iΑρχικήiσελίδα

iΤαυτότητα

iΠεριεχόμενα

iΑρχείο

iRadio Αrtως

iExodως3

 

 

 

 

 

 

 

 
Aποστολές

ΦΛΩΡΕΝΤΙΑ
Ελληνικό φως στην πρωτεύουσα της Τοσκάνης

ΚΕΙΜΕΝΟ: ΝΑΣΟΣ ΧΡΙΣΤΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ

Τελικά, και να θέλεις, δεν μπορείς να την ξεχάσεις την Ελλάδα. Και, προφανώς, η φράση αυτή δεν αναφέρεται στο φως του μεσογειακού ήλιου, όταν αυτός λάμπει στην πρωτεύουσα της Τοσκάνης. Αναφέρεται στο άλλο, το πνευματικό φως που έχει εδώ και αιώνες μεταλαμπαδευτεί εκεί. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με μια λογική σειρά.
Και, πρώτα, ας δούμε τα κάπως επιφανειακά. Επικεντρώνοντας τις παρατηρήσεις στην Piazza della Signoria, την κεντρική αυτή πλατεία της παλιάς πόλης, εκεί όπου συνεδρίαζε κατά το αναγεννησιακό παρελθόν η παντοδύναμη φλωρεντινή Signoria, η διοίκηση. Είτε κάτω από το στιβαρό χέρι των Μεδίκων είτε, όταν εκείνοι είχαν εξοριστεί, στο πλαίσιο της δημοκρατικής λειτουργίας του πολιτεύματος, από το Γενικό Συμβούλιο του Λαού το οποίο συνεδρίαζε στην Αίθουσα των Πεντακοσίων.

«Μέσα σ' αυτό το μεσαιωνικού χαρακτήρα κτήριο; Δεν θυμίζει και πολύ Ελλάδα αυτό.»
«Σωστά. Όμως, ήδη η ιδέα και η σύνθεση του κυβερνητικού οργάνου της φλωρεντινής δημοκρατίας παραπέμπει στην αθηναϊκή κοιτίδα της, έτσι δεν είναι; Έπειτα, μιλήσαμε για επιφανειακή προσέγγιση. Και, αν εξαιρέσεις το οικοδόμημα, σχεδόν ολόκληρη η επιφάνεια της πλατείας κατακλύζεται από θέματα της ελληνικής μυθολογίας. Στην αριστερή γωνία του Palazzo Vecchio δεσπόζει το γλυπτικό σύμπλεγμα του "Biancone", όπως ονομάστηκε το έργο του Μπαρτολομέο Αμμαννάτι λόγω του τεράστιου λευκού μαρμάρινου αγάλματος που βρίσκεται στο κέντρο του.»
«Πρόκειται για τον Ποσειδώνα;»
«Ναι. Για τον θεό της θάλασσας, ο οποίος στέκει περήφανος ανάμεσα στους χάλκινους σάτυρους και τις νεράιδες που δροσίζονται με το νερό του σιντριβανιού. Τώρα, κοίταξε την είσοδο του Palazzo Vecchio.»
«Βλέπω το αντίγραφο του Δαβίδ του Μιχαήλ Άγγελου. Να το εντάξουμε στην ελληνική μυθολογία κι αυτό;»
«Πολύ αστείο. Στην άλλη πλευρά, ωστόσο, ο ημίθεος Ηρακλής δείχνει τους μυώνες και το ρόπαλό του σε όσους θα υπέβλεπαν τη δημοκρατία και θα ήθελαν να την καταλύσουν. Οι Φλωρεντινοί θεωρούσαν την ελευθερία ως το υπέρτατο αγαθό τους. Άλλωστε, την ίδια έννοια είχε και η τοποθέτηση του αγάλματος του Δαβίδ που είχε κατατροπώσει τον τυραννικό Γολιάθ.»



«Μάλιστα. Έχουμε, λοιπόν, τον Ποσειδώνα και τον Ηρακλή.»
«Και, διαγωνίως απέναντι, στην άκρη της στοάς που διατρέχει τη μία πλευρά της Πινακοθήκης των Γραφείων (πιο γνωστής ως Galleria degli Uffizi), μπορεί ο επισκέπτης να θαυμάσει το αριστούργημα του Μπενβενούτο Τσελλίνι, τον Περσέα του. Άγαλμα χάλκινο, χυμένο το 1554 και προσεγμένο μέχρι τις πιο μικρές του ανατομικές λεπτομέρειες, εμφανίζει τον ελευθερωτή της Ανδρομέδας λίγο μετά τον αποκεφαλισμό της Μέδουσας, καθώς με το ένα χέρι κρατάει το σπαθί και με το άλλο επιδεικνύει το αποκομμένο κεφάλι του τέρατος. Τόσο το πρόσωπο του ήρωα, όσο και το υπόλοιπο σώμα του, εκφράζουν το αρχαιοελληνικό κλασικό ιδεώδες, το πόδι του δε πατάει με ήρεμη σιγουριά το ακέφαλο κορμί της Μέδουσας.»
«Είναι πραγματικό αριστούργημα, θα ήταν προσβλητική οποιαδήποτε παρατήρηση. Και από κάτω, το περίτεχνο βάθρο του αγάλματος, έργο του Τσελλίνι κι εκείνο;»
«Δικό του. Όπως και το τύμπανο της βάσης, που απεικονίζει τον Περσέα να ελευθερώνει την Ανδρομέδα. Σε αντίγραφο αυτό. Το πρωτότυπο βρίσκεται σε άλλο χώρο.»



«Ωραία τα έχουν διασπείρει οι Ιταλοί, ώστε να πολλαπλασιαστούν τα αξιοθέατα. Ωστόσο, λυπάμαι αλλά το τύμπανο δεν μπορώ να το ξεχωρίσω ούτε ως αντίγραφο.»
«Γιατί το κρύβουν οι καθισμένοι κατάκοποι τουρίστες. Μπορείς, όμως, να δεις τα υπόλοιπα αγάλματα της Στοάς. Ανάμεσά τους, διακρίνονται ακόμη δύο ελληνικά θέματα: ο Ηρακλής που εξουδετερώνει τον Κένταυρο και ο Αίας που ανασηκώνει το πτώμα του Πάτροκλου.»
«Ευτυχώς που υπάρχουν και μερικά άλλα με θέματα ιταλικά, όπως οι έξι Ρωμαίες δέσποινες και η αρπαγή των Σαβίνων.»
«Ευτυχώς. Κι ας ρίξουμε μια ματιά, αποχωρώντας από την πλατεία, στον έφιππο Κοσμά τον Πρεσβύτερο, τον πρώτο μεγάλο δούκα της Φλωρεντίας.»
«Εδώ δεν έχουμε ελληνική επίδραση. Ούτε καν επιφανειακή.»
« Όμως...»

Μερικές δεκάδες μέτρα με κατεύθυνση βόρεια, ο νους ζαλίζεται από ένα άλλο σύμπλεγμα κτηρίων: τον καθεδρικό ναό της Παναγίας του Άνθους, το κωδωνοστάσιο και το -χρονικά αρχαιότερο- Βαπτιστήριο.
«Γιατί Παναγία του Άνθους;»
«Γιατί η λατινική ονομασία της πόλης ήταν Florentia, και flora στα λατινικά σημαίνει άνθος. Αυτός, λοιπόν ο καθεδρικός ναός, η Santa Maria del Fiore, περικλείει το ένα από τα δύο μυστηριακά, ας μου επιτραπεί η έκφραση, στοιχεία επαφής με το ελληνικό παρελθόν. Αναφέρομαι στον τρούλο του. Σε αντίθεση προς άλλους ναούς, όπως επί παραδείγματι ο αναμφισβήτητα πολύ εντυπωσιακός Άγιος Μάρκος στη Βενετία με τους πέντε τρούλους, ο τρούλος εδώ είναι ένας και μόνος. Όπως συμβαίνει και στην περίπτωση του ναού της Αγίας του Θεού Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη. Διάβασα κάπου ότι η αρχική ιδέα του Αρτέμιου και του Ισίδωρου, των αρχιτεκτόνων του ορθόδοξου μνημείου, ήταν να δημιουργήσουν την εικόνα -ή την ψευδαίσθηση- ενός ουράνιου στερεώματος. Ο προσκυνητής, βλέποντας απ' έξω τον τρούλο και θεωρώντας τον από το εσωτερικό του ναού, αισθάνεται σαν να έχει ενώπιόν του τον οίκο του Θεού σε μικρογραφία. Εντύπωση που όμως αμβλύνεται, όταν ο τρούλος χάνει τη μοναδικότητά του.»



«Και πρέπει να πιστέψουμε ότι έτσι σκεφτόταν ο Μπρουνελλέσκι, όταν σχεδίαζε τον τρούλο;»
«Μήπως διαθέτουμε κάποια ένδειξη περί του αντιθέτου; Άλλωστε, την εποχή εκείνη, στα 1420, είχε κιόλας αρχίσει η έξοδος των Βυζαντινών προς την Ιταλία, καθώς ο οθωμανικός κίνδυνος είχε αρχίσει να διαγράφεται καθαρά. Και η εν λόγω έξοδος σχετίζεται με το δεύτερο μυστηριακό στοιχείο. Απέναντι στην κύρια είσοδο του ναού, θαυμάζει ο επισκέπτης την ανατολική πύλη του Βαπτιστηρίου.»
«Αυτήν με τα δέκα ανάγλυφα, επίχρυσα πλαίσια που απεικονίζουν σκηνές από την Παλαιά Διαθήκη;»
«Αυτήν. Είκοσι επτά ολόκληρα χρόνια χρειάστηκε ο Γκιμπέρτι για να τη φιλοτεχνήσει. Από το 1425 μέχρι το 1452.»
«Την τελείωσε, δηλαδή, ένα χρόνο πριν από την άλωση.»
«Και δεκατρία χρόνια μετά την περίφημη σύνοδο της Φλωρεντίας. Μια σύνοδο που είχε ξεκινήσει το 1438 στην Φεράρα και συνεχίστηκε εδώ, με τον ευσεβή και φιλόδοξο στόχο να αρθεί το σχίσμα ανάμεσα στην ανατολική και τη δυτική εκκλησία.»



«Στη σύνοδο είχε λάβει μέρος, αν δεν απατώμαι, και ο Βησσαρίων.»
«Ναι. Έλληνας από το Βυζάντιο με συμφιλιωτική διάθεση και με πίστη ακλόνητη πως δεν πρέπει να προσκολλάται ο σωστός χριστιανός στις λέξεις, αλλά να πασχίζει να βρει το αληθινό νόημά τους και να "λυτρώσει" το πνεύμα τους. Αναφερόταν στον, κατά την κρίση του, ασήμαντο χαρακτήρα της βασικής δογματικής διένεξης των καθολικών με τους ορθόδοξους, στην πηγή προέλευσης του Αγίου Πνεύματος, στο περιώνυμο filioque: το εκ του Πατρός και εκ του Υιού εκπορευόμενο.»
«Γνωστή η στάση του. Είχε, βέβαια, ασπαστεί τον καθολικισμό και χειροτονηθεί καρδινάλιος.»
«Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είχε απολέσει το δικαίωμα να αντιτίθεται σε μισαλλόδοξες απόψεις και να υπερασπίζεται τη χριστιανική ενότητα.»
«Ωραία. Αλλά πώς συνδέεται ο Έλληνας Βησσαρίων με την πύλη του Βαπτιστηρίου;»
«Το τελευταίο ανάγλυφο, κάτω δεξιά, αναπαριστάνει τη συνάντηση του Σολομώντος με τη βασίλισσα του Σαβά, τη στιγμή που συνάπτουν ειρήνη. Ε, λοιπόν, έχει διατυπωθεί η γνώμη ότι, πίσω τους, κρύβεται η ειρηνική κατάληξη της συνόδου της Φλωρεντίας. Ο Γκιμπέρτι θέλησε να απαθανατίσει το γεγονός, χωρίς να απομακρυνθεί από το θέμα που κάλυπταν τα υπόλοιπα ανάγλυφα της πύλης. Ο θαυμασμός του για τον Βησσαρίωνα και η πίστη του στην ειρηνική συνύπαρξη τον ώθησαν να τιμήσει τη σύνοδο με έμμεσο τρόπο. Και το έπραξε, παίζοντας με τις βιβλικές φιγούρες.»
«Ενδιαφέρουσα γνώμη. Ποια σχέση, όμως, έχει με την αλήθεια;»
«Δύσκολο να αποδειχθεί. Αλλά εύκολο να γίνει αποδεκτή με λίγη φαντασία, συνδυασμένη με αρκετό ρομαντισμό.»
«Ίσως και με μεγάλη δόση εθνοκεντρισμού.»
«Ίσως. Θα πρόσθετα, όμως, εθνοκεντρισμού καλοπροαίρετου. Όχι;»



 
Αρχείο
Αφιερώματα
Λόγιαiστοiχαρτί
Έλληνες Σκιτσογράφοι
Έναiταξίδιiστοiχρόνο
Σπύρος Ορνεράκης
Συνεντεύξεις
Aποστολές
Τόποι & προορισμοί
Για συλλέκτες / Εξώφυλλα
Ότανiέρχονταιiοιiφίλοιiμας

Art Paris
Αιθιοπία
Ανδαλουσία
Αφρική
Βαλκάνια
Βαλχάλα
Βανουάτου
Βαρκελώνη
Βενετία
Βερολίνο
Βερόνα
Βρυξέλλες

Cartagena

Espiritu Santo
Ινδίες
Ιράκ
Ιράν
Iσλανδία
Κάϊρο
Καραϊβική
Κassel
Κολομβία
Κοπενχάγη
Κούβα
Κωνσταντινούπολη:
Τo Σταυροδόμι των τεχνών
Κωνσταντινούπολη:
mια πόλη μέσα μου
Lago di Garda
Λονδίνο I
Λονδίνο II
Μαδρίτη
Μαλάουϊ
Μόσχα
Νείλος
Νέα Υόρκη
Nότιος Αφρική
Νορβηγία
Οδησσός
Ουγκάντα
Παρίσι
Πέργαμος
Περού
Πίζα
Ραροτόνγκα
Robben Island
Σαντιάγο
Σαράγεβο
Σμύρνη
Σοβέτο
San Pedro De Atacama
Σόφια
Σρι Λάνκα
Στα Νησιά του Πάσχα
Τζιμπουτί
Τόκυο
Τολέδο
Τυνησία
Φλωρεντία
Χιλή