ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ

(Ως3 - ΙΟΥΛΙΟΣ 2001)

ΚΕΙΜΕΝΟ/ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΕΛΕΝΗ ΚΟΥΡΤΙΔΟΥ

...ΑΝ ΕΙΝΑΙ ΟΛΑ ΜΑΤΑΙΑ, ΙΣΩΣ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΑΦΕΘΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΤΕΜΠΕΛΙΑ!

Η τέλεια ψευδαίσθηση αιωνιότητας. Τα πάντα μοιάζουν «για πάντα» για μια στιγμή.Η Ομάδα Εδάφους, στη νέα της παραγωγή, προβάλλει τη βεβαιότητα ότι όλα θα χαθούν στο χρόνο και αυτοσαρκάζεται. 15 χρόνια μετά την ίδρυσή της, ο Δημήτρης Παπαϊωάννου αναρωτιέται για τη φθορά του χρόνου και «αποσύρει τον επίσημο εαυτό του», στοιχηματίζοντας στην ελευθερία του σώματος και της σκέψης.
Δύο χρόνια μετά την «Ανθρώπινη Δίψα», η Ομάδα Εδάφους επιστρέφει με τη βεβαιότητα της ματαιότητας. Η φόρμα της παράστασης είναι δανεισμένη από το βαριετέ και ο ναρκισσισμός της εικόνας υποχωρεί. Ο λόγος εισβάλλει στην παράσταση μ' ένα «απότομο» σχόλιο του Δημήτρη Παπαϊωάννου. «Μπορεί να μείνουμε για πάντα έτσι.» γράφει, αλλά αμέσως αυτοαναιρείται, αναιρώντας και τον τίτλο της παράστασης. «Τίποτα δεν μπορεί να σταματήσει το χρόνο. Τίποτα δεν διαρκεί για πάντα».

Μοιάζει σαρκαστικός ο τίτλος, όταν στο έργο κυριαρχεί η βεβαιότητα ότι τίποτα δεν αντέχει στη φθορά του χρόνου.
Αυτοσαρκάζουμε την πεποίθηση, που κάποιες στιγμές έχουμε, ότι εμείς μπορούμε να κερδίσουμε στην πάλη με το χρόνο. Αν δεν το πιστεύαμε, δεν θα ετοιμάζαμε αυτό το έργο ούτε θα μπαίναμε στην αστεία διαδικασία να καρδιοχτυπάμε στις πρόβες, σαν να είναι τρομερά σημαντικό να είμαστε καλοί. Αν το δει κανείς από μια άλλη πλευρά, μπορεί να το σαρκάσει, γιατί ίσως δεν έχει σημασία. Είναι μόνο μία παράσταση, φθαρτή όπως όλα. Αλλά πώς να ζήσουμε χωρίς το παραμύθι; Χρειαζόμαστε την ψευδαίσθηση ότι ο χρόνος σταματά και ότι η φθορά μπορεί να νικηθεί, όταν στην ουσία τους όλα είναι μάταια.
Κρύβει μελαγχολία και απαισιοδοξία αυτή η αίσθηση ματαιότητας. 

Είναι απλώς μια κυνική διαπίστωση. Κοιτώ από τη φωτεινή πλευρά, αλλά διακρίνω το αναπόφευκτο σκοτάδι. Τι έχετε να μου αντιτάξετε απέναντι σ' αυτήν τη βεβαιότητα;
Ούτε η τέχνη διαρκεί «για πάντα»;

Όχι, βέβαια. Η τέχνη επιτρέπει την επικοινωνία ανάμεσα στις γενιές που έχουν φύγει και σ' αυτές που θα έρθουν.  Έχω συνομιλήσει με τη σκέψη καλλιτεχνών, οι οποίοι έχουν πεθάνει πριν από χρόνια ή πριν από αιώνες, και έχω γίνει καλύτερος. Ως εκεί έχει δύναμη η τέχνη.  Ίσως ο καλλιτέχνης, μια μαγική στιγμή, αισθάνεται ότι έχει νικήσει το θάνατο. Είναι, όμως, έτσι;

