iΑρχικήiσελίδα

iΤαυτότητα

iΠεριεχόμενα

iΑρχείο

iRadio Αrtως

iExodως3

 

 

 

 

 

 

 

 
Aποστολές

ΟΔΗΣΣΟΣ
Με την μεγάλη και ακμαία ελληνική παροικία

ΚΕΙΜΕΝΟ/ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΝΔΡΕΟΥ

...Το μεγάλο καράβι με το αρχαίο όνομα, Οδησσός, ταξιδεύει με πανιά ανοιχτά στο άδηλο όσο και συναρπαστικό μέλλον της...


Μνημείο Μαρασλή

Οδησσός. Είναι η πόλη που η Αικατερίνη η Μεγάλη έκτισε το 1794 με τη βοήθεια του πρώτου κυβερνήτη της (1803-1814), του Γάλλου δούκα Ρισελιέ, σε αρχιτεκτονική «παριζιάνικη». Είναι η πόλη στην οποία ιδρύθηκε το 1814 η Φιλική Εταιρία από τους Νικόλαο Σκουφά, Εμμανουήλ Ξάνθο και Αθανάσιο Τσακάλωφ.

Το σπίτι της Εταιρείας, εκεί όπου άναψε η πρώτη σπίθα της Ελληνικής εθνεγερσίας, διατηρείται μέχρι σήμερα και στεγάζει το Ίδρυμα Ελληνικού Πολιτισμού (παράρτημα Οδησσού). Η Οδησσός είναι εκείνη η μικρή αποικία που οι θαλασσόλυκοι αρχαίοι πρόγονοί μας έκτισαν στη Μαύρη Θάλασσα, κατά την διάρκεια των εποικισμών από τον 8ο ως τον 6ο αιώνα π.Χ. δίπλα σε πόλεις με υπέροχα ονόματα, σημερινά λαμπρά χαλάσματα όσο κι εξαφανισμένες τοποθεσίες: Φαναγόρεια, Ταναϊς, Απολλωνία (Σωζόπολις), Ευπατορία, Σεβαστούπολη, Θεοδοσία...


Αντιθέσεις...

Την Οδησσό προίκισαν με την παρουσία τους ο Πούσκιν, ο Γκόγκολ, ο Λίστ, η Σάρα Μπερνάρ, ο Τσόρτσιλ -στην Οδησσό γεννήθηκαν δύο από τους μέγιστους Ρώσους μουσικούς του εικοστού αιώνα, ο πιανίστας Εμίλ Γκίλελς κι ο βιολιστής Νταβίντ Όϊστραχ, ενώ στο κονσερβατουάρ της σπούδασε άλλος ένας μεγάλος Ρώσος, ο πιανίστας Σβιατοσλάβ Ρίχτερ. Την Οδησσό (με την μεγάλη και ακμαία ελληνική παροικία) διοίκησε ως κυβερνήτης της επί δεκαεπτά χρόνια (1878-1895) ο Γρηγόριος Μαρασλής, γιος πλουσίου εμπόρου και συνιδρυτή της Φιλικής Εταιρίας, χρηματοδότης μεγάλων έργων και κτισμάτων μέσω της προσωπικής του περιουσίας.


