iΑρχική σελίδα

iΑφιερώμαται

iΑrtως Radio

iExodως3

 

 

 

 

 

Αφιερώματα

 

 
Αφιερώματα
Ζapink: Έλληνες Σκιτσογράφοι

ΘΕΟΔΟΣΗΣ ΒΡΑΝΑΣ
«Αντίδοτο» με σκίτσα...

KEIMENO/ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: SOLOUP

To 1986 εμφανίζεται στα περίπτερα μια εφημερίδα... κόμικς! Ο βίος της βραχύς. Μόλις 4 τεύχη. Το τεύχος μηδέν που βγήκε πειραματικά τον Ιούλιο και τα τρία τεύχη που ακολούθησαν με αρίθμηση τους μήνες Οκτώβριο, Νοέμβριο και Δεκέμβριο, της ίδιας χρονιάς. Αυτοσχέδιος.... εκδότης αυτής της προσπάθειας ήταν ο Θεοδόσης Βρανάς. Επίδοξος, τότε, σκιτσογράφος κι αυτός (υπόγραφε και υπογράφει με το ψευδόνυμο «ΘΕΟ»),  έβαλε μια αγγελία στα «Νέα» όπου αναζητούσε «νέους σκιτσογράφους για εργατική εφημερίδα». Πολλοί νέοι άνθρωποι με το... μικρόβιο της σκιτσογραφίας (στην Ελλάδα πάντοτε κυκλοφορούσαν πολλά τέτοια μικρόβια όπως της ποίησης, του τραγουδιού, της σκιτοσγραφίας...) ήρθαν σε επαφή μαζί του με στόχο να δοκιμάσουν τις δυνάμεις τους στα κόμικς και να δουν τη δουλειά τους δημοσιευμένη. Κοντά σε όλους αυτούς τους ερασιτέχνες σκιτσογράφους και μερικοί γραφίστες που έδωσαν πρακτικές λύσεις στην αρχική ιδέα του Θεοδώση. Έτσι, μετά από ένα εξάμηνο συζητήσεων σε ένα μικρό γραφειάκι στην Γ΄ Σεπτεμβρίου, το εγχείρημα μπήκε σε εφαρμογή. Έχοντας πλέον ως γραφιστικό ορμητήριο  ένα μικρό  ατελιέ πάνω από μια είσοδο πολυκατοικίας στη Στουρνάρη, κυκλοφορεί το καλοκαίρι του 1986 ένα δοκιμαστικό τεύχος (#0). Το πρώτο «αντίδοτο» που είχε όμως ως βασικό συστατικό υλικό, το....μικρόβιο που αναφέραμε. Αρκετά ερασιτεχνική δουλειά σε στήσιμο και σε δουλειές, παρά τις  καλές προθέσεις των πρωτοεμφανιζόμενων συμμετεχόντων. Η προσπάθεια συνεχίστηκε κανονικά το φθινόπωρο με έγχρωμα εξώφυλλα και μια γραφιστική πρωτοτυπία για τα ελληνικά δεδομένα αντίστοιχων εντύπων. Εξώφυλλο και οπισθόφυλλο αποτελούσαν ένα ενιαίο εικονογραφικό ανάπτυγμα σε μορφή οριζόντιας αφίσας.

