iΑρχικήiσελίδα

iΤαυτότητα

iΠεριεχόμενα

iΑρχείο

iRadio Αrtως

iExodως3

 

 

 

 

 

 

 

 
Aποστολές

ΣΑΝΤΙΑΓΟ - VILLA GRIMALDI

Ένα Χιλιανό ΕΑΤ/ΕΣΑ...

ΚΕΙΜΕΝΟ: ΝΑΣΟΣ ΧΡΙΣΤΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ

Το Σαντιάγο έχει προ πολλού ξυπνήσει και κινείται στους καθημερινούς ρυθμούς του. Οι υπάλληλοι στα γραφεία τους, οι ανοιξιάτικοι τουρίστες στα αξιοθέατά τους και τα προεκλογικά πανό στις προκαθορισμένες θέσεις τους- έτσι που, μετά την έκφραση της λαϊκής ετυμηγορίας (εκλογές σωρευτικά για πρόεδρο, βουλή και γερουσία), να μπορούν ν' αφαιρεθούν αμέσως και να μην αφήσουν ούτε ρυπαρά ενθυμήματα (νικητήρια ή ηττημένα) στα δέντρα και τους στύλους ούτε σκουπίδια στους δρόμους.
Στους πεντακάθαρους αυτούς και πολυσύχναστους δρόμους της χιλιανής πρωτεύουσας, μεταξύ των οποίων μάλιστα υπάρχουν ορισμένες κεντρικές αρτηρίες που... αλλάζουν πρόσωπο τρεις φορές το εικοσιτετράωρο: το πρωί, κατάλληλα μονοδρομημένες, καλημερίζουν τους εισερχόμενους στο κέντρο, το μεσημέρι μεταβάλλονται ευγενικά σε οδούς διπλής κατεύθυνσης και το απόγεμα κατευοδώνουν τους εργαζόμενους και τους διευκολύνουν την αποχώρηση, αφού έχουν στο μεταξύ μεταμορφωθεί σε μονόδρομους αντίστροφης πορείας από το κέντρο προς τα προάστια! (Το σύστημα λειτουργεί άψογα, καθώς τα φανάρια της τροχαίας αιωρούνται ανέμελα από τη μια άκρη των δρόμων στην άλλη, σαν να απευθύνουν συνωμοτικό χαμόγελο στους απόλυτα πειθαρχημένους οδηγούς.)



Η οδηγός του μεσοαστικού Τογιότα, μικρόσωμη πενηντάρα, κατευθύνεται με σιγουριά και χωρίς μιλιά. Σαν να βαδίζει μηχανικά, με στόχο γνωστό από πριν, σε πορεία καλομελετημένη. Κάποια στιγμή διαισθάνεται, προφανώς, την απρόφερτη παρατήρηση και αντιδρά.
"Στη Βίγια Γριμάλδι πέθανε ο πεθερός μου. Έμεινε αρκετό καιρό κλεισμένος, τον βασάνισαν, τελείωσε. Μαζί με κάτι άλλους συντρόφους, φίλους του άντρα μου. Ο ένας απ' αυτούς ήταν και μάρτυρας στον γάμο μας. Κουμπάρος, όπως θα λέγατε στην Ελλάδα."
Τα ελληνικά της, μαθημένα στη Θεσσαλονίκη όσο ζούσε εκεί αυτοεξόριστη κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Πινοτσέτ, είναι πολύ καλά και η διερμηνεία άχρηστη. Άλλωστε, τα περισσότερα απ' αυτά που θα δούμε δεν έχουν ανάγκη από λόγια. Μπαίνουν στο κεφάλι μέσα από τα μάτια και πληγώνουν απευθείας την καρδιά.
Ολόκληρη η περιοχή αποτελούσε κάποτε -τον δέκατο ένατο αιώνα- προσωπική ιδιοκτησία ενός πάμπλουτου γαιοκτήμονα που τη μεταβίβασε στον δικηγόρο του ως αμοιβή για παρασχεθείσες υπηρεσίες. Τα καλοφτιαγμένα, άνετα κτίσματά της φιλοξένησαν τότε πολλούς Χιλιανούς διανοούμενους, που έβρισκαν σ' αυτά την ήρεμη ατμόσφαιρα για κοινωνικές συναναστροφές, συζήτηση και καλλιτεχνική έμπνευση.
Αργότερα, η τεράστια έκταση αγοράστηκε από Ουρουγουανό διπλωμάτη κι αυτός μετέτρεψε τα κτίρια σε κοινοτικό θέατρο, αίθουσες συνεδριάσεων, χώρους διασκέδασης, καθώς και σχολείο ανοιχτό στους κατοίκους όλης της κοινότητας. Ο γιος του συνέχισε την πατρική παράδοση, αναπτύσσοντας την περιοχή σε πολιτιστικό κέντρο όπου διοργανώνονταν μουσικές εκδηλώσεις, θεατρικές παραστάσεις και λογοτεχνικές συναθροίσεις. Έτσι, μέχρι το 1940, βρήκε εδώ γόνιμο έδαφος ο σπόρος που γέννησε την κουλτούρα της κοινότητας Πενιαλόλεν. Ο σπόρος που έμελλε να καρπίσει μέσα από το διάβα όλων εκείνων των μορφών, που έθεσαν τις ιδεολογικές βάσεις της χιλιανής ανεξαρτησίας και δημοκρατίας και διακόνησαν την παιδεία, την επιστήμη, την τέχνη, την πολιτική.