Το σπίτι της Φιλικής Eταιρείας

Στην Οδησσό των Ελλήνων έζησαν ο Κων/νος Παπαρρηγόπουλος, ο Δημήτρης Βικέλας, ο Γιάννης Ψυχάρης, η οικογένεια Γρυπάρη, ο Αλέξανδρος Ραγκαβής, ο μεγάλος ζωγράφος του Ευξείνου Πόντου Κυριάκος Κωνσταντής. Στην Οδησσό γεννήθηκε κι η αγαπημένη των Ελλήνων Μάρθα Βούρτση, στην ίδια πόλη που συντηρεί σε κενοτάφιο λείψανα του πατριάρχη με το τραγικό τέλος, Γρηγορίου του Ε΄.
Η Οδησσός πάντα ένιωθε Ρωσίδα όσο Ελληνίδα, όσο κοσμοπολίτισσα -ποτέ δεν ένιωσε Ουκρανή και μέχρι σήμερα οι κάτοικοι της μιλούν και νιώθουν Ρώσοι. Καταλυτική υπήρξε η επίδραση (και πολλές γλωσσολογικές μελέτες το έχουν αποδείξει) της ελληνικής γλώσσας στον τρόπο αντίληψης και εκφοράς της ρωσικής λαϊκής γλώσσας στην πόλη αυτή. Δραματική υπήρξε και η έξοδος των Ελλήνων μετά την συνταρακτική ρωσική επανάσταση του 1917. Στις 6/1/1919 το ελληνικό εκστρατευτικό σώμα αποβιβάστηκε στην Οδησσό για να πολεμήσει στο πλευρό των «Λευκών» αντεπαναστατών και να αποχωρήσει ηττημένο ένα χρόνο αργότερα, ενώ τα Σοβιέτ της πόλης κάνανε έδρα τους το παλάτι του πρίγκιπα Βοροντσόφ. Όμως το ρολόι της Ιστορίας είχε χτυπήσει προφητικά -στην Οδησσό ξανά-το 1905 με την εξέγερση και τον ηρωισμό των ναυτών του θρυλικού θωρηκτού «Ποτέμκιν».


Μνημείο ναυτών Ποτέμκιν

Το μνημείο του θάρρους τους υψώνεται σε μια πλατεία της πόλης, σπουδαιότερο όμως μνημείο για την ιστορική μνήμη είναι η περίφημη σκάλα, με τα κοντά διακόσια σκαλοπάτια, αυτή που αποθανάτισε ο Αϊζενστάιν στην θρυλική σκηνή με το καρότσι στην αριστουργηματική ταινία του «Θωρηκτό Ποτέμκιν». Και σήμερα, ποια είναι η αύρα αυτής της διάσημης πόλης, πώς αισθάνεται σ' αυτούς τους παράξενους καιρούς μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου, χωρίς σοβιέτ και σταχανοβίτες, χωρίς κομματική γραφειοκρατία με γραμματείς και Φαρισαίους -χωρίς όμως, εξίσου, την ασφάλεια ενός ταπεινού καθημερινού «κομμουνιστικού» βιοπορισμού, στο έλεος ενός καινοφανούς, αμείλικτου και κιτς καπιταλισμού, με μαθητευομένη δημοκρατία και παγκοσμοιοποιημένη πληροφόρηση, με «πορτοκαλί» επαναστάσεις, «μαφιόζους» νεόπλουτους και «ευρωπαϊκό» προσανατολισμό;


Σλάλα φιλμ Ποτέμκιν

Για την Ουκρανία γενικά δεν ξέρω να απαντήσω, η Οδησσός όμως παλεύει και θα βγει από το τούνελ της με το κεφάλι ψηλά: Λίγο τα υπέροχα κτίρια του ιστορικού κέντρου της (που συντηρούνται και αναπαλαιώνονται με γοργούς ρυθμούς), λίγο το μεγάλο της λιμάνι κι η θάλασσα που την αγκαλιάζει (κι ας της έχει μ' ένα παράξενο τρόπο γυρισμένη την πλάτη της η πόλη), λίγο το γειτόνεμα της με χώρες ενδιαφέρουσες από τη μια όσο και με την ευρεία περιοχή της πανέμορφης Κριμαίας από την άλλη, όλα δείχνουν πως την περιμένει μοίρα θετική. Και μόνο ο αρχιτεκτονικός πλούτος του ιστορικού της κέντρου αρκεί για να την κατατάξει στις ωραιότερες ευρωπαϊκές πόλεις.
Δεν της λείπει τίποτα, το ανακαλύπτουν οι κάτοικοι της και καμαρώνουν: Το κλίμα της γλυκό, το αρχαιολογικό της μουσείο σπουδαίο, το κτίριο της Όπερας της εφάμιλλο με εκείνα διάσημων Λυρικών ιδρυμάτων της Ευρώπης, η συμφωνική της ορχήστρα φημισμένη, η Αρκαδία της (το παραθαλάσσιο της προάστιο) πανέμορφη, το πανεπιστήμιο της σοβαρό.


