iΑρχικήiσελίδα

iΤαυτότητα

iΠεριεχόμενα

iΑρχείο

iRadio Αrtως

iExodως3

 

 

 

 

 

 

 

 
Aποστολές

ΛΙΓΗ ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΗΝ ΠΙΖΑ

ΚΕΙΜΕΝΟ/ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΝΑΣΟΣ ΧΡΙΣΤΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ

Είναι αδύνατον να μην αισθανθεί ένας Έλληνας υπερηφάνεια, όταν βρίσκεται μακριά από την πατρίδα του και πάντα βρίσκεται κάτι να του την θυμίζει.
Ένας ναός, κάποια λέξη που έχει πολιτογραφηθεί σε ξένο λεξιλόγιο, μια αρχαία συνήθεια, ένα μωσαϊκό, ένα άγαλμα.

Η Piazza dei Miracoli της Πίζας έχει δικαιολογημένα ονομαστεί Πλατεία των Θαυμάτων, γιατί περιλαμβάνει, μέσα σε έκταση σχετικά περιορισμένη, τέσσερα εντυπωσιακά μνημεία.
Πρόκειται για τον καθεδρικό ναό (Duomo), το βαπτιστήριο (Battistero), το νεκροταφείο (Camposanto) και, βέβαια, τον κεκλιμένο πύργο (Torre Pendente).
Τέσσερα μνημεία, η κατασκευή των οποίων άρχισε σταδιακά κάπου ανάμεσα στον 10ο και στον 12ο αιώνα και είχε ολοκληρωθεί το αργότερο στα μέσα του 15ου. Τότε που έφτανε στο απόγειό της η εποχή της αποκαλούμενης Αναγέννησης: της επιστροφής στον αρχαίο πολιτισμό, στην ελληνική και τη ρωμαϊκή αρχαιότητα, στις αξίες της, τον τρόπο σκέψης και τις μορφές έκφρασής της.
Μνημεία, τα οποία είδαν το φως κατά τα τέλη του Μεσαίωνα, της περιόδου που συνηθίζεται να χαρακτηρίζεται μειωτικά σαν "περίοδος του σκότους".

Οι ελληνικές αναδρομές δεν αναφέρονται στο βυζαντινής μορφής κυλινδρικό σχήμα του κεκλιμένου πύργου, του μνημείου εκείνου που, από σφάλμα στατικής μελέτης όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες, έχει γίνει ένα από τα περισσότερο αξιοπερίεργα και ελκυστικά για τον τουρίστα σημεία επίσκεψης.
Ο Bonnano Pisano, ο αρχιτέκτονας που είχε αρχικά αναλάβει να κατασκευάσει το κωδωνοστάσιο για τον παρακείμενο καθεδρικό ναό, παραλείποντας στους υπολογισμούς του την υγρή υφή του εδάφους, είχε πράγματι αφήσει τη δημιουργική φαντασία του να επηρεαστεί από το σχήμα βυζαντινών οικοδομημάτων.
Όχι, ο κεκλιμένος πύργος είναι γενικά αξιοθαύμαστος για το γεγονός ότι τελικά ολοκληρώθηκε, κουτσά-στραβά! Όπως αξιοθαύμαστοι είναι και οι σύγχρονοι Ιταλοί που δεν κατόρθωσαν απλώς να απομακρύνουν τον κίνδυνο πτώσης του (υπολογιζόταν να συμβεί το 2040!), αλλά πέτυχαν τη στήριξή του, έτσι ώστε να είναι πια εφικτή η ανάβαση των τριακοσίων περίπου σκαλοπατιών μέχρι την οροφή και η απόλαυση της πανοραμικής θέας. Έστω και με κάποια ανησυχία κρυμμένη στην καρδιά και αχνοζωγραφισμένη στα μάτια.

Ούτε πάλι αναφέρονται οι αναδρομές στις ελληνικής επίδρασης σαρκοφάγους του νεκροταφείου, του ιερού τόπου, όπως ακριβέστερα θ' αποδιδόταν η ιταλική ονομασία Camposanto.
Μπορεί η γαλήνη του τοπίου να φέρνει στον νου ελληνικούς ιερούς τόπους και η αρχιτεκτονική κατασκευή να παραπέμπει στην κεντρική κλιτή παλαιοχριστιανικής βασιλικής, αλλά το συγκεκριμένο κτίσμα αποτελεί πόλο έλξης για κάτι άλλο: για τις τοιχογραφίες του, σε τεχνοτροπία "φρέσκο", που κάλυπταν τις στοές και σήμερα γίνονται αντικείμενα θαυμασμού σε ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα.
Ο "Θρίαμβος του Θανάτου", η εντυπωσιακότερη από όλες, επισημαίνει στον επισκέπτη τόσο τον προορισμό του μνημείου στο οποίο βρίσκεται όσο και τη μοιραία για όλους κατάληξη. Χωρίς πεισιθανάτια διάθεση. Μια απλή χρωματιστή υπενθύμιση.

