτρης, «Βιβλιογραφικά Γ.Σεφέρη (1986-1991)», Ακτή 9, Χειμώνας 1991, σ.135-157.

 




Αφιέρωμα Χρονολόγιο Εργογραφία Βιογραφικό Video

Εργογραφία

Ποίηση
-1931: «Στροφή», με ποιήματα όπως η «Άρνηση», η «Στροφή» κ.α.
-1932: «Η Στέρνα», σύνθεση σύμφωνη με τις αρχές του Βαλερύ
-1935: «Μυθιστόρημα», ποιήματα γραμμένα στα 1933-34
-1940: «Τετράδιο Γυμνασμάτων», δοκιμές στις μορφές του ελευθέρου στίχου
-1944: «Ημερολόγιο καταστρώματος Β'»
-1955: «Ημερολόγιο καταστρώματος Γ'», όπου βρίσκεται το ποίημα Ελένη
-1966: «Τρία κρυφά ποιήματα»
-1974: «Ποιήματα»
-1976: «Τετράδιο Γυμνασμάτων, Β΄», όπου υπάρχει και το ποίημα «Επί Ασπαλάθων...» , κ.α.

Πεζογραφία
-1953: «Τρεις μέρες στα μοναστήρια της Καππαδοκίας», ταξιδιωτικό δοκίμιο
-1972: «Χειρόγραφο Σεπ. '41»
-1974: «Έξι νύχτες στην Ακρόπολη», μυθιστόρημα
-1975: «Μέρες Α΄, Μέρες Β΄»
-1977: «Μέρες Γ΄»
-1979: «Πολιτικό Ημερολόγιο, Α΄»
-1981: «Μέρες ΣΤ΄»

Αρθρογραφία
-1939: «Διάλογος πάνω στην ποίηση»
-1944: «Δοκιμές», συγκεντρωτική έκδοση άρθρων, μελετών, δοκιμίων κλπ.
-1969: «Δήλωση», καταγγελία της Δικτατορίας
-1973: Οι ώρες της «Κυρίας Έρσης»

Μεταφράσεις
-1936: «Έρημη χώρα»του Τ. Σ. Έλιοτ
-1963: «Φονικό στην εκκλησία»του Τ. Σ. Έλιοτ
-1965: «Αντιγραφές»μεταφράσεις διαφόρων ξένων ποιητών
-1966: «Άσμα ασμάτων», «Η αποκάλυψη του Ιωάννη»
-1979: «Μεταγραφές» μεταφράσεις από αρχαίους Έλληνες συγγραφείς

 




Αφιέρωμα Χρονολόγιο Εργογραφία Βιογραφικό Video

Βιογραφικό

Γιώργος Σεφέρης
(1900-1971)