Ο παλιός είναι αλλιώς...

Νέοι άνθρωποι πλημμυρίζουν τους δρόμους της, χορεύουν στα μπαράκια της, παρακολουθούν συναυλίες κάθε είδους, φλερτάρουν, κάνουν (ναι, στ' αλήθεια) νυχτερινή ιππασία στους πεζόδρομους, πίνουν, καπνίζουν, συζητούν εγκάρδια. Ακόμα (κι εύχομαι ποτέ) δεν έχει σκοτεινιάσει το πρόσωπο των κατοίκων αυτής της πόλης το ψυχοφθόρο άγχος του Δυτικού τρόπου ζωής. Εντάξει, δεν είναι όλα άριστα -η κρατική διαφθορά επιζεί και διαπλέκεται, οι μισθοί είναι πολύ χαμηλοί και στα λαϊκά προάστια οι άνθρωποι συνωστίζονται στις σταλινικής προέλευσης λαϊκές εργατικές πολυκατοικίες, φτωχοί και λίγο φοβισμένοι. Πίνουν πολύ αλκοόλ και οι μεγαλύτεροι στην ηλικία νοσταλγούν τον χαμένο «παράδεισο» της κομμουνιστικής ακινησίας -και πρέπει να πούμε πως στην δύσκολη σε άλλα ζητήματα «σοσιαλιστική» περίοδο» (όπως μου εξομολογήθηκαν ενήλικοι αλλά και νεότεροι συνομιλητές) υπήρχαν τομείς όπως η Υγεία, η Παιδεία και η Πρόνοια διατροφής που διασφαλίζονταν με τρόπους απλούς ίσως, αλλά αποτελεσματικούς. Όμως, Ζωή είναι αυτό που συμβαίνει, και Ιστορία αυτό που έχει συμβεί, κι έτσι το μεγάλο καράβι με το αρχαίο όνομα, Οδησσός, ταξιδεύει με πανιά ανοιχτά στο άδηλο όσο και συναρπαστικό μέλλον της. Κι εμείς οι Γκριέτσι, οι Έλληνες, είμαστε αγαπητοί της συνταξιδιώτες.


Το κυβερνείο

Στην πόλη δρα πολιτιστικά και ερευνητικά (θέματα ιστορίας και γλώσσας) το παράρτημα του Ιδρύματος Ελληνικού Πολιτισμού ενώ μαθήματα εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας γίνονται από Έλληνες εκπαιδευτικούς και σε πανεπιστημιακό όσο και σε επίπεδο σπουδών μέσης εκπαίδευσης. Στο κέντρο της Οδησσού δεσπόζει το εμπορικό κέντρο «Αθηνά», μια επένδυση της «Μηχανικής» (Εμφιετζόγλου) που στο κεντρικό της εσωτερικό κοινόχρηστο χώρο περιέχει ένα μνημείο (με την μορφή της θεάς Αθηνάς στο κέντρο της) αφιερωμένο στα άτυχα θύματα εκείνου του τραγικού αεροπορικού δυστυχήματος, ανάμεσα στα οποία ήταν και πολλοί εργαζόμενοι της εταιρείας.


Αρχαιολογικό μουσείο


Στο αρχαιολογικό μουσείο κεντρικό και εκτενέστατο θέμα είναι ο αρχαιοελληνικός εποικισμός της Μαύρης Θάλασσας, μνημείο λαμπρό (με άγαλμα ολόσωμο) έχει κτισθεί και αφιερωθεί στο Γρηγόριο Μαρασλή, μια από τις κεντρικότερες λεωφόρους της πόλης ονομάζεται «Γκριετσέσκαγια» («ελληνική») ενώ όταν πεις σε κάποιον εκεί πως είσαι Έλληνας, το χαμόγελο του σου επιβεβαιώνει την συμπάθεια και το αίσθημα αποδοχής. Έφυγα από την Οδησσό στις 9/5/007, ημέρα επετείου της αντιφασιστικής νίκης και κατάληψης του Βερολίνου από τον Κόκκινο Στρατό -η Οδησσός πολλά υπέφερε από τους Ρουμάνους φασίστες, αιμοσταγείς συνεργάτες των Ναζί (κάτι ανάλογο με όσα υπέφερε η Ανατολική Μακεδονία κι οι Σέρρες -η πατρίδα μου- από τους Βούλγαρους φασίστες), ευτυχώς όμως δεν βομβαρδίστηκε σκληρά από αέρος.


