ΠΑΝΟΣ ΚΑΤΣΙΜΙΧΑΣ

(Ως3 - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009)

ΚΕΙΜΕΝΟ/ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΠΕΤΣΑ


«...Η προσωπικότητα ενός καλλιτέχνη, δεν είναι και δεν μπορεί να είναι ανεξάρτητη από την ποιότητα της μουσικής που παράγει. Δέχομαι τον ρηχό, δέχομαι τον αδιάφορο, αλλά όχι τον πρόστυχο. Ο δημιουργός και το δημιούργημά του είναι ουσιαστικά οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος...»

Στάδιο Κατερίνης, γύρω στο 1994 (...ή '93;). Από τις πρώτες μου συναυλίες. Εκεί «γνώρισα» για πρώτη φορά τους «Κατσιμιχαίους». Μας πήγε ο πατέρας μου, που πηγαίνει σπάνια σε συναυλίες, εμένα και την αδερφή μου, και όταν είπαν το τραγούδι ¶ει της αγάπης μαχαιριά, μας είπε: «προσέξτε το». Δεν τον ακούσαμε, η σκληρότητα των στίχων δεν ταίριαζε με τη ρομαντική, πλατωνική ιδέα της αγάπης που έχει κανείς στην προεφηβεία του. Το θυμηθήκαμε αργότερα, εκεί γύρω στο γυμνάσιο, που ταυτιζόμασταν με την «¶ννα» και ψάχναμε τον δικό μας «Μάρκο» (ή νομίζαμε ότι τον είχαμε βρει) και πιο αργά, στο λύκειο, που αναθεματίζαμε τις «τρύπιες σημαίες». Τι να ρωτήσεις έναν άνθρωπο που «σέβεσαι» μουσικά όσο λίγους; Μόνο να του πεις μπορείς, από τα βάθη της καρδιάς σου, ένα ευχαριστώ. Και ότι θα είσαι εκεί, πιστός ακροατής στις μουσικές που αξίζουν.

Όλα γίνονται όταν θέλουν αυτά. Πώς συμφιλιώνεται η αντίφαση που παρατηρείται σε σχέση με τους στίχους κοινωνικής διαμαρτυρίας που συναντά κανείς σε άλλα σας τραγούδια, όπως π.χ. στο «Σύνδρομο της Στοκχόλμης»; Παρεμπιπτόντως, ο τίτλος αυτός είναι ιδιοφυής.
Αρχικά, να ξεκαθαρίσω κάτι. Ο στίχος: Όλα γίνονται όταν θέλουν αυτά, είναι στίχος από ένα ερωτικό τραγούδι. Στο πολιτικό ή κοινωνικής διαμαρτυρίας τραγούδι, όπως το λέτε, ισχύει ο κανόνας του αιτίου και του αιτιατού, οπότε το «όλα γίνονται όταν θέλουν αυτά», δε θα είχε καμία απολύτως θέση, σαν τρόπος αντίληψης των πραγμάτων. Στο ερωτικό όμως τραγούδι, ο Μαρξ παραχωρεί αναγκαστικά τη θέση του στον Φρόυντ. Στον έρωτα δεν υπάρχει δυστυχώς καμία αντικειμενική πραγματικότητα, αλλά μονάχα ο θρίαμβος του υποκειμενισμού. Το πολιτικό τραγούδι μιλάει για την «έξω τρικυμία», ενώ το ερωτικό, για τη «μέσα τρικυμία», την αόρατη. Σε κοινωνικό επίπεδο, μπορεί κάτι να κερδηθεί εκβιαστικά, με πίεση και αγώνες. Μπορείς όμως να πιέσεις και να εκβιάσεις τον έρωτα; Σε κοινωνικό επίπεδο, οι μάχες είναι βουερές και μαζικές. Στον έρωτα, είναι βουβές και μοναχικές. Όσο πιο πολύ παλεύεις να βρεις αυτό που ψάχνεις, τόσο περισσότερο αυτό φεύγει μακριά σου. Υπάρχει στις σχέσεις κάτι αόριστο και απροσδιόριστο, που μπαίνει συνεχώς στη μέση. Μοιραίο θα το έλεγα. Μια τυχαία συνάντηση που μπορεί να εξελιχθεί σε σχέση ζωής, δε σας βάζει σε υποψία; Εμένα ναι. Κι εκεί που δεν ελπίζεις ούτε περιμένεις τίποτα, αυτό που μάταια έψαχνες, έρχεται ξαφνικά μόνο του. «Όλα γίνονται όταν θέλουν αυτά». Πώς γίνεται; «Τhe answer is blowing in the wind».