Ο Γιώργος Σεφέρης γεννήθηκε στις 29 Φεβρουαρίου (ή 13 Μαρτίου) του 1900 στη Σμύρνη της Μικράς Ασίας. Ο πατέρας του ήταν καθηγητής της Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έζησε τα παιδικά του χρόνια στη Σμύρνη. Το 1914 ο Σεφέρης αρχίζει να γράφει τους πρώτους στίχους του. Το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς, με την αρχή του παγκόσμιου πολέμου η οικογένειά του έρχεται στην Αθήνα. Το 1918 ο Σεφέρης πηγαίνει στο Παρίσι για να σπουδάσει νομικά. Εκεί μέχρι το 1924, που θα πάρει το πτυχίο του, θα ζήσει το πνεύμα των νέων καιρών: Πικάσο, Απολλιναίρ, Μπρετόν, Πικάμπια, Ναγκίλεφ είναι οι ήρωες των καινούριων προσπαθειών στην Τέχνη. Αυτή την πνευματική ευφορία ο Σεφέρης τη ζει έντονα, γράφει και διαβάζει πολύ. Όμως θα τον πλήξει ανεπανόρθωτα στην ψυχή του η συμφορά του τόπου του: η Καταστροφή του '22, η προσφυγιά, οι για πάντα «χαμένες πατρίδες». Το χτύπημα αυτό θα αφήσει για πάντα τα σημάδια στη βαρύθυμη ποίησή του. Το 1926 διορίζεται ακόλουθος στο υπουργείο Εξωτερικών. Μπαίνοντας έτσι στο Διπλωματικό Σώμα θα σφραγιστεί και μ' αυτό το στοιχείο η ποίησή του. Σε μέρη μακρινά από την Ελλάδα θα τη ζει σαν υλική απουσία αγαπημένου προσώπου και η νοσταλγία θα τον κατακλύζει.  Το 1931 εκδίδει μια συλλογή ποιημάτων με τίτλο Στροφή, που θα είναι πράγματι μια στροφή για τη νεοελληνική ποίηση. Στα ποιήματα αυτά ο Σεφέρης δεν πιθηκίζει τα ξένα λογοτεχνικά ρεύματα, αλλά σκύβει στις ρίζες του, στην ελληνική ποιητική παράδοση, που κυρίως για το Σεφέρη είναι το δημοτικό τραγούδι, ο Ερωτόκριτος, ο Σολωμός, ο Παλαμάς, Ο Μακρυγιάννης, ο Καβάφης. Την παράδοση αυτή συνταιριάζει με την παγκόσμια ελεύθερη ποιητική έκφραση του καιρού του, για να τραγουδήσει και να κλάψει με απλά, καθημερινά και καθάρια λόγια, με νοήματα πυκνά, μεστά και αληθινά τα προαιώνια βάσανα και τις ελπίδες του τόπου του και γενικότερα του κάθε Ανθρώπου, που πονάει πάνω στη Γη. Στο χώρο της νεοελληνικής ποίησης άλλαξαν με τη στροφή τα πάντα. Ελύτης, Ρίτσος και Γκάτσος θα ακολουθήσουν.  Μέχρι το 1934 θα μείνει ο Σεφέρης ως διευθυντής στο Γενικό Προξενείο Λονδίνου. Το 1932 κυκλοφορεί η Στέρνα. Εδώ τα ποιήματα του Σεφέρη εκφράζουν βαθιά αγωνία και πόνο. Το 1934 επιστρέφει στην Αθήνα και το 1935 αρχίζει τη συνεργασία του στα Νέα Γράμματα (λογοτεχνικό περιοδικό), όπου εκδίδει επίσημα τη Στέρνα. Το 1935 ο Σεφέρης εκδίδει το Μυθιστόρημα. Τον Αύγουστο 1936 γίνεται η δικτατορία του Μεταξά. Το 1937 ο Σεφέρης δημοσιεύει στα Νέα Γράμματα επιστολή σχετικά με τον καθορισμό της δημοτικής. Το 1940 δημοσιεύεται το Ημερολόγιο Καταστρώματος Α' στα Νέα Γράμματα λογοκριμένο όμως από τη Δικτατορία. Είναι γεμάτο από βαρυθυμία και αγωνία. Το Μάρτιο του 1940 εκδίδει το Τετράδιο Γυμνασμάτων, μια συλλογή με υψηλής ποιότητας ποιήματα. Στο μεταξύ ο πόλεμος φτάνει. Η ιταλική επίθεση. Μετά η Γερμανική.