Υπάρχει στο μυαλό σας ο θάνατος την ώρα της δημιουργίας;
Ο θάνατος είναι ένα τέλος που με κάνει να αναρωτιέμαι για τη ζωή μου. Πολλές φορές αντιμετώπισα το δίλημμα αν αξίζει τον κόπο να καθαρίζω τα αγριόχορτα και να πηγαίνω ένα βήμα μπροστά ή να χαλαρώσω σε μια γενικότερη κραιπάλη. Αυτό είναι ένα βασικό ερώτημα της ζωής.  Αν είναι όλα μάταια, ίσως μπορούμε να αφεθούμε στην τεμπελιά.

Τι σας κάνει να νιώθετε ότι δεν αξίζει τον κόπο η προσπάθεια για το καλύτερο; Τι μπορεί να σας κάνει να χάσετε το κουράγιο σας;
Η έκπτωση των ανθρώπων γύρω μου με κάνει πραγματικά να χάνω το κουράγιο μου. Δεν είμαι σίγουρος τι αξίζει τον κόπο. Πάντοτε αναρωτιέμαι, μόνο που σε αυτήν την  παράσταση το κάνω ανοιχτά, λίγο πιο σαρκαστικά, λίγο πιο ελεύθερα, πιο πικρά και με περισσότερο χιούμορ.

Ένα από τα χαρακτηριστικά της τέχνης σας είναι η συνδιαλλαγή του ανθρώπινου σώματος και της ενέργειάς του με ένα υλικό θέμα. Αυτή την φορά επιλέξατε τον άνεμο. Ύλη μα όχι υλικό. Τι συμβολίζει;
Είδαμε κινησιολογικά το χρόνο που περνά ως ένα διαρκή άνεμο ο οποίος παρασύρει τα πάντα. Τα σώματα, τις αγάπες, τους ανθρώπους, την πίστη. Ο έρωτας συμβολίζεται επί σκηνής με ένα φύλλο χαρτί που σκαλώνει για μια στιγμή σε ένα κλαδί, καθώς παρασύρεται από τον άνεμο.

Πώς μπορεί ο χορός να συλλάβει και να αποδώσει το εφήμερο και το φευγαλέο, όπως τη στιγμή και τον άνεμο;

Ο χορός είναι η κατ εξοχήν τέχνη του εφήμερου. Επιπλέον, το μέσο έκφρασης του χορού είναι ένα υλικό εύθραυστο και φθαρτό, αλλά και εξαιρετικά ευαίσθητο, το σώμα. Είναι αυτό το οποίο μπορεί να αποδώσει τη στιγμή που τελειώνει, αμέσως μόλις γεννιέται, γιατί μια σειρά από τέτοιες στιγμές ακολουθεί το ίδιο, στην πορεία του προς το θάνατο.

Θα είναι και πάλι έντονη και καθοριστική η εικαστική ματιά; Στο παρελθόν είχατε κατηγορηθεί για υπερβολή.

Ελπίζω ότι βρήκαμε έναν τρόπο να καθορίζει η εικόνα  την παράσταση χωρίς να παρασύρεται σε ναρκισσισμούς. Αυτό προέκυψε από την αυτοκριτική των περασμένων χρόνων. Ως τώρα η ομορφιά της εικόνας ήταν μάλλον υπερβολική. Τώρα προσπαθούμε οι στιγμές της ομορφιάς και οι στιγμές της ποίησης να γίνονται σαν από ατύχημα, σαν από σύμπτωση επάνω στη σκηνή. Η σύνθεση παρουσιάζεται σαν να έτυχε, σύμφωνα με την τάση που επικρατεί στα σύγχρονα εικαστικά ρεύματα, αλλά και τη φιλοσοφική διάθεση του έργου.