Αλλού έχει την πηγή της η αφορμή της υπερηφάνειας.
Στο εσωτερικό του βαπτιστηρίου, όπως και στο εσωτερικό του καθεδρικού ναού, υπάρχει από ένας άμβωνας.
Τον πρώτο, αυτόν του βαπτιστηρίου, τον κατασκεύασε το έτος 1260 ένα από τα πιο άξια τέκνα της πόλης, ο Nicola Pisano. Τα φώτα της Αναγέννησης είχαν αρχίσει αμυδρά να διακρίνονται και ο καλλιτέχνης θέλησε να τονίσει το φως του αστεριού της Θείας Γέννησης με φωτεινά αρχαιοελληνικά ανάγλυφα.
Δύο από τις απεικονίσεις γύρω από τον άμβωνα, η Γέννηση του Ιησού και η Προσκύνηση των Μάγων, έχουν σμιλευτεί με βάση πρότυπα της αρχαίας Ελλάδας. Με την Παναγία, παράλληλα, να φέρει τη μορφή ευγενούς δέσποινας της εποχής της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Ο γλύπτης αισθάνθηκε την ανάγκη να αποτίσει φόρο τιμής και στο -χρονικά και τοπικά- πλησιέστερο παρελθόν του.
Δίχως αυτό να ελαττώνει στο ελάχιστο την αρχαιοελληνική διείσδυση στον χώρο τέλεσης χριστιανικού μυστηρίου.

Τον δεύτερο άμβωνα, τον μεγαλύτερο και φανταχτερότερο άμβωνα του Duomo, τον φιλοτέχνησε ανάμεσα στο 1302 και στο 1311 ο γιος του Nicola, ο Giovanni Pisano.
Πρόκειται για έργο δυνατό μαζί κι ανάλαφρο. Ο συνδυασμός των επιδράσεων και των συμβολισμών του το κατατάσσει μεταξύ των σφαιρικότερων δημιουργημάτων της τέχνης. Και η θέση του, σχεδόν στο μέσο του ναού, τραβάει πιεστικά κι επίμονα το βλέμμα.
(Ας σημειωθεί εδώ ότι, δίπλα στον άμβωνα, κρέμεται ένας πολυέλαιος. Οι ταλαντώσεις αυτού του συγκεκριμένου σκεύους, κάθε φορά που ο καντηλανάφτης έδινε τότε φως στα κεριά, έδωσαν σύμφωνα με την παράδοση στον Γαλιλαίο το φαεινό έναυσμα για να διατυπώσει τη θεωρία του περί των κινήσεων του εκκρεμούς και της παρέλευσης του χρόνου.)

Επιστροφή στον άμβωνα. Το κουβούκλιό του στηρίζεται σε κίονες, τους περισσότερους πορφυρούς.
Δυο απ' αυτούς έχουν ως βάση σώματα λιονταριών, των ζώων που η αίγλη κι η δύναμή τους είχαν ποτίσει βαθιά τις τοπικές παραδόσεις.
Ο κεντρικός κίων αποτελείται από τη γλυπτική παράσταση τριών γυναικείων μορφών: η Πίστη, η Ελπίδα και η Ευσπλαχνία -οι θεολογικές αρετές- πατούν σε βάθρο στο οποίο εμφανίζονται οι κατώτερές τους αξίες των ελευθερίων επαγγελμάτων.
Οι υπόλοιποι κίονες κοσμούνται από γλυπτά θρησκευτικής παράδοσης. Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ· οι Ευαγγελιστές στηρίζοντας τον Ιησού· οι άλλες κύριες ανθρώπινες αρετές -δικαιοσύνη, σωφροσύνη, εγκράτεια, ανδρεία-  που φέρουν στους ώμους μια γυναίκα την ώρα του θηλασμού (αλληγορική αναφορά στην Εκκλησία και στις δύο Διαθήκες, την Παλαιά και την Καινή).

Υπάρχει, ωστόσο, και ένας ακόμη κίων. Εξωθρησκευτικός. Με το άγαλμα του Έλληνα ήρωα Ηρακλή!
Καταμεσής στον χριστιανικό ναό, μια μορφή ειδωλολατρική. Ένας ημίθεος, έστω, αλλά κάποιας άλλης θρησκείας. Πώς έτσι;
Μα, βέβαια, ο σκοτεινός Μεσαίωνας άγγιζε το τέρμα του. Η φωτεινή Αναγέννηση πλησίαζε ορμητική. Και η ελληνική αρχαιότητα έστελνε τη λάμψη της στις ψυχές που αναζωογονούνταν στα νάματά της.
Ναι, ένα οιονεί παγανιστικό σύμβολο μέσα στον χριστιανικό τόπο λατρείας. Μικρό σε μέγεθος, αλλά πάντως υπαρκτό. Η αρχαία Ελλάδα είχε παρεισφρήσει στη νέα πίστη.
Κι ο καλλιτέχνης, πιστός Χριστιανός, δεν απαρνήθηκε το παρελθόν του, το κοινό πανευρωπαϊκό παρελθόν. Τιμώντας την αρχαία κοιτίδα...



 

Art Paris
Αιθιοπία
Ανδαλουσία
Αφρική
Βαλκάνια
Βαλχάλα
Βανουάτου
Βαρκελώνη
Βενετία
Βερολίνο
Βερόνα
Βρυξέλλες

Cartagena

Espiritu Santo
Ινδίες
Ιράκ
Ιράν
Iσλανδία
Κάϊρο
Καραϊβική
Κassel
Κολομβία
Κοπενχάγη
Κούβα
Κωνσταντινούπολη:
Τo Σταυροδόμι των τεχνών
Κωνσταντινούπολη:
mια πόλη μέσα μου
Lago di Garda
Λονδίνο I
Λονδίνο II
Μαδρίτη
Μαλάουϊ
Μόσχα
Νείλος
Νέα Υόρκη
Nότιος Αφρική
Νορβηγία
Οδησσός
Ουγκάντα
Παρίσι
Πέργαμος
Περού
Πίζα
Ραροτόνγκα
Robben Island
Σαντιάγο
Σαράγεβο
Σμύρνη
Σοβέτο
San Pedro De Atacama
Σόφια
Σρι Λάνκα
Στα Νησιά του Πάσχα
Τζιμπουτί
Τόκυο
Τολέδο
Τυνησία
Φλωρεντία
Χιλή