Ο προσανατολισμός των σκίτσων ήταν κυρίαρχα πολιτικός. Ή τουλάχιστον προσπαθούσε να είναι και να έχει αναφορές σε επίκαιρα ζητήματα όπως οι εκλογές, η επέτειος της 17 Νοέμβρη, η έντονη αστυνόμευση της εποχής και πάει λέγοντας. Τα σκίτσα προσπαθούν να εμπλουτίσουν και κάποια μικρά κείμενα, είτε με αποκόμματα από εφημερίδες, είτε με μικρά σχόλια. Όμως η εικόνα της εφημερίδας σε όλα τα τεύχη, παρά τις βελτιώσεις σε σχέση με το πειραματικό πρώτο τεύχος, παρέμεινε... «πειραματική». Το σύνολο των σκίτσων ήταν έντονα ερασιτεχνικά με μοναδική εξαίρεση το πολύ ώριμο σχέδιο στα κόμικς του Αλέξανδρου Ψυχούλη. Πρωτοετούς φοιτητή τότε, στη σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας και σήμερα επίκουρου καθηγητή στο πανεπιστήμιο της Θεσσαλίας. Στο τέταρτο τεύχος (#3) καταφτάνει και το ...ιππικό! Μια απρόσμενη σχεδιαστική βοήθεια από τον Στάθη, με μια ολοσέλιδη ιστορία κόμικς. Όμως φαίνεται πως αυτές οι δύο εξαιρέσεις δεν ήταν αρκετές για ν' αντιστρέψουν την ερασιτεχνική εικόνα του «Αντίδοτου», οδηγώντας τον Βρανά σε υπερκόπωση και... απώλεια χρημάτων.
Το «Αντίδοτο» είχε αυτήν την σύντομη, εξάμηνη διαδρομή στο χώρο των κόμικς στηριγμένη αποκλειστικά στη διάθεση και τα όνειρα των ανθρώπων που το στήριξαν. Παρά τον έντονο ερασιτεχνισμό του όμως, ήταν η πρώτη προσπάθεια εντύπου που ήθελε να στηριχτεί εξολοκλήρου σε έλληνες δημιουργούς. Και υπάρχει σχεδόν πάντα κάτι που μένει μέσα από  τέτοιες προσπάθειες. Μιλάω φυσικά και από ...προσωπική πείρα, μιας και το «Αντίδοτο» ήταν η αφορμή για να ξεκινήσω κι εγώ να σχεδιάζω. Και μάλιστα υιοθετώντας το ψευδώνυμο Soloup υπογράφοντας αυτά τα πρώτα (αθλιούλικα) σκιτσάκια στις σελίδες του «Αντίδοτου».

Ο Θεοδόσης Βρανάς είναι μέρος μιας γενιάς ανθρώπων που ...ανδρώθηκαν μέσα στο κλίμα της μεταπολίτευσης. Με τις κοινωνικές ευαισθησίες και την αυτονόητη πολιτικοποίηση της εποχής. Το 1985 τελειώνει τις σπουδές του στο Οικονομικό τμήμα της Νομικής Αθηνών και αντί να συνεχίσει τις σπουδές του με ένα μεταπτυχιακό, αποφασίζει να ψαχτεί παραπάνω με τη ζωγραφική και τα σκίτσα που αγαπά. Το «Αντίδοτο» έρχεται σε ακριβώς αυτήν την συγκυρία. Παρά τις δουλειές που κάνει για βιοπορισμό (δουλεύει στην εταιρία πληροφορικής Optimum στο τμήμα πωλήσεων και marketing μέχρι και το '95και στη συνέχεια ως καθηγητής σε φροντιστήρια μέσης εκπαίδευσης), δεν εγκατέλειψε ποτέ την αγάπη του για τη γελοιογραφία και τα κόμικς. Έτσι κατά καιρούς κάνει διάφορες εικονογραφήσεις παιδικών κι εκπαιδευτικών βιβλίων (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, εκδόσεις «Γρίβας», «Πατάκης», «Ελληνικά Γράμματα», «Ατλαντίς», «Ηλιοτρόπιο» και αλλού). Αλλά και γελοιογραφίες στην εφημερίδα «Έθνος της Κυριακής», την «Αυγή» και κόμικς στο περιοδικό «Μετρό». Επίσης είναι τακτικότατος στις ετήσιες συνευρέσεις των ερασιτεχνών γελοιογράφων στο Λαφίστι της Λιβαδειάς, όπου και ξανασυναντηθήκαμε μετά από τόσα χρόνια. Με αφορμή λοιπόν αυτό το αφιέρωμα στο «Αντίδοτο», ζητήσαμε από τον πρωτεργάτη του να μας μιλήσει για όλη εκείνη την προσπάθεια.  