Το 1941 γίνεται ο γάμος του με τη Μαρία Ζάννου. Στις 22 Απριλίου το ζεύγος Σεφέρη ακολουθεί την Ελληνική κυβέρνηση στην Κρήτη, μετά στην Αφρική. 1944 εκδίδει ο Σεφέρης στο Κάιρο τις Δοκιμές του, που είναι διάφορα φιλολογικά κείμενα μεγάλης αξίας. Τον ίδιο χρόνο εκδίδει στην Αλεξάνδρεια το Ημερολόγιο Καταστρώματος Β', ποιήματα που παρουσιάζουν την ονειρική ανάμνηση της μακρινής Ελλάδας. Το 1945 με την απελευθέρωση γυρίζει στην Ελλάδα και γίνεται διευθυντής του Πολιτικού Γραφείου του Αντιβασιλέα, Αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού ως το 1946. Γίνεται σύμβουλος στο Εθνικό Θέατρο. Το 1947 του απονέμεται το Έπαθλο Παλαμά. Τον ίδιο χρόνο δημοσιεύει την Κίχλη (ο τίτλος του ποιήματος προήλθε από ένα πλοίο που βυθίστηκε ανοιχτά του Πόρου στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο), που είναι γεμάτη απαισιοδοξία, γιατί η Ελλάδα, αν και ελεύθερη, δεν παύει να αιμορροεί. Είναι οι επεμβάσεις των ξένων και ο εμφύλιος πόλεμος. Ο ποιητής εδώ μίλησε για το σπαραγμό του τόπου από τα δεινά του πολέμου. Αυτό το ποίημα έδωσε το Νόμπελ στο Σεφέρη.
Στην ομιλία του στη Στοκχόλμη, στις 10 Δεκεμβρίου, ο μεγάλος ποιητής είπε, ανάμεσα στα άλλα: «... Ανήκω σε μια χώρα μικρή. Ένα πέτρινο ακρωτήρι στη Μεσόγειο που δεν έχει άλλο αγαθό παρά τον αγώνα του λαού του, τη θάλασσα, και το φως του ήλιου. Είναι μικρός ο τόπος μας, αλλά η παράδοσή του είναι τεράστια και το πράγμα που τη χαρακτηρίζει είναι ότι μας παραδόθηκε χωρίς διακοπή. Η ελληνική γλώσσα δεν έπαψε ποτέ της να μιλιέται. Δέχτηκε τις αλλοιώσεις που δέχεται κάθε τι ζωντανό αλλά δεν παρουσιάζει κανένα χάσμα. Άλλο χαρακτηριστικό αυτής της παράδοσης, είναι η αγάπη της για την ανθρωπιά, κανόνας της είναι η δικαιοσύνη. ...» Το 1948 ο Σεφέρης διορίζεται σύμβουλος στην πρεσβεία της Άγκυρας και μένει εκεί μέχρι το 1950. Το 1949 δημοσιεύεται στην Αθήνα, Η Έρημη Χώρα του Θ. Σ. Έλιοτ, που είναι μεταφρασμένη και προλογισμένη από το Σεφέρη. Το 1951 μετατίθεται ως σύμβουλος στην Πρεσβεία του Λονδίνου. Το 1952 διορίζεται πρεσβευτής στο Λίβανο. Από κει κάνει ταξίδια στην Κύπρο, για την οποία αργότερα γράφει τη σειρά ποιημάτων Ημερολόγιο Καταστρώματος Γ', που εκδίδει το 1955. Την ίδια χρονιά διορίζεται πρεσβευτής στο Λονδίνο, όπου μένει μέχρι το 1962. Το 1960 το πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ του δίνει τον τίτλο του επίτιμου διδάκτορα της Φιλολογίας.
Το 1962 επιστρέφει οριστικά στην Ελλάδα και αποσύρεται από το Υπουργείο Εξωτερικών. Στις 10 Δεκεμβρίου 1963 του απονέμεται (πρώτη φορά σε Έλληνα) το βραβείο Νόμπελ. Ήδη από το 1956 το "Figaro Litteraire" έγραψε ότι ο Γιώργος Σεφέρης έχει πολλές πιθανότητες να κερδίσει το Νόμπελ Λογοτεχνίας.
Το 1964 γίνεται ο Σεφέρης επίτιμος διδάκτορας της Φιλοσοφικής Σχολής του πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Το 1966 εκδίδει τα Τα τρία κρυφά ποιήματα, ένα έργο αινιγματικό, αλλά βαθύ στα νοήματα και άψογο στη μορφή. Στη δικτατορία (1967-1974) ο Σεφέρης εκδήλωσε φανερά την ανησυχία του για την κατάσταση στην Ελλάδα με δηλώσεις και με γραφτά του. Το 1971 ο Σεφέρης πεθαίνει. Δεκάδες χιλιάδες κόσμου παρακολούθησε την κηδεία του.
 Η προσφορά του Γιώργου Σεφέρη στα ελληνικά Γράμματα είναι ιδιαίτερα σημαντική. Άνοιξε ένα νέο δρόμο στην ελληνική ποίηση. Είναι ένας από τους καλύτερους «μάστορες» της ποιητικής τέχνης. Το ύφος του σεμνό και ρεαλιστικό. Η έκφρασή του λιτή και αστόλιστη εκφράζει απλά τη νεοελληνική πραγματικότητα με τις ατυχίες της και το δράμα της. Πολλά ποιήματά του έγιναν τραγούδια από Έλληνες μουσικοσυνθέτες (Μ. Θεοδωράκης, Γ. Μαρκόπουλος κ.ά.).

Επιλεγμένα έργα
Στροφή 1931
Στέρνα 1932
Μυθιστόρημα 1935
Τετράδιο Γυμνασμάτων 1940
Ημερολόγιο καταστρώματος Α΄ 1940
Ημερολόγιο καταστρώματος Β΄ 1944
Κίχλη 1947
Ημερολόγιο καταστρώματος Γ΄ 1955
Τρία κρυφά ποιήματα 1966
Εξέδωσε ακόμα μεταφρασμένα και προλογισμένα τα έργα του Τ.Σ Έλιοτ, Έρημη χώρα και Φονικό στην Εκκλησία, ενώ μετέφρασε το Άσμα Ασμάτων και την Αποκάλυψη του Ιωάννου από την Αγία Γραφή. Σε έναν τόμο με τίτλο Μεταγραφές μετέφρασε και εξέδωσε ποιήματα πολλών γνωστών ξένων ποιητών. Επίσης με το γενικό τίτλο Δοκιμές (σε 2 τόμους) περιέλαβε το σύνολο του κριτικού του έργου.


Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Αργυρίου, Αλέκος, Δεκαεπτά Κείμενα για τον Γ. Σεφέρη (Αθήνα: Καστανιώτης, 1986)
Βαγενάς, Νάσος, Ο ποιητής και ο χορευτής. Μια εξέταση της ποιητικής και της ποίησης του Σεφέρη ( Αθήνα: Κέδρος, 1979)
Δασκαλόπουλος, Δημήτρης, Εργογραφία Σεφέρη 1931-1979 (Αθήνα: Ελιά, 1979)
Διαβάζω, τεύχη 142 (1986), 410 (2000)
Καραντώνης, Ανδρέας, Ο ποιητής Γιώργος Σεφέρης (Αθήνα: Παπαδήμας 1931 πολλές επανεκδόσεις)
Μαρωνίτης, Δημήτρης, Η Ποίηση του Γ. Σεφέρη (Αθήνα: Ερμής 1984)
Ξανθουδάκης, Χάρης, Ο J.S. Bach με τον τρόπο του Γ. Σεφέρη, Μουσικός Λόγος 2 ( Φθινόπωρο 2000  - υπό έκδοση)
Ο Σεφέρης για τη Μουσική: Ανέκδοτα Κείμενα (Αθήνα: Λέσχη του Δίσκου, 1975)
Ο Σεφέρης στην Πύλη της Αμμοχώστου. Πρόλογος του Προέδρου της Κυπριακής δημοκρατίας Σπύρου Κυπριανού. Επτά Ομιλίες: Δ.Ν. Μαρωνίτης, Σάββας Παύλου, Μιχάλης Πιερής, Κώστας Προύσης, Γ.Π. Σαββίδης, Νάτια Χαραλαμπίδου, Νίκος Χριστοδούλου ( Αθήνα: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 1987)
Πολίτης, Λίνος, Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, (Αθήνα: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής τραπέζης, 1998)
Σεφέρης, Γιώργος, Δοκιμές τ. Α΄ (Αθήνα: Ίκαρος, 1999)
Σεφέρης, Γιώργος, Δοκιμές τ. Β΄ (Αθήνα: Ίκαρος, 1999)
Σεφέρης, Γιώργος, Δοκιμές τ. Γ΄ (Αθήνα: Ίκαρος, 1984)
Σεφέρης, Γιώργος, Μέρες Α΄1925-1931 ( Αθήνα: Ίκαρος 1984)
Σεφέρης, Γιώργος, Μέρες Β΄1931-1934 ( Αθήνα: Ίκαρος 1984)
Σεφέρης, Γιώργος, Μέρες Γ΄1934-1940 ( Αθήνα: Ίκαρος 1977)
Σεφέρης, Γιώργος, Μέρες Δ΄1940-1944 ( Αθήνα: Ίκαρος 1977)
Σεφέρης, Γιώργος, Ποιήματα ( Αθήνα: Ίκαρος, 2000)
Γιώργος Σεφέρης. Φιλολογικές και Ερμηνευτικές Προσεγγίσεις. Δοκίμια εις μνήμην Γ.Π.Σαββίδη ( Αθήνα: Πατάκης, 1997)
Σεφέρης, Γιώργος και Κωνσταντίνος Τσάτσος, Ένας διάλογος για την ποίηση (Αθήνα: Ερμής, 1988)
Τσάτσου, Ιωάννα, Ο αδερφός μου Γιώργος Σεφέρης (Αθήνα: Εστία, 1973)
Vitti, Mario, Φθορά και Λόγος. Εισαγωγή στην ποίηση του Γιώργου Σεφέρη ( Αθήνα: Εστία, 1978).


 




Αφιέρωμα Χρονολόγιο Εργογραφία Βιογραφικό Video

Video


 

Γιώργος Σεφέρης - Ημερολόγια Καταστρώματος
του Στέλιου Χαραλαμπόπουλου

 
Διάρκεια 01:10:17
Γιώργος Σεφέρης (1900-1971)


 

 











Αρχικήiσελίδα


 




 
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα