iΑρχικήiσελίδα

iΤαυτότητα

iΠεριεχόμενα

iΑρχείο

iRadio Αrtως

iExodως3

 

 

 

 

 

 

 

 
Aποστολές

ΝΟΤΙΟΣ ΑΦΡΙΚΗ

Στo λίκνο της ανθρώπινης ύπαρξης

ΚΕΙΜΕΝΟ: ΝΑΣΟΣ ΧΡΙΣΤΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ

Γιοχάνεσμπουργκ. Η επιχειρηματική καρδιά της Νότιας Αφρικής. Η μεγαλούπολη των οκτώ εκατομμυρίων κατοίκων. Μια πόλη σε υψόμετρο χιλίων οκτακοσίων μέτρων, που άρχισε να υπάρχει στη σύγχρονη ιστορία, μόλις από το 1886, όταν ανακαλύφθηκε το πρώτο ψήγμα χρυσού. Τρία μόνο τέταρτα της ώρας, ωστόσο, βορειοδυτικά του Γιοχάνεσμπουργκ, βρίσκεται ένας άλλος τόπος, ο οποίος έχει από το 1999 περιληφθεί στα μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO, δεδομένου ότι αυτός, παρουσιάζει ίχνη ζωής δυόμισι εκατομμυρίων ετών!

 

 Η ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΞΕΚΙΝΑ
-Πρόκειται για ευρήματα που διεκδικούν τα πρωτεία, όσον αφορά την παλαιότητά τους;
-Έτσι τουλάχιστον διατείνονται, τόσο ο πολύ προσεγμένος τουριστικός οδηγός, όσο και οι κατατοπιστικότατες πινακίδες στους σχετικούς παλαιοντολογικούς χώρους.
-Να το πιστέψουμε;
-Ανθρωπολόγος δεν είμαι και ομολογώ χωρίς δισταγμό, την πλήρη άγνοιά μου γύρω από το θέμα. Οπότε...
-Οπότε, βασιζόμαστε στην αφήγηση και την περιήγηση.
-Ακριβώς.
Ξεκινώντας, όμως, για την περιήγηση, οφείλει ο καλόπιστος ταξιδιώτης, να αναφερθεί αρχικά στην οδήγηση.



Η κίνηση δεν είναι πυκνή και τα αυτοκίνητα κινούνται ομαλά, δίχως τα κορναρίσματα και τον εκνευρισμό που χαρακτηρίζουν άλλες αφρικανικές πόλεις.
-Μήπως αυτό οφείλεται στο ότι είμαστε Κυριακή πρωί;
-Ίσως. Αλλά το πλάτος των οδικών αρτηριών, είτε των μικρών είτε των αυτοκινητοδρόμων, η χάραξη και το οδόστρωμα, δε μεταβάλλονται λόγω Κυριακής· ούτε δα η σήμανση με τις λεπτομερείς ενδείξεις οδών και κατευθύνσεων.
-Σωστό. Το επίπεδο, συναγωνίζεται επάξια αυτό της δυτικής Ευρώπης.
Καθώς πλησιάζουμε στον προορισμό μας, στην άκρη ενός δευτερεύοντος δρόμου, ένα υπαίθριο κιόσκι, πουλάει ροδάκινα και χειροποίητες μαρμελάδες.
-Να, κάτι που θυμίζει Ελλάδα. Αν μάλιστα δε φοβόμουν το υπέρβαρο, θα αγόραζα μερικά βαζάκια.
-Ξέχασέ το. Τώρα που προσπεράσαμε όμως τον πειρασμό, για πες: τι σημαίνει ετούτο το σήμα της Τροχαίας;
Η ερώτηση ήταν ρητορική και εξέφραζε έκπληξη μάλλον, παρά πραγματική απορία. Γιατί η απαγόρευση ήταν πεντακάθαρη, παρά το γεγονός ότι τέτοιο σήμα δεν είχαμε συναντήσει μέχρι τώρα πουθενά στον κόσμο: ένα μεγάλο τραπέζι φορτωμένο με ένα σωρό από σφαιρίδια που αντιπροσωπεύουν φρούτα, ένας άντρας όρθιος και μια ομπρέλα από πάνω. Λόγω της επικινδυνότητας του σημείου εκείνου, οι υπαίθριοι πωλητές, καλούνται να απόσχουν από την επιχειρηματική τους δραστηριότητα. Το κιόσκι, αλλού!

ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΒΑΘΗ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ
Η περιοχή που επισκεπτόμαστε έχει ονομαστεί «Λίκνο της Ανθρώπινης Ύπαρξης» (Cradle of Humankind).
Στην πρώτη στάση βρίσκονται τα σπήλαια, όπου έγιναν οι παλαιοντολογικές ανακαλύψεις. Ασύγκριτα περισσότερα σε αριθμό και ποικιλία από ευρήματα άλλων περιοχών, τα απολιθώματα του «λίκνου», περιλαμβάνουν λείψανα από τρωκτικά, από πιθήκους, από τεράστια βουβάλια με κέρατα που φτάνουν τα τρία μέτρα μήκος, από αιλουροειδή, λύκους, καμηλοπαρδάλεις, ύαινες, γιγαντιαίους αγριόχοιρους. Περιλαμβάνουν, φυσικά, και οστά ανθρώπων.
-Ανθρώπων, όπως τους γνωρίζουμε σήμερα;
-Όχι, ακριβώς, διευκρινίζει ο ξεναγός, χωρίς να μπούμε σε παλαιοανθρωπολογικές αναλύσεις, μπορούμε απλώς να αναφέρουμε την εξέλιξη, σε πολύ αδρές γραμμές, και με κίνδυνο λαθών. Στην αρχή, είχαμε τον Australopithecus, ακολούθησε ο homo habilis, μετά ο homo erectus κι ύστερα ο homo sapiens. Μια διάκριση, για την οποία παρατηρούνται διαφορές απόψεων ανάμεσα στους επιστήμονες, όπως πάντοτε, άλλωστε.
-Σύμφωνοι. Ας μείνουμε σ' αυτά τα λίγα. Με μια ερώτηση: η όλη παρουσίαση των ανασκαφών είναι ουδέτερη ή εμφορείται από δαρβινικές απόψεις;
-Ακούστε. Δε χρειάζεται να εμπλακούμε στη συζήτηση περί της θεϊκής δημιουργίας ή της εξέλιξης των ειδών. Η άποψη που διατυπώνει ο οδηγός που έχετε στα χέρια σας, αξίζει να τύχει της προσοχής μας: η μια θεωρία δεν αποκλείει την άλλη. Ποιος θα ισχυριστεί -με αποδεικτική δύναμη εννοώ- πως η διαδικασία της εξέλιξης δεν είναι έργο του Θεού; Η επιστήμη δεν απαρνείται το Θεό, ούτε ο Θεός αρνείται την επιστήμη.
-Επομένως;
-Επομένως, ας δεχθούμε ότι οι επιστήμονες που δούλεψαν εδώ, εφάρμοσαν απλώς, την παλαιοανθρωπολογική ερμηνεία τους. Την ίδια γραμμή, ακολουθεί και το μουσείο μας.

ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ
Πράγματι, το μικρό αλλά άριστα οργανωμένο μουσείο, δίνει στον επισκέπτη τη δυνατότητα να παρακολουθήσει το θέμα κατά τρόπο εύληπτο και σαφή.
Με την ερμηνευτική προσέγγιση της γήινης δημιουργίας, της εμφάνισης, εξέλιξης και εξαφάνισης των ζώντων οργανισμών, με τη συγκριτική απεικόνιση του ανθρώπινου είδους. Και με τη ρητή αναρτημένη διαβεβαίωση, ότι:
«Οι επιστήμονες δεν επιζητούν να επιβάλλουν τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους στη φύση, αλλά την πλησιάζουν με ταπεινότητα. Αναγνωρίζουν την ανθρώπινη ατέλεια, κηρύσσουν την απροκατάληπτη επαλήθευση, αμφισβητούν, αναζητούν αντιφάσεις, διορθώνουν λάθη, προτείνουν εναλλακτικές λύσεις, ενθαρρύνουν κάθε αιρετική δοξασία.»
Μάλιστα.
-Θέλετε, τώρα, να επισκεφθούμε τα σπήλαια; Δεν περιέχουν πια ευρήματα, γιατί αυτά εκτίθενται ήδη σε μουσεία ή ανήκουν σε ερευνητικούς φορείς. Παρουσιάζουν, ωστόσο, γεωλογικό ενδιαφέρον, με σταλακτίτες και σταλαγμίτες και βέβαια με την αίσθηση του ταξιδιού στο μακρινό παρελθόν που μας δημιουργούν.
-Ας προχωρήσουμε στην επόμενη στάση της επίσκεψής μας καλύτερα. Άκουσα πως σε ορισμένα σημεία, η διάβαση απαιτεί να κινηθούμε γονατιστοί ή και έρποντας. Και τα κοντά παντελόνια δεν προσφέρονται!
Η σοβαροφανής αιτιολόγηση, δε φάνηκε να γίνεται πιστευτή από τον ξεναγό.
Στη δεύτερη στάση, βρεθήκαμε εμπρός σε ένα χαμηλό λόφο, σε σχήμα κόλουρου κώνου. Η κυρτή επιφάνεια, την οποία πρωτοαντικρίζει ο επισκέπτης, καλύπτεται από γρασίδι. Η πίσω επιφάνεια, αυτή που φαίνεται από την έξοδο, έχει κατασκευαστεί από χάλυβα και γυαλί. Πρόκειται για μιαν ιδέα που προσπαθεί να εμφανίσει σχηματικά την προοδευτική πορεία του ανθρώπου.
Αλλ' εκείνο που εντυπωσιάζει κυρίως, είναι το εσωτερικό, η διαδρομή που ακολουθείται και διαρκεί τουλάχιστον μία ώρα.
Στάδιο πρώτο. Μια κατωφερική ράμπα, με μορφές από κάθε ήπειρο, η οποία με πολλή ενάργεια, αποδεικνύει ότι όλοι, όλοι μας, παρά τις εξωτερικές και πολιτιστικές διαφορές μας, ανήκουμε σε ένα είδος.



Στάδιο δεύτερο. Ολιγόλεπτο ταξίδι μέσα σε κυκλική και συνεχώς περιστρεφόμενη βάρκα, σε περνάει ανάμεσα στα τέσσερα στοιχεία (αέρας, γη, νερό, φωτιά), τα οποία ανάγει στα έσχατά τους: ανεμοθύελλα, σεισμό, παγετό, λάβα.
Στάδιο τρίτο. Οπτικοακουστική παρουσίαση της δημιουργίας του πλανήτη μας και διαδραστική εξήγηση της διαμόρφωσης των σπηλαίων.
Στάδιο τέταρτο. Γραφικές παραστάσεις της εξέλιξης του ανθρώπινου είδους, συνδυασμένες με αινιγματικά παιχνίδια, που δείχνουν με εικόνες τις βαθμίδες ανέλιξης των φυτών, των πουλιών και των άλλων ζώων, και, προφανώς, του ανθρώπου.
Στάδιο πέμπτο. Τα χαρακτηριστικά στοιχεία που αποτελούν την ειδοποιό διαφορά μας από το λοιπό ζωικό βασίλειο, όπως εμείς τα αντιλαμβανόμαστε φυσικά. Παράλληλα, σειρά εικόνων και λεκτικών παρεμβάσεων, τονίζει την αδήριτη ανάγκη προστασίας του περιβάλλοντος και τη χρησιμότητα της σωστής διατροφής.
Στάδιο έκτο. Πρωτότυπα απολιθωματικά ευρήματα, τα οποία εναλλάσσονται κατά τη διάρκεια του έτους.

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΠΗΓΗ
Βγαίνοντας από τη συναρπαστική, εκπαιδευτική διαδρομή, στον καυτό ημιτροπικό ήλιο και, θαυμάζοντας την άψογη οργάνωση και την επικρατούσα απόλυτη καθαριότητα, μένεις να αναλογίζεσαι. Φωναχτά.
-Ποιο είναι το μήνυμα, αν υπάρχει, από το μουσείο αυτό; Η ομοιότητα, παρά τις διαφορές μας; Η ώθηση σε σκέψεις για το μέλλον, που γεννιέται από την αναδρομή στα βάθη των αιώνων; Η σύντομη, μα περιεκτική, απεικόνιση της εξέλιξης, ώστε να εκτιμηθεί ακόμη περισσότερο η, σχεδόν αυτονόητη, σημερινή μας πρόοδος; Η ανάγκη αυτογνωσίας; Όλα μαζί;
-Ας μην το πολυψάχνουμε. Το όνομα του μουσείου μπορεί να βοηθήσει: Maropeng σημαίνει επιστροφή στην πηγή, στον τόπο προέλευσης όλων μας.
-Όλων μας, πράγματι. Δεν αντιστέκομαι, ωστόσο, στον πειρασμό να παρατηρήσω τις τόσες ελληνόρριζες λέξεις που συναντήσαμε στην επίσκεψη. Αυστραλοπίθηκος Αφρικανός, Κενυάνθρωπος Πλατύωψ, Πλησιάνθρωπος, Παράνθρωπος, Παγγαία...
-Αυτήν την τελευταία δεν την πρόσεξα.
-Ναι, την αναγράφει η παραστατική απεικόνιση του πλανήτη, κατά την εποχή που δεν είχαν ακόμη διαμορφωθεί οι ωκεανοί.

 -Πρόσεξα, όμως, κάτι άλλο. Όταν ο οδηγός αναφέρει τις ομοιότητες των βασικών χαρακτηριστικών των ανθρώπων, αντιδιαστέλλοντάς τες με τις επιφανειακές και επιδερμικές διαφορές μας, σημειώνει τέσσερις ομάδες: μαύρους, λευκούς, Κινέζους, Έλληνες! Τυχαίο;
-Πιθανόν όχι. Και, μια που το γυρίσαμε πάλι στη γνωστή μας ελληνοκεντρικότητα, ας επισημάνω και τούτο. Το σχήμα του μουσείου, αυτός ο τύμβος, αυτός ο κόλουρος λόφος με την παραλληλόγραμμη είσοδό του, είναι τυχαίο ότι παραπέμπει στους βασιλικούς τάφους των αρχαίων Μυκηνών; Ιδίως στον «Θολωτό Τάφο του Αγαμέμνονος», στον αποκαλούμενο και «Θησαυρό του Ατρέως»; Μάλλον όχι!

 



 

Art Paris
Αιθιοπία
Ανδαλουσία
Αφρική
Βαλκάνια
Βαλχάλα
Βανουάτου
Βαρκελώνη
Βενετία
Βερολίνο
Βερόνα
Βρυξέλλες

Cartagena

Espiritu Santo
Ινδίες
Ιράκ
Ιράν
Iσλανδία
Κάϊρο
Καραϊβική
Κassel
Κολομβία
Κοπενχάγη
Κούβα
Κωνσταντινούπολη:
Τo Σταυροδόμι των τεχνών
Κωνσταντινούπολη:
mια πόλη μέσα μου
Lago di Garda
Λονδίνο I
Λονδίνο II
Μαδρίτη
Μαλάουϊ
Μόσχα
Νείλος
Νέα Υόρκη
Nότιος Αφρική
Νορβηγία
Οδησσός
Ουγκάντα
Παρίσι
Πέργαμος
Περού
Πίζα
Ραροτόνγκα
Robben Island
Σαντιάγο
Σαράγεβο
Σμύρνη
Σοβέτο
San Pedro De Atacama
Σόφια
Σρι Λάνκα
Στα Νησιά του Πάσχα
Τζιμπουτί
Τόκυο
Τολέδο
Τυνησία
Φλωρεντία
Χιλή