Μερικά κτίρια στέγασαν, αναγκαστικά, τις διοικητικές υπηρεσίες του συγκροτήματος. Αυτά αποκτήθηκαν, τη δεκαετία του '50, από νέο ιδιοκτήτη ο οποίος θέλησε να συνδυάσει την πνευματική τροφή με την τροφή του σώματος: εστιατόριο, λοιπόν, που αποτελούσε όμως και πάλι τον τόπο έλξης πολιτικών, διανοουμένων και καλλιτεχνών. Και η ονομασία του, "Villa Grimaldi", ώστε να στέλνει τη φαντασία σε κάποια ιταλική έπαυλη, ιδιοκτησίας ανώνυμου Μαικήνα της Αναγέννησης, με κήπους, πηγές, αγάλματα και με πλούσια πνευματική άνθιση.
Τη συγκεκριμένη τοποθεσία, ιστορικά δεμένη με τους πατέρες της χιλιανής δημοκρατίας, επέλεξε το καθεστώς Πινοτσέτ για να την απαλλοτριώσει και να εγκαταστήσει το αρχηγείο της DINA (Direccion de Inteligencia Nacional), αντίστοιχης της δικής μας ΕΥΠ (τέως ΚΥΠ) και άξιας ανταγωνίστριας του αλησμόνητου δικού μας ΕΑΤ/ΕΣΑ. Ιστορείται, μάλιστα, πως ο ίδιος ο δικτάτορας έκαμε την επιλογή καθώς, τη μέρα του πραξικοπήματος, μετέβαινε μηχανοκίνητος στο παρακείμενο Κέντρο Διαβιβάσεων για να διευθύνει τις εθνοσωτήριες επιχειρήσεις.
Το Σεπτέμβριο του 1973, την εποχή που η δικτατορία στην Ελλάδα συγκλονιζόταν από την αντίσταση και άγγιζε την αρχή του τέλους της, η δημοκρατία στη Χιλή έπνεε τα λοίσθια και ο πυρήνας της ο πολιτικός μετατρεπόταν σε τόπο μαρτυρίου. Με καινούργια, και συμβολική, ονομασία: "Cartel Terranova", "Συνοικία Νέα Γη"!
Σήμερα, ο επισκέπτης δεν πρέπει να περιμένει να ξαναδεί ατόφια τα κτίρια της Βίγια Γριμάλδι. Το στρατιωτικό καθεστώς μερίμνησε για την σχεδόν ολοκληρωτική εξαφάνισή τους. Όπως ακριβώς έπραξε ο αρχηγός του, φροντίζοντας να αυτοαμνηστευθεί, να ανακηρυχθεί γερουσιαστής δια βίου και να καλύψει τα νώτα του από κάθε πιθανή ποινική δίωξη (η δημοκρατία έχει τους κανόνες της και τους σέβεται), έτσι ακριβώς και οι υποτακτικοί του. Όταν το 1994 άνοιξαν οι πύλες του διαβόητου συγκροτήματος, εμβρόντητο το κοινό είδε τον χώρο των δέκα στρεμμάτων κενό, tabula rasa, ένα αχανές και άνυδρο οικόπεδο.