Θεοδόση, πως σου ήρθε αρχικά η ιδέα να κάνεις μια τέτοια εφημερίδα;
Ηταν το 1985 όταν έπεσε στα χέρια μου μία μπροσούρα της ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΠΟΧΗΣ (περνούσα βαριά την κνίτικη περίοδό μου) που ανέφερε ότι στη Γερμανία του '20, αλλά και στη Ρωσία, κυκλοφορούσαν εργατικά κόμικς με λίγα λόγια που απευθύνονταν στους αγράμματους εργάτες προπαγανδίζοντας τις επαναστατικές ιδέες. Ε, αυτό ήταν το "κλικ". Από κει και πέρα βέβαια το πράγμα ήθελε σκέψη, προσαρμογή στις τότε συνθήκες, στελέχωση με κατάλληλους συνεργάτες, αναζήτηση χρημάτων, κλπ. κλπ.

Ποιο πριν είχες κάποια επαφή με τη γελοιογραφία και τα κόμικς; Ως αναγνώστης ή ως σκιτσογράφος;
Φυσικά, ως γενιά του '60, μεγάλωσα κι εγώ με Μίκυ-Μάους, Αστερίξ, Λούκι-Λουκ, Φλας Γκόρντον, οπωσδήποτε Ταρζάν, Μπλεκ, Τομ &Τζέρυ, κλπ. Με τη μεταπολίτευση το '74 απότομα «προσγειώνομαι» στον κόσμο των ενηλίκων (όντας 14 χρόνων), αρνούμαι όλα τα παιδικά διαβάσματα και με εφηβική ορμή καταβροχθίζω κυριολεκτικά πολιτικά, κοινωνικά, λογοτεχνικά βιβλία. Παύω και να ζωγραφίζω (μία βασική βιολογική λειτουργία μου από την ηλικία των 4 χρόνων...), ρίχνω μαύρη πέτρα πίσω μου και χαράζω πορεία σαφώς πολιτική που περνάει και μέσα από οικονομικές σπουδές στο πανεπιστήμιο της Αθήνας. Στην ηλικία των 25 καταλαβαίνω ότι ο ορθολογισμός και μόνο δεν είναι το φόρτε μου και κάνω μία τούμπα 180 μοιρών, παρατάω μεταπτυχιακό στα οικονομικά και τα παίζω όλα για όλα επιστρέφοντας στα σκίτσα ως .εκδότης του ΑΝΤΙΔΟΤΟΥ. Και για να είμαι ακριβής, δεν έγινα εκδότης γιατί είχα ψώνιο με τις εκδόσεις, αλλά γιατί ήθελα να δημοσιεύω τα σκίτσα μου φορτισμένα ιδεολογικά, χωρίς παρεμβάσεις, σε κάποιο έντυπο που να με εκφράζει. Τέτοιο όμως δεν υπήρχε. Έτσι αποφάσισα να βγάλω το δικό μου έντυπο, ακριβώς όπως το είχα στο μυαλό μου, και επειδή ήταν φύσει αδύνατο να το σκιτσάρω όλο μόνος μου, κατέληξα να βάλω αγγελία στα ΝΕΑ, όπου ζητούσα συνεργασία με νέους σκιτσογράφους για νέα κόμικ-εφημερίδα.

Ποιους γελοιογράφους ή κομικσάδες διάβαζες ( ή και ...θαύμαζες) τότε;
Μου άρεσε πάντα η απλή γραμμή και το χιούμορ του ΚΥΡ, επίσης ο Στάθης, ο Αρκάς, ο τότε Ιωάννου, ο Καλαϊτζής. Από κομίστες ο Ενκι Μπιλάλ και ο Ούγκο Πρατ, ο Κάζα, ο Μοέμπιους, ο Εντίκα, ο Ράιζερ, ο Σερπιέρι, και άλλοι που σίγουρα τους ξεχνάω αυτή τη στιγμή. Ο πιο ξεχωριστός όμως για μένα, αυτός που μου μίλησε κατευθείαν στην καρδιά από την πρώτη στιγμή, ήταν ο Μποστ. Την παράδοσή του θέλησα να συνεχίσω σκιτσάροντας για το ΕΘΝΟΣ της Κυριακής ανάμεσα 2002-2004.

Ποια ήταν η ανταπόκριση των ...επίδοξων σκιτσογράφων στην αγγελία;
Επί μήνες έκανα ραντεβού με σκιτσογράφους και κομίστες μέχρι να νοιώσω ότι υπάρχει μια μαγιά για το ξεκίνημα. Οι περισσότεροι νέοι, με όνειρο να δημοσιεύουν έστω μια φορά. Τα ραντεβού γίνονταν σε ένα γραφειάκι που είχα στην Ομόνοια 3Χ3 στον 7ο όροφο ενός παλιού μεγάρου.

