ΜΙΝΩΣ ΜΑΤΣΑΣ

(Ως3 - ΜΑΡΤΙΟΣ 2007)

ΚΕΙΜΕΝΟ/ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΗΣ

Αφορμή για τη συνάντησή μας ήταν η μουσική που έγραψε παρέα με τον Κώστα Χρηστίδη για την ταινία της Αγγελικής Αντωνίου «Eduart». Αυτή για την οποία απέσπασαν το βραβείο στο Φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης.

Κληρονόμησε ένα όνομά που από μόνο του σημαίνει «η ιστορία της ελληνικής δισκογραφίας». Ο Μίνως Μάτσας όμως, παίζει το παιχνίδι τόσο αντισυμβατικά, όσο ελάχιστοι. Το έργο του περιλαμβάνει ορχηστρική μουσική και τραγούδια για τον κινηματογράφο, το θέατρο, το χορόδραμα, ταινίες animation και σχεδόν χομπίστικα φαίνεται να καταπιάνεται μ' αυτό που αν ήθελε, θα του ήταν εξαιρετικά εύκολο. Το τραγούδι και η δισκογραφία δηλαδή.

Η σχέση σας με την Ελλάδα ως προς το «φεύγεις-έρχεσαι», σχηματικά θα μπορούσε να είναι σαν το μπρος-πίσω του Eduart. Φεύγετε από κάτι; Επιστρέφετε σε κάτι;
Το δικό μου πήγαινε-έλα είναι μια δοκιμή. Ελπίζω να μπορώ να δουλεύω όπου υπάρχει... δουλειά. Είτε αυτό λέγεται Λος Άντζελες (όπου πέρασα τα τελευταία 7 χρόνια) είτε Ευρώπη. Όταν γύριζα στην Ελλάδα πριν από μερικούς μήνες πίστευα πως γύριζα σε έναν τόπο πιο γόνιμο. Όσο για το L.A. εκεί γνώρισα τον Κώστα Χρηστίδη με τον οποίο γράψαμε μαζί τη μουσική για τον Eduart και απέκτησα πολύτιμες εμπειρίες δουλεύοντας σε ταινίες και συνεργαζόμενος με ανθρώπους από όλο τον πλανήτη. Άλλο βέβαια αν κολλητός μου έγινε ένας άλλος συνθέτης από τη ...Θεσσαλονίκη! Πολλοί μας ρωτούν πως γίνεται να γράφουν δυο άνθρωποι μαζί μουσική... Είναι κάτι πολύ συνηθισμένο στην κινηματογραφική μουσική (μόλις τώρα άκουγα την μουσική από τη «ζωή των άλλων» που είναι αν δείτε γραμμένη από δυο συνθέτες). 

Πόσο πρόσφορο είναι το έδαφος για να κάνεις κινηματογραφική μουσική στην Ελλάδα; Νιώθετε εγκλωβισμένος στα ελληνικά δεδομένα; Πόσο Ευρώπη είμαστε;
Η ερώτηση θα έπρεπε να ήταν πόσο πρόσφορο είναι να κάνεις κινηματογράφο στην Ελλάδα αφού, χωρίς τα film δεν υπάρχει κινηματογραφική μουσική. Η έκπληξη μου ήταν μεγάλη όταν είδα τον Eduart της Αντωνίου. Είχα να δουλέψω από το 1999 και τώρα βλέπω μια τόσο σημαντική ταινία; Κι ο Κώστας που ήταν η πρώτη ταινία στη χώρα του-αφού σπούδασε στην Αγγλία και δουλεύει στην Αμερική- ένιωσε την ίδια έκπληξη. Νομίζω πως αν υπάρχει σκληρή δουλειά, ταλέντο και έλλειψη εγωισμού μπορούμε να κάνουμε ταινίες που μπορούν να σταθούν ισάξια με άλλες Ευρωπαϊκές. Τώρα η Αμερική είναι άλλη υπόθεση. Παρόλα αυτά όσο οι νεότερες γενιές έρχονται στα πράγματα -άνθρωποι που έχουν ζήσει και εργαστεί έξω- νομίζω θα γίνουν όλο και καλύτερες ταινίες, θεατρικές παραστάσεις κλπ. Έτσι, δεν νομίζω πως είμαστε και πολύ Ευρώπη- κάθε άλλο θα έλεγα- αλλά το ευρωπαϊκό, η όποιο άλλο πνεύμα, μπορούμε να το καλλιεργήσουμε εμείς οι ίδιοι. Όσο για τα ελληνικά δεδομένα, δεν αντέχω την γκρίνια, την μιζέρια, και το κουτσομπολιό του στυλ ο ένας να βγάλει το μάτι του αλλού. Άμα κάποιος ασχολείται συνέχεια με τον γείτονα, που να βρει χρόνο να προχωρήσει μπροστά; Νομίζω αν έλεγα πως μένω μόνιμα εδώ, θα έπρεπε ν' αρχίσω ψυχοθεραπεία, γιατί ναι μ' ενοχλούν αυτά που σας είπα και είναι άμεσα συνηφασμένα με τη ζωή εδώ.