Χρειάστηκε η αποφασιστική προσπάθεια των οργανώσεων για την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων, παράλληλα με την επώδυνη επιστράτευση της μνήμης επιζώντων κρατουμένων και την προσφυγή σε φωτογραφίες των κτιρίων πριν από τη μετατροπή σε στρατόπεδο βασανιστηρίων και θανάτου, για να αποκατασταθεί κάπως η εικόνα και να δημιουργηθεί ο τωρινός χώρος, το Πάρκο της Ειρήνης.
Η παλιά σιδερένια κεντρική πύλη, στενή ανάμεσα σε δυο κόκκινους τοίχους με παρατηρητήρια όπως οι χαρακτηριστικές μεσαιωνικές πολεμίστρες, ανοιγόκλεισε άπειρες φορές απ' το 1973 μέχρι το 1978, για να διαβούν το κατώφλι της τεσσερισήμισι χιλιάδες κρατούμενοι που κατευθύνονταν στα κελιά τους. Στις 22 Μαρτίου 1997 σφραγίστηκε οριστικά (καταπώς μια άλλη πύλη, γνωστότερη στον ελληνισμό). Η δίοδος των ανθρώπινων ψυχών αποκλείστηκε. Και το κλειδί εναποτέθηκε για φύλαξη στα χέρια των εκπροσώπων του Θεού, σε Ιησουΐτες ιερείς.
Από τους κρατούμενους οι περισσότεροι ευτύχησαν να ξαναβγούν ζωντανοί μεν, αλλά βαρυφορτωμένοι από σωματικές και ψυχικές αναπηρίες. Υπήρξαν, όμως, και διακόσιοι είκοσι έξι που χάθηκαν- άλλοι εκτελέστηκαν, άλλοι απλώς εξαφανίστηκαν. Αυτών τα ονόματα χαράχτηκαν σε επιτύμβια στήλη, καμωμένη από πέτρα της Χιλής και σμιλεμένη απ' τα χέρια των ανθρώπων της.



"Να το όνομα του πεθερού μου," ψελλίζει η οδηγός μας, "και τα ονόματα των φίλων του συζύγου μου- και του κουμπάρου μας."
Λίγο πιο πέρα, βλέπουμε μια δεντροστοιχία. Παλιά υπήρχε εκεί στάβλος για τα άλογα- ιδανικό μέρος για την υποδοχή των αντιδραστικών επίδοξων ανατροπέων της καθεστηκυίας τάξης. Τώρα, στενά πλιθόστρωτα μονοπάτια αναπαριστούν τους διαδρόμους απ' τους οποίους διέρχονταν οι κρατούμενοι στο πρώτο στάδιο της "διαμονής" τους. Ο "Διάδρομος της Μνήμης" ήταν ο κεντρικότερος- εκεί διαχωρίζονταν τα πρόβατα από τα ερίφια, οι άντρες από τις γυναίκες, όσοι έπρεπε να περάσουν από ανάκριση και όσοι αξιώνονταν να προχωρήσουν σε αμεσότερα και αποτελεσματικότερα αναμορφωτήρια.
"Αυτό το μοναχικό δέντρο το λέμε 'Δέντρο της Ελπίδας'. Στα κλαδιά του βασανίστηκαν σύντροφοι. Άλλοι κρεμάστηκαν".
"Κι ο τοίχος αυτός; Μοιάζει παλιός."
"Ναι, από τα ελάχιστα απομεινάρια. Εδώ επιτρεπόταν στους κρατούμενους μικρή συνομιλία. El muro de Solidariedad. Πώς το λέτε ελληνικά;"
"Το Τείχος της Αλληλεγγύης; Σαν το 'Τείχος των Δακρύων' στα Ιεροσόλυμα;"
Υπήρχαν και χώροι όπου εφαρμόζονταν και τα επιτεύγματα της τεχνολογίας. Το "Φωτογραφικό Εργαστήριο" (κι αυτό κτίριο που δεν κατεδαφίστηκε μετά την πτώση της χούντας), το οποίο έχει σήμερα βρει τη χρησιμότητά του ως αποδυτήρια-καμαρίνια για τους ηθοποιούς του διπλανού "Θεάτρου της Ειρήνης". Και η αίθουσα, όπου κατασκευάζονταν πλαστές πινακίδες αυτοκινήτων για όσους εργάζονταν στο Cartel Terranova, προς αποφυγή αναγνώρισης, καθώς και κάθε λογής πλαστά έγγραφα.
"Να και το τελευταίο απομεινάρι. Η πισίνα. Ξέρετε, τους καλοκαιρινούς μήνες αναπαύονταν οι αξιωματικοί με τις οικογένειές τους. Τον χειμώνα έριχναν συντρόφους." Ή τους έκρυβαν αριστοτεχνικά, όπως μάθαμε, όποτε τύχαινε να επισκεφτούν την έπαυλη κλιμάκια διεθνών οργανισμών που ήσαν επιφορτισμένα να επιθεωρήσουν το στρατόπεδο. Η οδηγός μας απομακρύνθηκε. Ίσως γιατί δεν άντεχε να μας συνοδεύσει στο πραγματικά τελευταίο σημείο της επίσκεψης. Στον Πύργο.
Αρχικά ήταν η δεξαμενή νερού της Βίγια Γριμάλδι. Η DINA προέβη σε εργασίες... ανάπλασης και, προσθέτοντας μια ξύλινη κατασκευή, έφτιαξε τα "κελιά-συρτάρια". Κατακόρυφες τρύπες, με κάθετο συρταρωτό άνοιγμα και με εμβαδόν ενός τετραγωνικού μέτρου, μέσα στις οποίες στέκονταν ή κάθονταν ανακούρκουδα οι πιο επικίνδυνοι κρατούμενοι. Εν ανάγκη στριμώχνονταν και ανά δύο. Οι περισσότεροι, όσων χάθηκαν τα ίχνη, πέρασαν από τον Πύργο. Εδώ τους είδαν οι άλλοι για στερνή φορά.
Στο πιο ψηλό σημείο είχε εγκατασταθεί βίγλα, σκοπιά για τον καλύτερο έλεγχο. Άραγε, δεν γλίστρησε ποτέ από 'κει κανένας δυστυχισμένος; Κάτι τέτοιο δεν θα αναδυθεί μάλλον ποτέ από την ιστορική μνήμη. Πάλι καλά που οι μνήμες των επιζώντων επέτρεψαν την ανακατασκευή αυτού του μνημείου.