Πριν από μερικά χρόνια αποφασίσατε να προχωρήσετε μόνος σας δισκογραφικά. Τώρα, σας συναντάμε με τον Μάνο Ξυδούς σε ένα άλλο «δίδυμο», όχι με όρους γενετικούς, αλλά μουσικούς αυτή τη φορά. Τι κερδίζει και τι χάνει κανείς μένοντας μόνος του;
Πρέπει να σας πω, ότι μουσικά, δεν μου αρέσει καθόλου να είμαι μόνος μου. Από παιδί είχα παρέα το Χάρη και αργότερα, όλο με κάποιο γκρουπ ήμουνα μπλεγμένος. Εγώ, μόνος μου, δεν κέρδισα ψυχικά, τίποτα. Ισα-ίσα, που έχασα. Δε μου αρέσει η μοναχικότητα στη μουσική. Ποτέ δε μου άρεσε. Εντάξει, θα απομονωθώ για να γράψω κάτι, δε γίνεται κι αλλιώς, αλλά στο επόμενο στάδιο, θέλω να το δουλέψω και να το επεξεργαστώ μαζί με κάποιον, ή κάποιους άλλους. Αν κέρδισα κάτι, είναι το ότι, τα τελευταία δέκα χρόνια εξασκήθηκα στο να είμαι αυτάρκης, κυρίως στο live. Τίποτα άλλο.

«H αγέλαστη πολιτεία και οι καλικάντζαροι». O τίτλος φαντάζει πικρόγλυκος, σαν μπαρτονικό γοτθικό παραμύθι. Μου φέρνει στο νου την Πλατεία Συντάγματος, ανθρώπους σκυθρωπούς και από πάνω να δεσπόζει η Βουλή. Το πήγα πολύ μακριά;
Δεν το πήγατε καθόλου μακριά. Πριν από 16 χρόνια, η θεατρική ομάδα του δήμου Αγ. Δημητρίου (στη γειτονιά μας), μας ζήτησε την άδεια να ανεβάσουν το παραμύθι αυτό, στο δημοτικό θέατρο της πόλης. Όχι μόνο τους δώσαμε την άδεια, αλλά τους βοηθήσαμε με τη μουσική, τους μάθαμε τα τραγούδια και το παίξανε για 2 μήνες, τα Χριστούγεννα του 1993. Το σκηνικό που διαδραματίζονται οι τελευταίες σκηνές, εκεί που συγκρούονται τα παιδιά με τους γονείς, ξέρετε τι ήταν; Η πλατεία της «Αγέλαστης πολιτείας» και πίσω ακριβώς η Βουλή των Ελλήνων. Κι αυτό, γιατί στην ουσία, το παραμύθι, πραγματεύεται την αιώνια σύγκρουση της φαντασίας, με την εξουσία. Γι' αυτό σας λέω, ότι δεν το πήγατε καθόλου μακριά. ...Πώς τους θυμηθήκατε τους Καλικάντζαρους και την «Αγέλαστη πολιτεία»; Μου κάνει μεγάλη εντύπωση...