Και μετά πως στήσατε την εφημερίδα; Αν θυμάμαι καλά, υπήρχε βοήθεια από τα ίδια τα παιδιά που απάντησαν στην αγγελία;
Εννοείται.  Έκανα από την αρχή σαφές ότι δεν υπήρχε καθόλου χρήμα, μόνο 50.000 δραχμές που είχα εισπράξει από μία εικονογράφηση για χαρτάκια γκοφρέτας και ίσα που έφταναν για τα πρώτα έξοδα της έκδοσης. Ήμουν άσχετος σχεδόν σε όλα τα επίπεδα, δεν είχα ιδέα πώς βγαίνει ένα έντυπο, μακέτες, σελιδοποιήσεις, εκτυπώσεις, λέτερινγκ, μοντάζ, κλπ. Δεν είχα συνειδητοποιήσει πόσο δύσκολες και διαφορετικές εργασίες μπορούσε να περιέχει μια ιστορία σαν κι αυτή. Όταν το συνειδητοποίησα ήταν αργά. Ο χορός που ο ίδιος είχα προκαλέσει είχε αρχίσει και εγώ έπρεπε να χορέψω -και μάλιστα, καλά... Ευτυχώς στο δρόμο βρέθηκαν - και σχετικά γρήγορα- οι κατάλληλοι συνεργάτες, όχι μόνο σκιτσογράφοι αλλά και γραφίστες, η Κλειώ και ο Ακις, χωρίς τους οποίους η προσπάθεια θα ήταν καταδικασμένη. Συνδεθήκαμε γρήγορα όλοι μας από το πάθος που είχαμε για τα σκίτσα, αλλά και για την πολιτική, αρκετοί από μας.

Σε τι τιράζ βγήκε το «Αντίδοτο» και τι πούλησε περίπου σε κάθε τεύχος;
Επειδή από την αρχή βάλαμε πλώρη για δύσκολα πράγματα, δηλ. όχι για φανζίν αλλά για τακτική έκδοση που θα διανεμόταν από πρακτορείο στα περίπτερα, το τιράζ υποχρεωτικά ήταν μεγάλο (6000 ή 7000 τεύχη) από τα οποία πουλιόντουσαν τα 700 -800 σε κάθε τεύχος. Βγάλαμε 4 τεύχη συνολικά, Ιούλιος, Οκτώβρης, Νοέμβρης και Δεκέμβρης 1986. Για να βγάζαμε όμως τα βασικά έξοδα της έκδοσης (χωρίς να πληρώνεται κανείς μας, φυσικά) θα έπρεπε κάθε τεύχος να πουλάει τουλάχιστον 3000 αντίτυπα. Αρα από την αρχή μπαίναμε μέσα και ουσιαστικά ήταν ένα στοίχημα με τους εαυτούς μας πόσο θα αντέχαμε να συντηρούμε οικονομικά το... όνειρό μας. Ένα πολύ όμορφο όνειρο όμως, που το μοιραστήκαμε όλοι μας και που, νομίζω, όσα χρόνια και να περάσουν θα μας συγκινεί όλους με παρόμοιο τρόπο.

Όσο κυκλοφορούσε το «Αντίδοτο» υπήρχε κάποια αντίδραση ή υποστήριξη από κάποιο άλλο έντυπο; Γράφτηκε κάτι σχετικό σε εφημερίδα ή περιοδικό ως παρουσίαση;
Γράφτηκαν κάποια θετικά σχόλια από τον 15ΉΜΕΡΟ ΠΟΛΙΤΗ, το ΠΟΝΤΙΚΙ, την ΠΡΩΤΗ,την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ.  Βάλαμε και καταχωρήσεις σε διάφορα άλλα έντυπα του χώρου ή όχι, στο ΠΑΡΑ ΠΕΝΤΕ, στη ΝΕΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ, στο MOTORRAD, κ.α.