Στο δρόμο για την αναχώρηση τα κεφάλια είναι σκυμμένα. Κι έτσι πέφτουν τα βλέμματα σε κάτι κεραμικές πλάκες, σαν μωσαϊκά, χωστές στο έδαφος. Πρόκειται για ενδείξεις που διευκολύνουν τον επισκέπτη, όταν δεν διαθέτει οδηγό. Οι καλλιτέχνες, λέει, που τις σχεδίασαν θέλησαν να αναπαραστήσουν τις συνθήκες διαβίωσης των κρατουμένων. Με κλεισμένα τα μάτια επί μονίμου βάσεως, τα μόνα που μπορούσαν να διακρίνουν ήσαν κομμάτια γης, χαλίκια και χρωματιστές πέτρες από τον πάλαι ποτέ περίτεχνο διάκοσμο της έπαυλης.
Όταν, κατά την επιστροφή, ένα μπλόκο αποτελούμενο από τέσσερις αστυνομικούς μας κάνει σήμα να σταματήσουμε γιατί η οδηγός δεν είχε δέσει τη ζώνη ασφαλείας, ρίγος διαπερνάει την ραχοκοκαλιά μας. Κι ας δείχνει το θερμόμετρο 30° βαθμούς...



 

Art Paris
Αιθιοπία
Ανδαλουσία
Αφρική
Βαλκάνια
Βαλχάλα
Βανουάτου
Βαρκελώνη
Βενετία
Βερολίνο
Βερόνα
Βρυξέλλες

Cartagena

Espiritu Santo
Ινδίες
Ιράκ
Ιράν
Iσλανδία
Κάϊρο
Καραϊβική
Κassel
Κολομβία
Κοπενχάγη
Κούβα
Κωνσταντινούπολη:
Τo Σταυροδόμι των τεχνών
Κωνσταντινούπολη:
mια πόλη μέσα μου
Lago di Garda
Λονδίνο I
Λονδίνο II
Μαδρίτη
Μαλάουϊ
Μόσχα
Νείλος
Νέα Υόρκη
Nότιος Αφρική
Νορβηγία
Οδησσός
Ουγκάντα
Παρίσι
Πέργαμος
Περού
Πίζα
Ραροτόνγκα
Robben Island
Σαντιάγο
Σαράγεβο
Σμύρνη
Σοβέτο
San Pedro De Atacama
Σόφια
Σρι Λάνκα
Στα Νησιά του Πάσχα
Τζιμπουτί
Τόκυο
Τολέδο
Τυνησία
Φλωρεντία
Χιλή