Το στοίχημα για ένα soundtrack είναι να μπορεί να σταθεί και μόνο του πέρα από την εικόνα ή το ακριβώς αντίθετο; Να μην έχει λόγο ύπαρξης αν δεν σου θυμίζει συναισθηματικά κάτι από την αίσθηση της ταινίας;
Το πρώτο είναι να υπηρετήσεις σωστά την εικόνα. Οι συνθέτες κινηματογραφικής μουσικής είμαστε υπηρέτες πολυτελείας. Πρέπει να ακολουθήσουμε τις υποδείξεις του σκηνοθέτη και της εικόνας. Αν αυτό απαιτεί δυνατά θέματα καλώς. Αν αυτό απαιτεί underscoring δηλαδή μουσική κάτω από διάλογο καλώς. Γενικά δεν είναι στόχος να ακουστεί η μουσική μας (γι' αυτό υπάρχουν οι συναυλίες), αλλά να διευκολύνουμε τη δράση, το ρυθμό, να καλύψουμε τυχόν κενά, να απογειώσουμε τον θεατή, ποτέ όμως να υπερβούμε το τι συμβαίνει στο πανί. Τότε έχουμε αποτύχει. Αν λοιπόν κατά τη διάρκεια της ταινίας λειτουργήσει κανείς σωστά-έστω κι αν ο θεατής δεν πει «Αχ, τι ωραία μουσική» -σημαίνει ότι είσαι πολύ καλός συνθέτης. Τώρα έγκειται στο ταλέντο, στην προσωπικότητα του καθενός και στις συγκυρίες- αν αυτό θα σταθεί από μόνο του σαν μουσικό έργο. Θα πρέπει πάντως να είναι δευτερεύουσας σημασίας αυτό και πάντα νομίζω το soundtrack συναισθηματικά σου θυμίζει την ταινία. Το θέμα είναι ότι για να πας να το αγοράσεις θα πρέπει να σε έχει ενθουσιάσει η ταινία. Γι' αυτό first comes first. Η ταινία πρέπει να αρέσει. Είναι μύθος ότι ...ακόμα και σε μια κακή ταινία μια καλή μουσική θα ξεχωρίσει. Αν το έργο δεν αρέσει και η μουσική πάει για... φούντο, όσο εξαιρετική και να είναι.

Πέρα από τις ολοκληρωμένες δισκογραφικές δουλειές που έχετε παρουσιάσει, κατά καιρούς όλο και κάποιο τραγούδι σας φτάνει στ' αυτιά μας. Είτε λόγω τραγουδιών που γράφτηκαν για ταινίες, είτε όχι, όπως το τραγούδι που μπήκε στο «Ανθολόγιο» της Χάρης Αλεξίου. Είναι κάτι που γίνεται παρεμπίπτοντος ή να περιμένουμε ενδεχομένως και ένα ολόκληρο album στο μέλλον;
Ξεκίνησα από το τραγούδι -ευτυχώς- και μετά σπούδασα ...τη μουσική. Αυτό με κάνει ιδιαιτέρα ευτυχισμένο, γιατί το τραγούδι είναι μεγάλη τέχνη. Θα ήθελα να γράφω τραγούδια, αν έχω κάτι να πω -μιλάω για τους στίχους- και αν υπάρχει κάποιος άνθρωπος να τα εκφράσει. Δεν έχω κάθε μέρα την τύχη να έχω την Χάρις Αλεξίου. Παρόλα αυτά το τραγούδι με συγκινεί, με απογειώνει και με βάζει μέσα στο παρόν-παρελθόν, δηλαδή με τοποθετεί μέσα στο χρόνο. Ενώ με τη μουσική κολυμπάς σε χώρο και χρόνο κατά το δοκούν!

Φέτος κάνατε και τη μουσική για την εξαιρετικά πετυχημένη και εισπρακτικά και καλλιτεχνικά θεατρική μεταφορά του Festen. Είναι διαφορετικοί οι μουσικοί κώδικες του θεάτρου; Όπως συμβαίνει και στους ηθοποιούς, είναι αυξημένες οι απαιτήσεις του «σανιδιού»;
Το θέατρο είναι διαφορετικό γιατί όλα συμβαίνουν εκεί, μπροστά σου, ανά πάσα στιγμή. Επίσης δουλεύεις με τους ηθοποιούς ενώ στις ταινίες συνήθως τους γνωρίζεις στην...πρεμιέρα αφού έχεις περάσει ώρες, μέρες μαζί τους στην οθόνη δουλεύοντας! Και στο θέατρο ίδια είναι η λογική ίσως στυλ κάποιες φορές λίγο διαφορετικό. Ας πούμε στο festen έπρεπε να γράψω τραγούδια σε στυλ δανέζικο country! Πάλι έπρεπε να μπω στην «δια δραματουργική και στιλιστική» λογική. Όμως αν τ' ακούσεις είναι ...θεατρικά και λιγότερο κινηματογραφικά. Πάντως ήταν καταπληκτική παράσταση, με ευρηματική σκηνοθεσία της Άλικης Δανέζη και εξαιρετικές ερμηνείες. Άλλη μια ευχάριστη έκπληξη. Παράπονο λοιπόν ουδέν από τη μέχρι τώρα εμπειρία μου στην Ελλάδα!