Οι λόγοι που τελικά σταμάτησες να το βγάζεις, ήταν οι συνήθεις λόγοι; Η κυκλοφορία και τα οικονομικά;
Ε, βέβαια, τι άλλο;... Ήταν ένα ρίσκο από την αρχή. Αν ήμασταν τυχεροί ή (κατόπιν εορτής, καθώς το βλέπω τώρα) αν είχαμε κάνει κατάλληλες κινήσεις για ανεύρεση χρηματοδότη, τα πράγματα θα είχαν εξελιχθεί διαφορετικά.

Εσύ για ποιους λόγους πιστεύεις ότι δεν έπιασε μια τέτοια εφημερίδα; Ποια ήταν τα προβλήματα ή τα εμπόδια;
Η χρονική απόσταση σε κάνει πάντα να βλέπεις καθαρότερα. Έτσι τώρα πια μπορώ να πω με βεβαιότητα ότι το ΑΝΤΙΔΟΤΟ ήταν μια πολύ καλή ιδέα, αλλά... παρέμεινε ιδέα. Όλο το team ήμασταν ανεπαρκείς για να υλοποιήσουμε αυτήν την ιδέα. Καταρχήν η όλη προσπάθεια έπασχε εξαρχής από μια μεγάλη αντίφαση, ένα χάσμα ανάμεσα σ' αυτά που ήθελα εγώ, μία κυρίως πολιτική και δευτερευόντως εικαστική δημιουργία, και σ' αυτά που τα περισσότερα παιδιά είχαν στο μυαλό τους, δηλ. μία κομίστικη φάση. Αυτό φάνηκε από την αρχή και ήταν μία τροχοπέδη στην ψυχολογία της ομάδας.
Δεύτερος λόγος είναι σίγουρα η καλλιτεχνική ανωριμότητα της πλειοψηφίας ημών. Ήμασταν νέοι, με διάθεση να σκιτσάρουμε για ένα τέτοιο έντυπο, που το νοιώθαμε δικό μας, αλλά άπειροι και άψητοι σ' αυτή τη δουλειά. Οι αναγνώστες μας εντόπισαν αμέσως τις αδυναμίες μας, αλλά επειδή προφανώς γούσταραν την ιδέα του ΑΝΤΙΔΟΤΟΥ δεν μας εγκατέλειψαν.
Τρίτος λόγος ήταν σίγουρα η επιμονή μου να γίνουμε έντυπο τακτικής κυκλοφορίας και όχι φανζίν. Αυτό μας χαντάκωσε οριστικά και προσωπικά με οδήγησε το Δεκέμβρη του '86 σε υπερκόπωση. Ο χρόνος ήταν αφόρητα πιεστικός για όλους μας και χάθηκε πολύ γρήγορα το στοιχείο της ξενοιασιάς, του παιχνιδιού, της πλάκας, που είναι το οξυγόνο για τέτοιες προσπάθειες. 
Τέταρτος λόγος ήταν ότι μέσα στον καταιγισμό εικόνων, εντύπων, κλπ. της Αθήνας, ένα νέο έντυπο χρειαζόταν το χρόνο του για να γίνει αντιληπτό από το κοινό. Σίγουρα το ΑΝΤΙΔΟΤΟ δεν είχε ποτέ αυτό το χρόνο. Και αυτό βέβαια είχε άμεση σχέση με την έλλειψη χρήματος για στήριξη της έκδοσης.