Η όπερα

Στην αίθουσα της Φιλαρμονικής την παραμονή (8/5) η συμφωνική ορχήστρα της Οδησσού έδωσε συναυλία αφιερωμένη στην ημέρα της νίκης εναντίον του Φασισμού, ένα κονσέρτο με αποσπάσματα από την 7η του Σοστακόβιτς (συμφωνία για το Λένινγκραντ και την ηρωική του αντίσταση στις Γερμανικές στρατιές εισβολής) καθώς και με πατριωτικά και παρτιζάνικα τραγούδια-ανάμεσα σ' αυτά και η πασίγνωστη «Κατιούσα», που έγινε κι ελληνικό αντάρτικο τραγούδι του βουνού. Παρακολούθησα την εκδήλωση μαζί με τον παιδικό μου φίλο, διπλωμάτη καριέρας στο ελληνικό προξενείο της Οδησσού, Αλέξανδρο Οικονόμου (Αλέκο σ' ευχαριστώ -χωρίς την φιλοξενία και την βοήθεια σου αυτό το κείμενο δεν θα είχε γραφτεί ποτέ). Ήμασταν δύο συγκινημένοι Έλληνες ανάμεσα σε χίλιους Οδησιώτες που χτυπούσαν με ενθουσιασμό παλαμάκια τραγουδώντας και γιορτάζοντας την ξεχωριστή μέρα, μ' ένα τρόπο που μόνο όσοι είδαν για μια στιγμή τον ήλιο να βάφεται Κόκκινος μπορούν και ξέρουν. Ζήτω λοιπόν η Οδησσός, σηκωθήκαμε όρθιοι και χτυπούσαμε κι εμείς χέρια και πόδια -η Ιστορία είναι μία, ενιαία, αδιαίρετη, δεν μηδενίζει τίποτε, δεν διαγράφει τίποτε, θυμάται, μαθαίνει από τα λάθη. Επιστρέφει. (Σοφρώνη, Γιάννη, Δημήτρη, Κώστα σας ευχαριστώ θερμά για το ενδιαφέρον, την βοήθεια και την παρέα)...


Από το Μινσκ στο ...Λίβερπουλ



 
Αρχείο
Αφιερώματα
Λόγιαiστοiχαρτί
Έλληνες Σκιτσογράφοι
Έναiταξίδιiστοiχρόνο
Σπύρος Ορνεράκης
Συνεντεύξεις
Aποστολές
Τόποι & προορισμοί
Για συλλέκτες / Εξώφυλλα
Ότανiέρχονταιiοιiφίλοιiμας

Art Paris
Αιθιοπία
Αφρική
Βαλκάνια
Βαλχάλα
Βανουάτου
Βαρκελώνη
Βενετία
Βερολίνο
Βερόνα
Βρυξέλλες

Cartagena

Espiritu Santo
Ινδίες
Ιράκ
Ιράν
Iσλανδία
Κάϊρο
Καραϊβική
Κassel
Κολομβία
Κοπενχάγη
Κούβα
Κωνσταντινούπολη:
Τo Σταυροδόμι των τεχνών
Κωνσταντινούπολη:
mια πόλη μέσα μου
Lago di Garda
Λονδίνο I
Λονδίνο II
Μαδρίτη
Μαλάουϊ
Μόσχα
Νείλος
Νέα Υόρκη
Nότιος Αφρική
Νορβηγία
Οδησσός
Ουγκάντα
Παρίσι
Πέργαμος
Περού
Πίζα
Ραροτόνγκα
Robben Island
Σαντιάγο
Σαράγεβο
Σμύρνη
Σοβέτο
San Pedro De Atacama
Σόφια
Σρι Λάνκα
Στα Νησιά του Πάσχα
Τζιμπουτί
Τόκυο
Τολέδο
Τυνησία
Φλωρεντία
Χιλή