Ένα χαρακτηριστικό της δουλειάς σας είναι ότι ο χορός γίνεται καταλύτης για πολλές μορφές τέχνης και έκφρασης. Δεν σας αρκεί η γλώσσα του σώματος;
Ποτέ δεν μου αρκούσε. Δεν γνωρίζω τίποτε πολύ καλά, για να μου αρκέσει μόνο αυτό.  Ίσως, αν ήμουν ένας πολύ καλός ζωγράφος ή ένας πολύ καλός χορευτής, να μου αρκούσε. Αλλά είμαι ένα είδος καλλιτέχνη που δε γνωρίζει τίποτε πολύ καλά κι έτσι λερώνεται με όλα.

Ωστόσο, δεν θελήσατε ακόμη να «λερωθείτε» με το λόγο. Ή μήπως θα το επιχειρήσετε σ' αυτήν την παράσταση;
Αυτή τη φορά θα το τολμήσω. Υπάρχει κείμενο στην παράσταση. Το έγραψα ο ίδιος. Είναι πεζό.  Ένα δικό μου, απότομο σχόλιο. Θα το μεταφέρει στη σκηνή ένας ηθοποιός, ο νεαρός Γιάννος Περλέγκας, με τον οποίο συνεργάστηκα στο «Καθαροί Πια», της Σάρα Κέιν, σε σκηνοθεσία Λευτέρη Βογιατζή, και πιστεύω πολύ στο ταλέντο του.

Ως τώρα δηλώνατε ότι δεν θέλετε να μπείτε στην περιπέτεια του λόγου. Τι άλλαξε;

Αυτό που άλλαξε είναι ότι δεν με νοιάζουν πολλά πράγματα πια και κατά συνέπεια εκφράζομαι πιο ελεύθερα. Για πολύ καιρό είχα επιστρατεύσει έναν επίσημο εαυτό να μιλά μέσα από τις παραστάσεις. Χρειάστηκα 15 χρόνια με την Ομάδα Εδάφους για να μπορέσω να κάνω μια παράσταση που αισθάνομαι εξίσου τολμηρά, ανέμελα και σοβαρά, όπως αισθανόμουν με τα κόμικς.

Σ' αυτή την παράσταση επιστρέφετε στη σκηνή ως χορευτής; Τι σας προκάλεσε να το κάνετε;
Τον τελευταίο καιρό έχω μια καινούργια σχέση με το σώμα μου. Νιώθω λίγο πιο ελεύθερος να εκφράζομαι. Αυτό θέλησα να το δείξω με τον καλύτερο τρόπο που μπορώ, την κίνηση. Ξέρετε, αισθάνομαι πολύ συχνά εγκλωβισμένος. Έτσι, η ελευθερία είναι για μένα ένα διαρκές στοίχημα.

Ωστόσο διατηρείτε μια μακροχρόνια σχέση με την Ομάδα Εδάφους. Δεν είναι αυτό μια δέσμευση;
Είναι η μεγαλύτερη σε διάρκεια σχέση που είχα ποτέ. Αναρωτιέμαι αν αυτό μου κάνει καλό ή αν λειτουργεί αρνητικά στην αναζήτηση της ελευθερίας μου.  Ένας καλλιτέχνης πρέπει να χρησιμοποιεί την τρέλα του, την αιφνίδια στιγμή του, περισσότερο από τους άλλους ανθρώπους. Μόνο έτσι μπορεί να αποκαλύψει έναν άλλον τρόπο θέασης της ζωής, ώστε η τέχνη του να είναι χρήσιμη. Από αυτήν την άποψη, ίσως η μόνιμη δέσμευση και η υπερβολική σοβαρότητα λειτουργούν ανασταλτικά. Το ίδιο δεν συμβαίνει όταν ο έρωτας γίνει γάμος; Αναρωτιέμαι.

Πώς βλέπετε, λοιπόν, το μέλλον της Ομάδας Εδάφους;
Βλέπω μόνο μέχρι την Καλαμάτα. Θέλω να δω το θέατρο από τη σκηνή, μαζί με την ομάδα, και να δείξουμε στους ανθρώπους απέναντί μας, τι μας απασχόλησε τα τελευταία δύο χρόνια. Ελπίζω ότι αυτή η συνάντηση θα μου δείξει το δρόμο για το μέλλον.