Κάποιοι χαρακτήρισαν ως αλαζονική την επιστολή σας στην Ελευθεροτυπία, άλλοι ως αλήθειες που έπρεπε να ειπωθούν. Τελικά, σε ένα πιο γενικό επίπεδο, η προσωπικότητα ενός καλλιτέχνη μπορεί να είναι ανεξάρτητη από την ποιότητα της μουσικής που παράγει;
Πρέπει να ξεκαθαρίσω, ότι δεν είμαι από αυτούς, που όταν απρόκλητα και άδικα τους φτύσεις στη μούρη, κοιτάνε προς τα πάνω και λένε «φτου σου σε γαμώτο, βρέχει και δεν πήρα μαζί μου την ομπρέλα». Μίλησα λοιπόν στο κατά τα άλλα συμπαθέστατο αυτό παιδί, με την αυστηρότητα που θα μίλαγα στο γιό μου, αν θέλετε, ή στον κατά πολύ μικρότερο σε ηλικία αδερφό μου, γιατί θα μπορούσε να είναι και τα δύο. Αν μίλησα άδικα, να δεχτώ ότι διέπραξα μια βαρβαρότητα και να ζητήσω από όλους συγνώμη. Μίλησα άδικα όμως; Πότε υπήρξαν αλαζόνες ο Χάρης και ο Πάνος και εν προκειμένω εγώ, στα 22 χρόνια που μέτραγα τότε (2004) στο ελληνικό τραγούδι; Θα ήθελα από κάποιον να βρει, έστω μία και μοναδική φορά που δείξαμε αλαζονεία. Φαντάζεστε λοιπόν, όταν κάναμε τον πρώτο μας δίσκο και μέσα σε ενάμιση χρόνο πουλήσαμε μερικές εκατοντάδες χιλιάδες δίσκους, να βγαίναμε και να φτύναμε όλη την προηγούμενη εικοσαετία και τους καλλιτέχνες που μας διδάξανε και μας μεγαλώσανε; Μερικές φορές υπάρχει και το «enough is enough»!
Τώρα, ως προς το δεύτερο σκέλος της ερώτησής σας. Η προσωπικότητα ενός καλλιτέχνη, δεν είναι και δεν μπορεί να είναι ανεξάρτητη από την ποιότητα της μουσικής που παράγει. Μια ρηχή προσωπικότητα, θα δημιουργήσει μοιραία κάτι ανούσιο και ρηχό, ένας σοβαρός άνθρωπος, κάτι ουσιώδες και μια φλατ-αδιάφορη προσωπικότητα, θα δημιουργήσει κάτι αδιάφορο. Έχω ακούσει πολλές φορές το επιχείρημα ότι «ο τάδε είναι μεγάλο ταλέντο, αλλά κάνει αυτά που κάνει για τα λεφτά». Εδώ λοιπόν έχουμε απλά να κάνουμε με έναν πρόστυχο και επικίνδυνο άνθρωπο. Δέχομαι τον ρηχό, δέχομαι τον αδιάφορο, αλλά όχι τον πρόστυχο. Ο δημιουργός και το δημιούργημά του είναι ουσιαστικά οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.

Ελλάδα, Γαλλία, Γερμανία, ξανά Ελλάδα. Τι κρατάτε από αυτές τις διαδρομές;
Τι να πρωτοθυμηθώ. Τους ανθρώπους που γνώρισα, τις ιστορίες που έζησα, το χιόνι του Βερολίνου, τις λιακάδες του Montpellier. Ακόμα κυλάνε έξω από το παράθυρο του τρένου τα τοπία που αγγίξανε για μια στιγμή τα μάτια μου και ακόμα ζουν μέσα στην καρδιά μου. Αυτό το μακρύ ταξίδι με χειραφέτησε. Με έκανε από παιδί, άντρα, μου δίδαξε το παιχνίδι της επιβίωσης, μου έμαθε να αντέχω και να ελπίζω. Αυτό το ταξίδι χώρεσε μέσα του, όσα και 3 ζωές μαζί.

Η «σύλληψη» και ο σχεδιασμός των επερχόμενων εμφανίσεών σας με τον Μάνο Ξυδούς στο Γυάλινο Μουσικό Θέατρο έχετε δηλώσει ότι ήταν θέμα καρδιάς και όχι μυαλού. Πώς και γιατί γίνεται ένα κομμάτι τραγούδι «καρδιάς»;
Καλά τραγούδια, υπάρχουν φυσικά χιλιάδες, δεν είναι όμως όλα «της καρδιάς». Τα τραγούδια της καρδιάς, είναι αυτά που σου φέρνουν δάκρυα στα μάτια. Θυμάστε παλιά μια ραδιοφωνική εκπομπή που έλεγε: «Ποια τραγούδια θα παίρνατε μαζί σας, αν έπρεπε να μείνετε μόνοι για πολύ καιρό, σε ένα έρημο νησί;». Ε, γι' αυτά τα τραγούδια μιλάω. Είναι με δυο λόγια το προσωπικό μου top 40. Τραγούδι της καρδιάς, γίνεται ένα τραγούδι, από τη στιγμή που μετακομίζει από το μυαλό, στην ψυχή και δεν το θεωρείς πια απλώς καλό, αλλά απαραίτητο.

Τελικά είναι δύσκολοι οι καιροί για τους ρομαντικούς και τους ονειροπόλους;
Νομίζω ότι, οι ονειροπόλοι, ανταπεξέρχονται στους δύσκολους καιρούς, όπως το αλογάκι της Παναγίας που ταξιδεύει αντίθετα το ποτάμι, κόντρα στο ρεύμα. Στην ουσία, οι μόνοι που επιβιώνουν τελικά, όταν οι καιροί είναι άνυδροι και χαλεποί, είναι οι ρομαντικοί και οι ονειροπόλοι. Γιατί αυτοί μόνο μπορούν να φιλοξενήσουν μέσα στην ψυχή τους το αύριο. Όσο κι αν ακούγεται οξύμωρο, οι ονειροπόλοι είναι αυτοί που πάνε τον κόσμο μπροστά και όχι οι πραγματιστές...