Σαν άνθρωπος, μετά από τόσα χρόνια, πως βλέπεις την πρωτοβουλία που είχες τότε; Σου άφησε πράγματα; Φίλους; «Κέρδη» ή «ζημιές»; Αλήθεια, θα ξαναδοκίμαζες ποτέ κάτι ανάλογο;
Εννοείται ότι ήταν για μένα μία από τις ωραιότερες εμπειρίες. Μέσα από τις δυσκολίες ήρθα αντιμέτωπος με τις δικές μου ελλείψεις, προχώρησα σαν άνθρωπος, έμαθα πράγματα, έμαθα και να μοιράζομαι περισσότερο... Απόκτησα φίλους που παραμένουν ακόμα. Τι μεγαλύτερο κέρδος θα μπορούσα να περιμένω; Οκέι, σωστά, θα μπορούσα να περιμένω να πετύχουμε, να παραμείνουμε στο παιχνίδι. Όμως, όπως το βλέπω τώρα πια, ο υποκειμενικός παράγοντας ήταν καθοριστικός: με τα «υλικά» που φτιάχτηκε το ΑΝΤΙΔΟΤΟ ήταν αδύνατο να πετύχει. (Μπάι δε γουέι, περίμενα χρόνια κάποιος να επαναλάβει μία παρόμοια προσπάθεια. Χάρηκα λοιπόν πολύ όταν έμαθα ότι γεννήθηκε ένα πολιτικό-κόμικ περιοδικό που το έλεγαν ΓΑΛΕΡΑ, που όπως αποδείχτηκε, τα υλικά του ήταν πιο ανθεκτικά από τα δικά μας...)
Δεν θα ξαναδοκίμαζα κάτι ανάλογο, με την έννοια ότι δε θέλω πια να είμαι το πρώτο βιολί και δη σε οργανωτικά θέματα. Αυτή η ορθολογική φάση της ζωής μου έχει λάβει εδώ και καιρό τέλος. Ευτυχώς...
( Στο σημείο αυτό νομίζω ότι πρέπει να αναφέρω και τα ονόματα των συνεργατών μου, των ανθρώπων που πλαισίωσαν το ΑΝΤΙΔΟΤΟ, σκιτσογράφων και μη:  Το ατελιέ γραφικών τεχνών GRAFFITI - Κλειώ Κοντογιάννη & Ακις Νάκας (Αλκις), Παζού, Αλεξ, Μαφρά, Νίκανδρος, Σταύρος, Ρεπούλιος, Μπέσσυ, Σαλάμ, Ιάνης, Ψυχούλης, Βασικά, Πάνος, Θωμάς, Μίλτος, Στάθης, Γ.Υ.Π., Soloup, Scoulix, Drum, Spirto, Cic, Ham και ο ιπποφαινόμενος...Θέο. )

Θεοδόση, σ' ευχαριστούμε πολύ...


 

 

 

 

 

Σκιτσογράφοι
Αρκάς
Ιορδάνης Ανανιάδης
Τάσος Αναστασίου
Αρχέλαος
Τάσος Αποστολίδης
Αντώνης Βαβαγιάννης
Σπύρος Βερύκιος
Δημήτης Βιτάλης
Θεοδόσης Βρανάς
Σπύρος Δερβενιώτης
Μιχάλης Διαλυνάς
Λάζαρος Ζήκος
Πέτρος Ζερβός
Μαρία Ζογλοπίτου
Χρήστος Ζωϊδης
Γιάννης Ιωάννου
Γιάννης Καλαϊτζής
Καρκ
Μιχάλης Κουντούρης
Νίκος Κούτσης
Γιάννης Κουτσούρης
Κυρ
Ηλίας Κυριαζής
Κων
Βασίλης Λώλος
Ηλίας Μακρής
Μποστ
Παναγιώτης Μαραγκός
Νίκος Μαρουλάκης
Γιώργος Μελισσαρόπουλος
Νίκος Μηλιώρης
Γιάννης Μητσομπόνος
Κώστας Μητρόπουλος
Γιώργος Μπότσος
Αλή Ντίνο 1
Αλή Ντίνο 2
΄Εφη Ξένου
Σπύρος Ορνεράκης
Ζήσης Παπαγεωργίου
Γιώργος Παπαδάκης
Αλέκος Παπαδάτος
Βαγγέλης Παυλίδης
Θανάσης Πέτρου
Ανδρέας Πετρουλάκης
Φώτης Πεχλιβανίδης
Βλαντιμίρ Ραντιμπράτοβιτς
Στάθης
Tasmar
Τέτη Σώτου
Ηλίας Ταμπακέας
Γιώργος Tραγάκης
Γιώργος Τσούκης
Δημήτρης Χαντζόπουλος
Βαγγέλης Χερουβείμ
Βασίλης Χριστοδούλου
Soloup
 
Ειδικά Αφιερώματα

Comicdom 

Δημήτρης Βανέλλης
Παυλίνα Καλλίδου
Koμικοϊστορίες
Γκιουνερί Ιτσογλου
Παραπέντε
Ομάδα "Υ"

Αστεινομία vs Haderer

 
Αrtως Radio
Το ραδιόφωνο του Ως3